Για να διασφαλιστεί ότι ο τραπεζικός τομέας της ΕΕ επωφελείται από ισότιμους όρους ανταγωνισμού με τους διεθνείς ανταγωνιστές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εισήγαγε σήμερα στοχευμένες, χρονικά περιορισμένες τροποποιήσεις στην εφαρμογή του νέου πλαισίου για τα κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου της αγοράς για τις τράπεζες. Τα μέτρα θα εφαρμοστούν για τρία έτη από την 1η Ιανουαρίου 2027.

Η θεμελιώδης αναθεώρηση του χαρτοφυλακίου συναλλαγών (FRTB), η οποία αποτελεί μέρος των παγκόσμιων τραπεζικών προτύπων της Βασιλείας ΙΙΙ που καθορίζονται από την Επιτροπή της Βασιλείας για την Τραπεζική Εποπτεία, ενισχύει τη μέτρηση των κινδύνων στις δραστηριότητες διαπραγμάτευσης των τραπεζών και διασφαλίζει ότι οι κεφαλαιακές απαιτήσεις αντικατοπτρίζουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τους πραγματικούς κινδύνους της αγοράς. Ενώ η ΕΕ έχει εφαρμόσει πλήρως όλα τα άλλα πρότυπα της Βασιλείας ΙΙΙ από την 1η Ιανουαρίου 2025, οι καθυστερήσεις στην εφαρμογή της FRTB από σημαντικές δικαιοδοσίες έχουν εγείρει ανησυχίες σχετικά με τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που αντιμετωπίζουν οι τράπεζες της ΕΕ που δραστηριοποιούνται στις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές.

Για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, η Επιτροπή είχε ήδη αναβάλει τους κανόνες για τον κίνδυνο αγοράς για δύο έτη, εξαντλώντας την πλήρη περίοδο αναβολής βάσει του κανονισμού για τις κεφαλαιακές απαιτήσεις (ΚΚΑ). Σήμερα, η Επιτροπή άσκησε την εξουσία της βάσει του ΚΚΑ να εισάγει προσαρμογές στην FRTB μέσω κατ' εξουσιοδότηση πράξης, συμπεριλαμβανομένου ενός πολλαπλασιαστή για την προσωρινή αντιστάθμιση των κεφαλαιακών επιπτώσεων για τις τράπεζες της ΕΕ που επηρεάζονται δυσμενώς από την εφαρμογή της FRTB.

Η απόφαση της Επιτροπής ευθυγραμμίζεται με τους στόχους της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, η οποία τονίζει την ανάγκη διασφάλισης της ανταγωνιστικότητας των τραπεζών της ΕΕ —ιδίως εκείνων που δραστηριοποιούνται στις παγκόσμιες κεφαλαιαγορές— έναντι των ιδρυμάτων τρίτων χωρών. Δεδομένου ότι άλλες σημαντικές δικαιοδοσίες αναμένεται να καθυστερήσουν την εφαρμογή της FRTB για τουλάχιστον ένα έτος, τα σημερινά μέτρα συμβάλλουν στη διατήρηση των όρων ανταγωνισμού για τις τράπεζες της ΕΕ και στηρίζουν την ανάπτυξη των κεφαλαιαγορών της ΕΕ.

Η κατ' εξουσιοδότηση πράξη καταρτίστηκε κατόπιν δημόσιας διαβούλευσης και τεχνικής αξιολόγησης. Διασφαλίζει την ομαλή και συνεκτική εφαρμογή του FRTB στην ΕΕ, επιτρέποντας παράλληλα την περαιτέρω παρακολούθηση της εφαρμογής του σε παγκόσμιο επίπεδο.

Επόμενα βήματα

Η κατ' εξουσιοδότηση πράξη θα επανεξεταστεί τώρα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, με τρίμηνη περίοδο ελέγχου (με δυνατότητα παράτασης κατά τρεις επιπλέον μήνες). Εάν δεν διατυπωθεί αντίρρηση, τα μέτρα θα τεθούν σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου 2027, για περίοδο τριών ετών.

