Καθώς οι δασικές πυρκαγιές γίνονται όλο και μεγαλύτερες, συχνότερες και πιο καταστροφικές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει μια νέα ολοκληρωμένη προσέγγιση για τη διαχείριση του κινδύνου δασικών πυρκαγιών. Η στρατηγική καλύπτει την πρόληψη, την ετοιμότητα, την αντίδραση και την ανάκαμψη. Αυτή η ολιστική προσέγγιση θα ενισχύσει την ανθεκτικότητα της Ευρώπης έναντι της αυξανόμενης απειλής δασικών πυρκαγιών και θα διασφαλίσει ισχυρότερη προστασία για τους Ευρωπαίους και το περιβάλλον, καθώς και για τις υποδομές και την πολιτιστική κληρονομιά της.

Σύμφωνα με τη στρατηγική για την Ένωση Ετοιμότητας, η σημερινή ανακοίνωση παρέχει καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο καλύτερης πρόληψης, προετοιμασίας, αντιμετώπισης και ανάκαμψης από δασικές πυρκαγιές, με παραδείγματα και συστάσεις σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι εθνικές και περιφερειακές αρχές και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη μπορούν να εφαρμόσουν το εν λόγω πλαίσιο.

Το μέγεθος και η ένταση των δασικών πυρκαγιών αναμένεται να επιδεινωθούν σε ολόκληρη την ήπειρο. Το 2025, η Ευρώπη βίωσε τη χειρότερη περίοδο δασικών πυρκαγιών από τότε που ξεκίνησαν τα ρεκόρ, με πάνω από ένα εκατομμύριο εκτάρια καμένα. Αυτό οφείλεται στην εντατικοποίηση της κλιματικής αλλαγής και σε άλλους παράγοντες. Ως εκ τούτου, η αποκατάσταση της φύσης της Ευρώπης είναι καίριας σημασίας, καθώς τα υγιή οικοσυστήματα είναι πιο ανθεκτικά στις δασικές πυρκαγιές.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Επιτροπή δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην πρόληψη. Προτείνει να ενισχυθεί η στήριξή της σε μέτρα πρόληψης δασικών πυρκαγιών με βάση το οικοσύστημα. Στόχος είναι η κατασκευή τοπίων ανθεκτικών στις πυρκαγιές και ο μετριασμός του κινδύνου και των επιπτώσεων των δασικών πυρκαγιών μέσω της προστασίας της φύσης και της αποκατάστασης της φύσης. Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή εξέδωσε σήμερα έγγραφο καθοδήγησης σχετικά με το δίκτυο Natura 2000 και την κλιματική αλλαγή, το οποίο παρέχει συμβουλές για μια διαρθρωμένη προσέγγιση όσον αφορά την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή για τους τόπους Natura 2000. Οι κατευθυντήριες γραμμές δείχνουν επίσης τον τρόπο προώθησης ανθεκτικού σχεδιασμού τοπίου και μέτρων για τη μείωση του κινδύνου δασικών πυρκαγιών, σε συμβατότητα με τους στόχους διατήρησης των τόπων. Επιπλέον, αποσαφηνίζει τις δυνατότητες ευελιξίας για τα κράτη μέλη όσον αφορά τη διαχείριση των τόπων Natura 2000 σε περίπτωση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, όπως οι δασικές πυρκαγιές, όταν η ταχεία αντίδραση είναι ζωτικής σημασίας για τη διάσωση των ανθρώπων και την προστασία της βιοποικιλότητας.

Για να βοηθήσει τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, η Επιτροπή θα παράσχει επικαιροποιημένες κατευθυντήριες γραμμές για την εκτίμηση κινδύνου, τις οποίες τα κράτη μέλη μπορούν να ενσωματώσουν στις εθνικές εκθέσεις τους.

Οι πολίτες σε ολόκληρη την Ευρώπη ανησυχούν για την αυξανόμενη απειλή δασικών πυρκαγιών. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος, οι μισοί από τους πολίτες που συμμετείχαν στην έρευνα ανησυχούν για αυτό το φυσικό φαινόμενο. Η Επιτροπή επιθυμεί οι πολίτες να έχουν μεγαλύτερη επίγνωση των κινδύνων και να συμμετέχουν στην ετοιμότητα για την αντιμετώπιση δασικών πυρκαγιών σύμφωνα με τη στρατηγική της Ένωσης για την ετοιμότητα. Θα συνεχίσει τις εργασίες για τη συμπερίληψη της ετοιμότητας στην κατάρτιση του εκπαιδευτικού προσωπικού, την προώθηση της ετοιμότητας στα προγράμματα της ΕΕ για τη νεολαία στον τομέα αυτό και την προώθηση ευκαιριών ανταλλαγών και εθελοντισμού σχετικά με την ετοιμότητα για την αντιμετώπιση δασικών πυρκαγιών. Η Επιτροπή διοργάνωσε ειδική ομάδα Ευρωπαίων πολιτών για τον σκοπό αυτό.

Στο πλαίσιο της ενίσχυσης της ετοιμότητας, η Επιτροπή θα συνεχίσει να προεγκαθιστά πυροσβέστες σε περιοχές κινδύνου και να προωθεί την ανταλλαγή εμπειρογνωμόνων πυρόσβεσης. Η ανταλλαγή εμπειριών και η περαιτέρω συνεργασία θα προωθηθούν επίσης με περιοχές επιρρεπείς σε δασικές πυρκαγιές σε ολόκληρο τον κόσμο. Τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη θα ενημερώνονται σχετικά με τις ειδικές ευκαιρίες χρηματοδότησης. Η Επιτροπή θα αναπτύξει περαιτέρω το ευρωπαϊκό σύστημα πληροφοριών για τις δασικές πυρκαγιές με την υποστήριξη του δορυφόρου Copernicus, βελτιώνοντας τα εργαλεία έγκαιρης προειδοποίησης και παρακολούθησης των πυρκαγιών. Θα αναπτυχθούν νέες ικανότητες για την τυποποιημένη μοντελοποίηση κινδύνων σε πανευρωπαϊκή κλίμακα, ώστε να διευκολυνθεί ο εντοπισμός βέλτιστων πρακτικών για τη μείωση των κινδύνων πυρκαγιάς και την αύξηση της ανθεκτικότητας του τοπίου. Η Επιτροπή συνεχίζει επίσης να αναπτύσσει εργαλεία μοντελοποίησης δασικών πυρκαγιών με τη βοήθεια ΤΝ για τη στήριξη της λήψης αποφάσεων.

Επιπλέον, ο πυροσβεστικός στόλος rescEU θα επεκταθεί με την προμήθεια 12 πυροσβεστικών αεροσκαφών, καθώς και πέντε ελικοπτέρων. Το πρώτο ελικόπτερο του στόλου rescEU, το οποίο παραδόθηκε στη Ρουμανία τον Ιανουάριο του 2026, θα είναι έτοιμο για την περίοδο των δασικών πυρκαγιών του 2026.

Η Επιτροπή εργάζεται για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού κόμβου πυρόσβεσης στην Κύπρο, ο οποίος θα λειτουργεί ως περιφερειακό κέντρο κατάρτισης, ασκήσεων και εποχικής ετοιμότητας. Θα έχει διττό ρόλο: επιχειρησιακό, για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης λόγω δασικών πυρκαγιών και για την ανάπτυξη ικανοτήτων.

Η Επιτροπή προτείνει επίσης τη συλλογή δεδομένων για την καλύτερη κατανόηση και μείωση των μακροπρόθεσμων κινδύνων για την υγεία που αντιμετωπίζουν οι πυροσβέστες, οι οποίοι συνδέονται με την έκθεσή τους σε επικίνδυνες συνθήκες και τοξικές ουσίες. Τέλος, η Επιτροπή θα προωθήσει την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών για τις μεθόδους αποκατάστασης μετά από πυρκαγιά και θα στηρίξει την αποκατάσταση μετά από καταστροφές προς πιο ανθεκτικά στην κλιματική αλλαγή οικοσυστήματα.

Για να στηρίξει τις προσπάθειες αυτές, η Επιτροπή θα υποβάλει πρόταση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με την ολοκληρωμένη διαχείριση του κινδύνου δασικών πυρκαγιών.

Ιστορικό

Οι δασικές πυρκαγιές αποτελούν αυξανόμενη απειλή για την Ευρώπη, καθώς η κλιματική αλλαγή αυξάνει την ένταση και τη συχνότητά τους.

Ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας της ΕΕ και το στρατηγικό απόθεμα της ΕΕ, rescEU, έχουν ήδη αποδειχθεί ζωτικής σημασίας για τη στήριξη των κρατών μελών, με ενισχυμένες ικανότητες εναέριας πυρόσβεσης και διασυνοριακή βοήθεια. Τα νέα αυτά μέτρα βασίζονται στις υφιστάμενες προσπάθειες για τη δημιουργία μιας πιο ανθεκτικής, προετοιμασμένης και συντονισμένης Ευρώπης έναντι των κινδύνων δασικών πυρκαγιών. Τα σημερινά μέτρα βασίζονται στη στρατηγική για την Ένωση Ετοιμότητας που εγκρίθηκε ακριβώς πριν από ένα έτος, στις 26 Μαρτίου 2025.

Η Επιτροπή θα συνεργαστεί στενά με τα κράτη μέλη, τις περιφέρειες, την κοινότητα πολιτικής προστασίας, τους διαχειριστές γης και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς για την εφαρμογή αυτών των μέτρων, διασφαλίζοντας μια προσέγγιση για το σύνολο της κοινωνίας και το σύνολο της διοίκησης. Η πρόοδος θα επανεξετάζεται τακτικά και θα αναφέρεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών.

Τα υγιή και καλά διαχειριζόμενα οικοσυστήματα μπορούν να προσαρμοστούν καλύτερα στην κλιματική αλλαγή και να μειώσουν τον κίνδυνο και τις επιπτώσεις ακραίων φαινομένων, όπως πλημμύρες, ξηρασίες και δασικές πυρκαγιές, παρέχοντας παράλληλα παράλληλα οφέλη για τη βιοποικιλότητα, τις τοπικές κοινότητες και την οικονομική ανθεκτικότητα.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Treasure Scott on Unsplash

Γιατί αναλαμβάνει τώρα δράση η Επιτροπή;

Η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει τους κινδύνους δασικών πυρκαγιών σε ολόκληρη την Ευρώπη, καθώς τα μακρύτερα, θερμότερα και ξηρότερα καλοκαίρια αυξάνουν τη συχνότητα και την ένταση των πυρκαγιών.

Το 2025, οι δασικές πυρκαγιές κατέστρεψαν περισσότερα από ένα εκατομμύριο εκτάρια στην Ευρωπαϊκή Ένωση για πρώτη φορά από την έναρξη των αρχείων, όπως αναφέρεται από το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφόρησης για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS) του Copernicus. Η καταγεγραμμένη καμένη έκταση σε τέσσερα από τα τελευταία πέντε χρόνια ήταν πάνω από τον μέσο όρο και το μέγεθος και η ένταση των δασικών πυρκαγιών αυξάνονται. Επίσης, η συχνότητα των «μεγάλων πυρκαγιών» αυξάνεται, γεγονός που αποτελεί σημαντική πρόκληση για τις προσπάθειες διαχείρισης των δασικών πυρκαγιών.

Η ολοκληρωμένη διαχείριση του κινδύνου δασικών πυρκαγιών αποτελεί την απάντηση σε αυτή την επείγουσα ανάγκη ανάληψης δράσης. Πρόκειται για τη συγκέντρωση όλων των τομέων πολιτικής και των φορέων σε μια κοινή προσέγγιση για τη μείωση του κινδύνου δασικών πυρκαγιών —για παράδειγμα, διαχείριση του τοπίου και των δασών, ενημέρωση σχετικά με τους κινδύνους, πολιτική προστασία και έρευνα και καινοτομία. Αφορά τη συνεργασία της ΕΕ, των κρατών μελών και των περιφερειών της για την προστασία των Ευρωπαίων, καθώς και του περιβάλλοντος.

Τα μέτρα που προτείνονται σήμερα βασίζονται στη στρατηγική της Ένωσης για την ετοιμότητα, σε υφιστάμενα εργαλεία όπως ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας της Ένωσης (ΜΠΠΕ), συμπεριλαμβανομένου του rescEU, και σε υφιστάμενες πολιτικές, όπως η κοινή γεωργική πολιτική. Θα συνεχιστούν ή θα προσαρμοστούν στο μελλοντικό μας πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο.