Για περισσότερες πληροφορίες

Ερωτήσεις και απαντήσεις: Δέσμη μέτρων για τις τράπεζες: Τροποποίηση των απαιτήσεων για τον κίνδυνο αγοράς με σκοπό τη διατήρηση ισότιμων όρων ανταγωνισμού σε διεθνές επίπεδο – τεχνικές επιπτώσεις.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Tabrez Syed on Unsplash

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τη δέκατη τέταρτη έκδοση του πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης, μια ετήσια επισκόπηση που παρέχει συγκριτικά δεδομένα σχετικά με την αποδοτικότητα, την ποιότητα και την ανεξαρτησία των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης σε ολόκληρη την ΕΕ, καθώς και άλλους δείκτες που σχετίζονται με τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς.

Τι είναι ο πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης;

Ο πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης έχει σχεδιαστεί για να στηρίξει την ΕΕ και τα κράτη μέλη στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των εθνικών συστημάτων απονομής δικαιοσύνης. Παρέχει αντικειμενικά και αξιόπιστα δεδομένα σχετικά με την αποδοτικότητα, την ποιότητα και την ανεξαρτησία των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης, καθώς και σχετικά με άλλους δείκτες. Αποτελεί ένα από τα διάφορα μέσα της εργαλειοθήκης της ΕΕ για το κράτος δικαίου και υποστηρίζει την παρακολούθηση από την Επιτροπή των μεταρρυθμίσεων στον τομέα της δικαιοσύνης που αναλαμβάνουν τα κράτη μέλη. Για δεύτερη φορά, ο φετινός πίνακας αποτελεσμάτων παρέχει επίσης δεδομένα σχετικά με τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς σε όλα τα κράτη μέλη.

Ο πίνακας αποτελεσμάτων συμβάλλει στον εντοπισμό ορθών πρακτικών και τομέων στους οποίους ενδέχεται να απαιτούνται βελτιώσεις. Παρουσιάζει τις τάσεις στη λειτουργία των εθνικών συστημάτων απονομής δικαιοσύνης με την πάροδο του χρόνου, παρέχοντας επισκόπηση των επιδόσεών τους χωρίς να παρουσιάζει συνολική κατάταξη. Αυτό βασίζεται σε διάφορους δείκτες κοινού ενδιαφέροντος για όλα τα κράτη μέλη.

Ο πίνακας αποτελεσμάτων δεν προωθεί συγκεκριμένο μοντέλο δικαιοσύνης και θέτει όλα τα κράτη μέλη σε ισότιμη βάση. Σε όλα τα εθνικά συστήματα απονομής δικαιοσύνης και τις νομικές παραδόσεις, η επικαιρότητα, η ανεξαρτησία και η προσβασιμότητα αποτελούν ορισμένα από τα βασικά χαρακτηριστικά ενός αποτελεσματικού συστήματος απονομής δικαιοσύνης, τα οποία παρουσιάζονται στον πίνακα αποτελεσμάτων.

Γιατί τα εθνικά συστήματα απονομής δικαιοσύνης είναι σημαντικά για την ΕΕ;

Τα αποτελεσματικά συστήματα απονομής δικαιοσύνης είναι απαραίτητα για την εφαρμογή και την επιβολή του δικαίου της ΕΕ και για την προάσπιση του κράτους δικαίου. Συμβάλλουν επίσης στη διαφύλαξη των αξιών στις οποίες βασίζεται η ΕΕ και τις οποίες συμμερίζονται τα κράτη μέλη. Τα αποτελεσματικά συστήματα απονομής δικαιοσύνης διασφαλίζουν ότι τα άτομα και οι επιχειρήσεις μπορούν να απολαμβάνουν πλήρως τα δικαιώματά τους, να ενισχύουν την αμοιβαία εμπιστοσύνη και να συμβάλλουν στην οικοδόμηση ενός φιλικού προς τις επιχειρήσεις και τις επενδύσεις περιβάλλοντος στην ενιαία αγορά. Είναι επίσης ζωτικής σημασίας για την εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ, διότι τα εθνικά δικαστήρια ενεργούν ως δικαστήρια της ΕΕ κατά την εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ.