Πώς συνάδει αυτό με τη στρατηγική για την Ένωση Ετοιμότητας;

Τα σημερινά μέτρα βασίζονται στη στρατηγική για την Ένωση Ετοιμότητας, η οποία έχει ως στόχο να καταστήσει την ΕΕ καλύτερα προετοιμασμένη και πιο έτοιμη να προβλέψει, να αποτρέψει και να αντιμετωπίσει τις τρέχουσες προκλήσεις. Προτείνει μια πιο προορατική προσέγγιση για τη διαχείριση καταστροφών.

Εφαρμόζοντας τις αρχές της στρατηγικής, η προσέγγιση αυτή συγκεντρώνει όλες τις υπηρεσίες σε μια προσέγγιση για το σύνολο της διοίκησης με σκοπό την από κοινού διαχείριση ενός συγκεκριμένου προβλήματος, σε στενή συνεργασία με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη.

Ποιοι είναι οι βασικοί τομείς της επικοινωνίας;

Με τη σημερινή ανακοίνωση σχετικά με την ολοκληρωμένη διαχείριση του κινδύνου δασικών πυρκαγιών, η Επιτροπή περιγράφει:

• Τρόπος εφαρμογής της πρόληψης με βάση το οικοσύστημα και οικοδόμησης τοπίων ανθεκτικών στις πυρκαγιές·
• τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να βελτιωθεί η ετοιμότητα μέσω καλύτερης εκτίμησης κινδύνου, πρόβλεψης και γνώσης·
• Πώς μπορεί να ενισχυθεί η ευαισθητοποίηση των Ευρωπαίων σχετικά με τον κίνδυνο δασικών πυρκαγιών και η ετοιμότητα του πληθυσμού·
• τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να οργανωθεί περαιτέρω στήριξη για την έγκαιρη προειδοποίηση και αντίδραση· και
• Τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή στηρίζει την ανάκαμψη μετά τις πυρκαγιές και την αποκατάσταση της φύσης. 

Καθορίζει επίσης εθνικές και ενωσιακές δράσεις που μπορούν να συμβάλουν στην ενίσχυση της συνολικής διαχείρισης του κινδύνου δασικών πυρκαγιών και παρουσιάζει τον τρόπο με τον οποίο η διεθνής δέσμευση της ΕΕ θα προωθήσει τη συνεργασία και τον διάλογο για τη διαχείριση του κινδύνου δασικών πυρκαγιών.

Πώς θα βελτιώσει η ΕΕ τις εκτιμήσεις κινδύνου δασικών πυρκαγιών;

Η νέα ανακοίνωση θα ενισχύσει την εκτίμηση κινδύνου δασικών πυρκαγιών μέσω τριών στοιχείων:

• Περαιτέρω ανάπτυξη του EFFIS μέσω της εύκολης πρόσβασης των κρατών μελών και των πολιτών σε δεδομένα σχεδόν σε πραγματικό χρόνο, τόσο από συνεργαζόμενους διεθνείς διαστημικούς οργανισμούς όσο και από δορυφόρους ευρωπαϊκής ιδιοκτησίας·
• Ανάπτυξη τυποποιημένης μοντελοποίησης κινδύνου για να βοηθηθούν τα κράτη μέλη να δώσουν προτεραιότητα στα μέτρα πρόληψης·
• Έκδοση κατευθυντήριων γραμμών για την ενσωμάτωση του κινδύνου δασικών πυρκαγιών στις εθνικές εκθέσεις και, ως εκ τούτου, στήριξη μιας συνεκτικής προσέγγισης σε επίπεδο ΕΕ.

Πόσο θα κοστίσει στα κράτη μέλη;

Η ανακοίνωση δεν επιβάλλει κανένα κόστος στα κράτη μέλη. Αντιθέτως, επιδιώκει να προωθήσει μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών. Ωστόσο, ένα μακροπρόθεσμο ζήτημα, όπως οι δασικές πυρκαγιές, δεν θα εξαλειφθεί τα επόμενα χρόνια και θα εξαπλωθεί ακόμη και σε περισσότερα από τα κράτη μέλη μας.