Συνδέονται ο πίνακας αποτελεσμάτων και η έκθεση για το κράτος δικαίου;

Ο πίνακας αποτελεσμάτων στον τομέα της δικαιοσύνης και η έκθεση για το κράτος δικαίου αλληλοσυμπληρώνονται: Ο πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης αποτελεί μέρος της εργαλειοθήκης της ΕΕ για το κράτος δικαίου και μία από τις πηγές πληροφοριών που χρησιμοποιούνται για την κατάρτιση της έκθεσης για το κράτος δικαίου. Ο πίνακας αποτελεσμάτων παρέχει συγκριτικά δεδομένα σχετικά με τη λειτουργία των εθνικών συστημάτων απονομής δικαιοσύνης, ενώ η έκθεση παρουσιάζει ποιοτική αξιολόγηση των σημαντικών εξελίξεων που σχετίζονται με το κράτος δικαίου και στα 27 κράτη μέλη.

Μετά τις πολιτικές κατευθύνσεις της προέδρου φον ντερ Λάιεν για το 2024, η έκδοση του πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2025 εισήγαγε νέα δεδομένα σχετικά με την ενιαία αγορά, τονίζοντας τον ουσιαστικό ρόλο των αποτελεσματικών και ανεξάρτητων συστημάτων δικαιοσύνης στην προώθηση ενός δίκαιου και ανταγωνιστικού περιβάλλοντος αγοράς.

Φέτος, ο πίνακας αποτελεσμάτων αναπτύχθηκε περαιτέρω ώστε να αντικατοπτρίζει την ανάγκη για πρόσθετες συγκριτικές πληροφορίες που εντοπίστηκαν κατά την κατάρτιση της έκθεσης του 2025 για το κράτος δικαίου, συμπεριλαμβάνοντας, για παράδειγμα, την πρόσβαση σε πληροφορίες για τα ανώτατα όργανα ελέγχου και τη χαρτογράφηση των μητρώων διαφάνειας σε όλα τα κράτη μέλη.

Οι πρόσθετες συγκριτικές πληροφορίες που παρέχονται από τον πίνακα αποτελεσμάτων θα τροφοδοτήσουν την έκθεση του 2026 για το κράτος δικαίου.

Ποιες είναι οι κύριες καινοτομίες στη δέκατη τέταρτη έκδοση του πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης;

Η έκδοση του πίνακα αποτελεσμάτων του 2026 περιέχει 12 νέα ή επικαιροποιημένα αριθμητικά στοιχεία που ενισχύουν την κατανόηση τριών βασικών πτυχών ενός αποτελεσματικού συστήματος απονομής δικαιοσύνης: αποτελεσματικότητα, ποιότητα και ανεξαρτησία.

• Όσον αφορά την ποιότητα, ο πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2026 εισάγει νέα αριθμητικά στοιχεία σχετικά με το ποσοστό των αμοιβών νομικής συνδρομής για δικηγόρους σε συγκεκριμένες αστικές υποθέσεις και σχετικά με τις αρχές που συμμετέχουν σε διαδικασίες διαζυγίου εκούσιας δικαιοδοσίας. Παρέχει επίσης επικαιροποιημένα αριθμητικά στοιχεία σχετικά με τις αντιπροσωπευτικές αγωγές για την προστασία των συλλογικών συμφερόντων των καταναλωτών, την πρόσβαση των παιδιών στη δικαιοσύνη και την ψηφιοποίηση της δικαιοσύνης.
• Όσον αφορά την ανεξαρτησία, περιέχει αρκετούς νέους και επικαιροποιημένους δείκτες που καλύπτουν τόσο τα δεδομένα αντίληψης από τις τελευταίες έρευνες του Ευρωβαρόμετρου όσο και τις διαρθρωτικές διασφαλίσεις που συλλέγονται με τα ευρωπαϊκά δικαστικά δίκτυα, μεταξύ άλλων σχετικά με τις δοκιμαστικές περιόδους για τους δικαστές, τις εξουσίες των γενικών εισαγγελέων και τα συστήματα κατανομής υποθέσεων στις εισαγγελικές αρχές.
• Όσον αφορά την αποδοτικότητα, ο πίνακας αποτελεσμάτων βασίζεται σε υφιστάμενους δείκτες, ιδίως σε εκείνους που παρέχουν τα κράτη μέλη στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης (CEPEJ) του Συμβουλίου της Ευρώπης, καθώς και σε εκείνους που αναπτύσσονται σχετικά με την αποδοτικότητα σε συγκεκριμένους τομείς του δικαίου της ΕΕ.

Ο φετινός πίνακας αποτελεσμάτων αναπτύσσει επίσης περαιτέρω δείκτες σχετικούς με τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς, εισάγοντας νέα και επικαιροποιημένα μέτρα που τονίζουν τον τρόπο με τον οποίο οι ανεξάρτητες αρχές —συμπεριλαμβανομένων των ανώτατων οργάνων ελέγχου, των εθνικών αρχών ανταγωνισμού, των πρωτοβάθμιων φορέων επανεξέτασης των δημόσιων συμβάσεων και των προληπτικών φορέων καταπολέμησης της διαφθοράς— συμβάλλουν στην ορθή λειτουργία του.

Πώς μπορούν τα συστήματα απονομής δικαιοσύνης να έχουν αντίκτυπο στην οικονομία;

Τα αποτελεσματικά συστήματα απονομής δικαιοσύνης που προασπίζουν το κράτος δικαίου έχουν θετικό οικονομικό αντίκτυπο. Όταν τα δικαστικά συστήματα εγγυώνται την επιβολή των δικαιωμάτων και την αποτελεσματική καταπολέμηση της διαφθοράς, οι πιστωτές είναι πιθανότερο να δανείζουν, οι επιχειρήσεις αποτρέπονται από την ευκαιριακή συμπεριφορά, το κόστος των συναλλαγών μειώνεται και οι καινοτόμες επιχειρήσεις είναι πιθανότερο να επενδύσουν.

Ο πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης συμβάλλει στην παρακολούθηση της προόδου όσον αφορά την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων στον τομέα της δικαιοσύνης στο πλαίσιο των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας σε όλα τα κράτη μέλη.

Πώς εξετάζει ο πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2026 την αποτελεσματικότητα της δικαιοσύνης;

Ο πίνακας αποτελεσμάτων χρησιμοποιεί δείκτες που εξετάζουν τα τρία κύρια χαρακτηριστικά ενός αποτελεσματικού συστήματος απονομής δικαιοσύνης: αποτελεσματικότητα, ποιότητα και ανεξαρτησία.

Αποδοτικότητα

Οι δείκτες που σχετίζονται με την αποτελεσματικότητα των διαδικασιών περιλαμβάνουν: φόρτος υποθέσεων, εκτιμώμενη διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών (χρόνος εκδίκασης), ποσοστό διεκπεραίωσης (λόγος του αριθμού των υποθέσεων που επιλύθηκαν προς τον αριθμό των εισερχόμενων υποθέσεων) και αριθμός των εκκρεμών υποθέσεων. Ο πίνακας αποτελεσμάτων παρουσιάζει επίσης τη μέση διάρκεια των διαδικασιών σε συγκεκριμένους τομείς στους οποίους εμπλέκεται το δίκαιο της ΕΕ.

Ποιότητα

Η εύκολη πρόσβαση στη δικαιοσύνη, οι επαρκείς πόροι, τα αποτελεσματικά εργαλεία αξιολόγησης και η χρήση των τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών αποτελούν βασικούς παράγοντες που συμβάλλουν στην ποιότητα των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης. Ο πίνακας αποτελεσμάτων χρησιμοποιεί διάφορους δείκτες για την αξιολόγηση της ψηφιοποίησης, όπως η πρόσβαση σε επιγραμμικές πληροφορίες και σε δικαστικές αποφάσεις, οι ψηφιοποιημένοι δικονομικοί κανόνες, η χρήση ψηφιακής τεχνολογίας από τα δικαστήρια και τις εισαγγελικές αρχές, καθώς και ασφαλή ηλεκτρονικά εργαλεία για την επικοινωνία ή την επιγραμμική πρόσβαση σε φακέλους υποθέσεων.

Ανεξαρτησία

Ο πίνακας αποτελεσμάτων εξετάζει την αντίληψη της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης, τόσο μεταξύ του ευρέος κοινού όσο και στις επιχειρήσεις. Επιπλέον, παρουσιάζει βασικούς δείκτες που σχετίζονται με την αξιολόγηση της δομής και της αποτελεσματικότητας των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης όσον αφορά την προστασία της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης. Ειδικότερα, η έκδοση του 2026 περιλαμβάνει δείκτες που σχετίζονται με τις διαδικασίες ανάκλησης και εξαίρεσης δικαστών, καθώς και με τους ρόλους διαφόρων αρχών στον διορισμό και την παύση προϊσταμένων εισαγγελιών.