Απαιτούνται διαρκείς, μακροπρόθεσμες επενδύσεις για την καλύτερη πρόληψη, προετοιμασία, αντιμετώπιση και ανάκαμψη από τις πυρκαγιές. Ωστόσο, με την ενίσχυση της χρηματοδότησης για την πρόληψη και την ετοιμότητα, το κόστος των επιχειρήσεων καταστολής και οι ζημίες από δασικές πυρκαγιές μπορούν να μειωθούν δραστικά.

Ως εκ τούτου, η επένδυση στην πρόληψη αποτελεί επένδυση σε ένα ανθεκτικό μέλλον.

Ποιος θα είναι ο ρόλος της εκπαίδευσης και της ευαισθητοποίησης του κοινού;

Οι άνθρωποι και οι τοπικές κοινότητες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην πρόληψη και τη διαχείριση του κινδύνου δασικών πυρκαγιών. Το ποσοστό των πυρκαγιών που προκαλούνται από ανθρώπινες δραστηριότητες στην ΕΕ υπερβαίνει κατά πολύ το ποσοστό των πυρκαγιών από φυσικά αίτια και θα μπορούσε να ανέλθει έως και στο 96 %.

Συμπληρώνοντας τη στρατηγική για την Ένωση Ετοιμότητας, η Επιτροπή προτείνει σήμερα:

• Προώθηση και διάδοση ορθών πρακτικών όσον αφορά την ευαισθητοποίηση σχετικά με τον κίνδυνο δασικών πυρκαγιών και τη συμμετοχή της κοινότητας, για παράδειγμα μέσω του δικτύου γνώσεων του ΜΠΠΕ·
• Ανάπτυξη εργαλειοθήκης για τη στήριξη της οικοδόμησης ανθεκτικότητας σε περιοχές διεπαφής αγρίων εκτάσεων-αστικών περιοχών·
• Προώθηση του εθελοντισμού και των ευκαιριών ανταλλαγής στον τομέα της ετοιμότητας·
• Συνεργασία με τους πολίτες μέσω της διαδικτυακής συζήτησης για την ετοιμότητα — Πλατφόρμα συμμετοχής των πολιτών και της ειδικής ομάδας Ευρωπαίων πολιτών, η οποία θα εξετάσει και θα εξετάσει συστάσεις σχετικά με την ευαισθητοποίηση και την ετοιμότητα όσον αφορά τον κίνδυνο δασικών πυρκαγιών.

Πώς θα επεκταθεί ο πυροσβεστικός στόλος rescEU;

Η Επιτροπή επεκτείνει τον κοινό πυροσβεστικό στόλο της ΕΕ, γνωστό ως rescEU, προμηθεύοντας 12 πυροσβεστικά αεροσκάφη και πέντε ελικόπτερα.

Τα αεροσκάφη θα φιλοξενηθούν από έξι χώρες της ΕΕ: Πορτογαλία, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Κροατία και Ελλάδα. Τα 5 ελικόπτερα θα φιλοξενηθούν από την Τσεχία, τη Σλοβακία και τη Ρουμανία. Τα πρώτα ελικόπτερα θα τεθούν σε λειτουργία το 2026 και τα πρώτα αεροπλάνα μέχρι το 2028. Το πρώτο ελικόπτερο έχει ήδη παραδοθεί στη Ρουμανία.

Τι θα κάνει το κέντρο πυρόσβεσης της Κύπρου;

Ο νέος ευρωπαϊκός κόμβος πυρόσβεσης που εδρεύει στην Κύπρο θα έχει διττό ρόλο: επιχειρησιακό, για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης λόγω δασικών πυρκαγιών και ανάπτυξη ικανοτήτων. Ο κόμβος θα σχεδιαστεί όχι μόνο για την ενίσχυση της προστασίας των ανθρώπων και των οικοσυστημάτων από τις δασικές πυρκαγιές, αλλά και για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της προσαρμογής, καθώς και της συνεργασίας με τις γειτονικές χώρες εταίρους. Αναμένεται να φιλοξενήσει ένα κέντρο αριστείας, το οποίο θα επικεντρώνεται στην ανάπτυξη ικανοτήτων, την κατάρτιση, τις ασκήσεις και την εποχική ετοιμότητα, με βάση την τεχνική εμπειρογνωμοσύνη και τους πόρους της ΕΕ και των χωρών της Νότιας Γειτονίας.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Raymond Burrage on Unsplash