Άλλοι δείκτες σχετικοί με την ενιαία αγορά

Φέτος, ο πίνακας αποτελεσμάτων εξακολουθεί επίσης να αναπτύσσει δείκτες ιδιαίτερης σημασίας για τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς, στους οποίους έχουν κεντρική σημασία τα αποτελεσματικά συστήματα απονομής δικαιοσύνης και ο σεβασμός του κράτους δικαίου. Ενισχύει περαιτέρω τη διάσταση των επιχειρήσεων και της ενιαίας αγοράς με την παρουσίαση νέων δεικτών για τους πρωτοβάθμιους φορείς επανεξέτασης των δημόσιων συμβάσεων, τα ανώτατα όργανα ελέγχου και τις εθνικές αρχές ανταγωνισμού.

Ποια είναι η μεθοδολογία του πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης;

Ο πίνακας αποτελεσμάτων χρησιμοποιεί διάφορες πηγές πληροφοριών. Μεγάλα τμήματα των ποσοτικών δεδομένων παρέχονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης (CEPEJ) του Συμβουλίου της Ευρώπης, με την οποία η Επιτροπή έχει συνάψει σύμβαση για την εκπόνηση ειδικής ετήσιας μελέτης. Τα στοιχεία αυτά κυμαίνονται από το 2014 έως το 2024 και έχουν παρασχεθεί από τα κράτη μέλη σύμφωνα με τη μεθοδολογία της CEPEJ. Η μελέτη παρέχει επίσης λεπτομερείς παρατηρήσεις και ενημερωτικά δελτία ανά χώρα, τα οποία παρέχουν πιο συναφείς πληροφορίες και θα πρέπει να εξετάζονται παράλληλα με τα αριθμητικά στοιχεία.

Άλλες πηγές δεδομένων είναι η ομάδα των υπευθύνων επικοινωνίας για τα εθνικά συστήματα απονομής δικαιοσύνης, τα εθνικά σημεία επαφής για την καταπολέμηση της διαφθοράς, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Δικαστικών Συμβουλίων (ENCJ), το Δίκτυο των Προέδρων των Ανωτάτων Δικαστηρίων της ΕΕ, η Ένωση Συμβουλίων Επικρατείας και Ανωτάτων Διοικητικών Δικαστηρίων της ΕΕ (ACA-Europe), το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ανταγωνισμού, η Επιτροπή Επικοινωνιών, το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, η ομάδα εμπειρογνωμόνων για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, η Eurostat, το Συμβούλιο των Δικηγορικών Συλλόγων της Ευρώπης, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Κατάρτισης Δικαστικών (ΕΔΚΔ), το Δίκτυο Εισαγγελέων NADAL, η Επιτροπή Επαφών για τα Ανώτατα Ελεγκτικά Όργανα, το Συμβούλιο των Συμβολαιογράφων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το Δίκτυο Πρωτοβάθμιων Φορέων Ελέγχου των Δημοσίων Συμβάσεων.

Γιατί λείπουν κάποια δεδομένα;

Μολονότι ορισμένα στοιχεία εξακολουθούν να λείπουν για ορισμένα κράτη μέλη, το κενό δεδομένων εξακολουθεί να μειώνεται. Οι εναπομένουσες δυσκολίες στη συλλογή δεδομένων οφείλονται συχνά στην ανεπαρκή στατιστική ικανότητα ή στο γεγονός ότι οι εθνικές κατηγορίες για τις οποίες συλλέγονται δεδομένα δεν αντιστοιχούν ακριβώς σε εκείνες που χρησιμοποιούνται για τον πίνακα αποτελεσμάτων. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να μειώσουν περαιτέρω αυτό το κενό δεδομένων.

Πώς τροφοδοτεί ο πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο και πώς σχετίζεται με τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ);

Συγκρίνοντας πληροφορίες σχετικά με τα συστήματα απονομής δικαιοσύνης των κρατών μελών, ο πίνακας αποτελεσμάτων διευκολύνει τόσο τον εντοπισμό βέλτιστων πρακτικών και ελλείψεων όσο και την παρακολούθηση των προκλήσεων και της προόδου που σημειώνεται. Στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, οι ειδικές ανά χώρα αξιολογήσεις διενεργούνται μέσω διμερούς διαλόγου με τις εθνικές αρχές και τα ενδιαφερόμενα μέρη. Όταν οι ελλείψεις που εντοπίζονται έχουν μακροοικονομική σημασία, η ανάλυση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου μπορεί να οδηγήσει την Επιτροπή να προτείνει στο Συμβούλιο την έκδοση ειδικών ανά χώρα συστάσεων για τη βελτίωση των εθνικών συστημάτων απονομής δικαιοσύνης στα επιμέρους κράτη μέλη.

Ο ΜΑΑ έχει διαθέσει πάνω από 577 δισ. ευρώ σε δάνεια και μη επιστρεπτέα χρηματοδοτική στήριξη, εκ των οποίων κάθε κράτος μέλος θα πρέπει να διαθέσει τουλάχιστον 20 % στην ψηφιακή μετάβαση και τουλάχιστον 37 % σε μέτρα που συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων για το κλίμα. Περίπου 285 ορόσημα και στόχοι περιλαμβάνονται στα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΣΑΑ) των κρατών μελών για την ενίσχυση του κράτους δικαίου μέσω της αύξησης της αποδοτικότητας, της ποιότητας και της ανεξαρτησίας του δικαστικού συστήματος και του πλαισίου για την καταπολέμηση της διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένης της καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Έως τον Μάιο του 2026, μετά τις πληρωμές προχρηματοδότησης, καθώς και τις αιτήσεις πληρωμής από τα κράτη μέλη, έχουν εκταμιευθεί συνολικά 400 δισ. EUR σε επιχορηγήσεις και δάνεια του ΜΑΑ.

Πώς στηρίζει το πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Δικαιοσύνη» την αποτελεσματικότητα των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης;

Με συνολικό προϋπολογισμό περίπου 305 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2021-2027, το πρόγραμμα «Δικαιοσύνη» στηρίζει την ανάπτυξη μιας δίκαιης Ευρώπης με βάση την ανεξαρτησία, την ποιότητα και τη συνεργασία της δικαιοσύνης. Το 2025 διατέθηκαν περίπου 40,7 εκατ. ευρώ για τη χρηματοδότηση έργων και άλλων δραστηριοτήτων στο πλαίσιο των τριών ειδικών στόχων του προγράμματος:

1. προώθηση της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές και ποινικές υποθέσεις·
2. κατάρτιση των επαγγελματιών του νομικού κλάδου σχετικά με το αστικό δίκαιο, το ποινικό δίκαιο και το δίκαιο των θεμελιωδών δικαιωμάτων της ΕΕ, τα νομικά συστήματα των κρατών μελών και το κράτος δικαίου·
3. προώθηση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη (συμπεριλαμβανομένης της ηλεκτρονικής δικαιοσύνης)· την προστασία των δικαιωμάτων των θυμάτων και των προσώπων που είναι ύποπτα ή κατηγορούνται για εγκληματικές πράξεις· και στήριξη της ανάπτυξης και χρήσης ψηφιακών εργαλείων και της συντήρησης και επέκτασης της δικτυακής πύλης ηλεκτρονικής δικαιοσύνης.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Stewart Munro on Unsplash

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τη δέκατη τέταρτη έκδοση του πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης, μια ετήσια έκθεση που παρέχει συγκριτικά στοιχεία σχετικά με την αποδοτικότητα, την ποιότητα και την ανεξαρτησία των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ.

Η έκδοση του 2026 παρουσιάζει βελτιωμένη αντίληψη της ανεξαρτησίας και της αποτελεσματικότητας των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης. Υπογραμμίζει επίσης τον ουσιαστικό ρόλο των αποτελεσματικών συστημάτων απονομής δικαιοσύνης και των ανεξάρτητων αρχών στην προώθηση ενός δίκαιου και ανταγωνιστικού περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένων δεδομένων σχετικά με βασικούς παράγοντες της ενιαίας αγοράς. Για πρώτη φορά, ο πίνακας αποτελεσμάτων περιλαμβάνει επίσης επισκόπηση των αρμοδιοτήτων των ανώτατων διοικητικών δικαστηρίων και των τακτικών δικαστηρίων των κρατών μελών σε υποθέσεις που αφορούν επιχειρήσεις.

Τα πορίσματα του φετινού πίνακα αποτελεσμάτων θα τροφοδοτήσουν την έκθεση της Επιτροπής του 2026 για το κράτος δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της διάστασης της ενιαίας αγοράς.

Βασικά πορίσματα του πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2026

Ανεξάρτητες αρχές της ενιαίας αγοράς

Για πρώτη φορά, ο πίνακας αποτελεσμάτων παρέχει πληροφορίες σχετικά με τη θητεία των οργάνων που είναι αρμόδια για την επανεξέταση των αποφάσεων σύναψης δημόσιων συμβάσεων. Τα πορίσματα είναι θετικά, γεγονός που δείχνει ότι στα περισσότερα κράτη μέλη, τα μέλη και οι πρόεδροι των εν λόγω οργάνων διορίζονται για περιορισμένη και ανανεώσιμη θητεία. Η έκδοση του 2026 παρουσιάζει επίσης επικαιροποιημένη επισκόπηση του τρόπου διορισμού και απόλυσης των εθνικών αρχών ανταγωνισμού και δείχνει ότι η εκτελεστική εξουσία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη.

Καταπολέμηση της διαφθοράς

Ο πίνακας αποτελεσμάτων του 2026 εισάγει νέα και επικαιροποιημένα αριθμητικά στοιχεία για την καταπολέμηση της διαφθοράς, όπως η διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών σε υποθέσεις δωροδοκίας. Επιπλέον, παρουσιάζει νέα αριθμητικά στοιχεία σχετικά με τη λειτουργία των εθνικών μητρώων διαφάνειας, τα οποία συμβάλλουν στην πρόληψη της διαφθοράς μέσω της διασφάλισης διαφανούς άσκησης πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων. Ο πίνακας αποτελεσμάτων δείχνει ότι 16 κράτη μέλη διαθέτουν τέτοιο μητρώο, το οποίο παρουσιάζει επισκόπηση του τρόπου με τον οποίο εργάζονται και ποιοι υπάλληλοι υπόκεινται σε απαιτήσεις διαφάνειας κατά τις αλληλεπιδράσεις τους με εκπροσώπους ομάδων συμφερόντων. Τα εργαλεία αυτά είναι ζωτικής σημασίας για τη χρηστή διακυβέρνηση και τη λογοδοσία.

Ψηφιοποίηση των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης

Η ψηφιοποίηση εξακολουθεί να σημειώνει πρόοδο σε ολόκληρη την ΕΕ: και τα 27 κράτη μέλη παρέχουν πλέον διαδικτυακές πληροφορίες σχετικά με τα δικαστικά τους συστήματα, ενώ 23 κράτη μέλη επιτρέπουν την επιγραμμική πρόσβαση σε αστικές, εμπορικές και διοικητικές υποθέσεις. Ο πίνακας αποτελεσμάτων επισημαίνει επίσης τους τομείς στους οποίους απαιτούνται περισσότερες εργασίες, καθώς μόνο έξι κράτη μέλη διαθέτουν πλήρως ψηφιακούς διαδικαστικούς κανόνες.

Αποτελεσματικότητα και ανεξαρτησία της δικαιοσύνης

Ο πίνακας αποτελεσμάτων δείχνει ότι οι πολίτες σε 17 κράτη μέλη και οι επιχειρήσεις σε 18 κράτη μέλη θεωρούν ότι η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης βελτιώθηκε ή παρέμεινε σταθερή σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Πολλά κράτη μέλη συνέχισαν να βελτιώνουν την αποτελεσματικότητα των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης τους, αξιοποιώντας τις μεταρρυθμίσεις που θεσπίστηκαν τα τελευταία χρόνια για τη διασφάλιση αποτελεσματικής πρόσβασης στη δικαιοσύνη. Όπως και πέρυσι, οκτώ κράτη μέλη κατέγραψαν συντομότερες διαδικασίες σε όλες τις κατηγορίες (αστικές, εμπορικές, διοικητικές και άλλες υποθέσεις).

Πρόσβαση στη δικαιοσύνη

Τα περισσότερα κράτη μέλη χρησιμοποιούν την ψηφιακή τεχνολογία στα πρωτοβάθμια δικαστήριά τους για να διευκολύνουν την πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία στη δικαιοσύνη. Η πρόσβαση στη δικαιοσύνη μπορεί επίσης να βελτιωθεί με τη συμμετοχή άλλων δικαστικών αρχών. Αυτό μπορεί να ελαφρύνει το έργο των δικαστηρίων και να συμβάλει σε ένα αποτελεσματικότερο σύστημα απονομής δικαιοσύνης.  Αυτό απεικονίζεται στον πίνακα αποτελεσμάτων του 2026, ο οποίος παρουσιάζει για πρώτη φορά τα διάφορα είδη αρχών που εμπλέκονται σε διαδικασίες συναινετικού διαζυγίου. Όλα τα κράτη μέλη διαθέτουν πλέον ειδικές ρυθμίσεις για να καταστήσουν τις δικαστικές διαδικασίες πιο φιλικές προς τα παιδιά και καλύτερα προσαρμοσμένες στις ανάγκες των παιδιών.

Επόμενα βήματα

Τα πορίσματα του πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης συμβάλλουν στην παρακολούθηση που διενεργείται στο πλαίσιο του ετήσιου κύκλου για το κράτος δικαίου και του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Θα τροφοδοτήσουν την έκθεση της Επιτροπής του 2026 για το κράτος δικαίου, καθώς και τα τελικά στάδια των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

Ιστορικό

Ο πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης, ο οποίος δρομολογήθηκε το 2013, χρησιμεύει ως αναλυτικό εργαλείο για την παρακολούθηση των μεταρρυθμίσεων που σχετίζονται με την αποτελεσματικότητα, την ποιότητα και την ανεξαρτησία των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Αποτελεί μέρος της εργαλειοθήκης της ΕΕ για το κράτος δικαίου.

Η έκδοση του 2026 ανταποκρίνεται στην έκκληση για λεπτομερέστερα συγκριτικά δεδομένα, μεταξύ άλλων σχετικά με την προσβασιμότητα της δικαιοσύνης για τα παιδιά, την ψηφιοποίηση της δικαιοσύνης, τις δοκιμαστικές περιόδους για τους δικαστές και τις εξουσίες των γενικών εισαγγελέων. Οι νέοι δείκτες για την ενιαία αγορά περιλαμβάνουν τον τρόπο με τον οποίο ορισμένες ανεξάρτητες αρχές συμβάλλουν στην εύρυθμη λειτουργία της ενιαίας αγοράς.

Με προϋπολογισμό περίπου 305 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2021-2027, το πρόγραμμα «Δικαιοσύνη» στηρίζει την ανάπτυξη του ευρωπαϊκού χώρου δικαιοσύνης με βάση το κράτος δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας του δικαστικού σώματος, την αμοιβαία αναγνώριση και την αμοιβαία εμπιστοσύνη, καθώς και τη δικαστική συνεργασία.

Το 2025 διατέθηκαν περίπου 40,7 εκατ. ευρώ για τη χρηματοδότηση έργων και άλλων δραστηριοτήτων στο πλαίσιο των τριών ειδικών στόχων του προγράμματος: i) προώθηση της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές και ποινικές υποθέσεις· ii) κατάρτιση των επαγγελματιών του νομικού κλάδου σχετικά με το αστικό δίκαιο, το ποινικό δίκαιο και το δίκαιο των θεμελιωδών δικαιωμάτων της ΕΕ, τα νομικά συστήματα των κρατών μελών και το κράτος δικαίου· iii) προώθηση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη (συμπεριλαμβανομένης της ηλεκτρονικής δικαιοσύνης)· την προστασία των δικαιωμάτων των θυμάτων και των προσώπων που είναι ύποπτα ή κατηγορούνται για εγκληματικές πράξεις· και στήριξη της ανάπτυξης και χρήσης ψηφιακών εργαλείων και της συντήρησης και επέκτασης της δικτυακής πύλης ηλεκτρονικής δικαιοσύνης.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Jezael Melgoza on Unsplash