Η νομοθετική έκθεση, που ψηφίστηκε από το Κοινοβούλιο την Τρίτη με 470 ψήφους υπέρ, 83 ψήφους κατά και 108 αποχές, επιδιώκει να παρέχει στοχευμένη στήριξη σε στρατηγικά έργα που καλύπτουν ολόκληρη την αλυσίδα αξίας, από την εξόρυξη και την επεξεργασία έως τη διύλιση και την ανακύκλωση. Τα μέτρα αυτά έχουν σχεδιαστεί για να επιταχύνουν την ανάπτυξη δυνατοτήτων εξόρυξης, επεξεργασίας, ανακύκλωσης και υποκατάστασης, διαφοροποιώντας έτσι τις αλυσίδες εφοδιασμού της ΕΕ.

Δημιουργία ευρωπαϊκού κέντρου κρίσιμων πρώτων υλών

Οι ευρωβουλευτές θέλουν να δημιουργήσουν ένα κέντρο κρίσιμων πρώτων υλών (Critical Raw Materials - CRM) ως αυτόνομο οργανισμό της ΕΕ, με συγκεκριμένη χρηματοδότηση, σαφή διακυβέρνηση και δημοκρατική νομιμοποίηση. Θα συγκεντρώνει πληροφορίες για την αγορά, τον σχεδιασμό ανθεκτικότητας, τη δημιουργία αποθεμάτων, τις από κοινού αγορές, τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών και χρηματοδοτικά μέσα. Το προτεινόμενο κέντρο θα πρέπει να είναι εξοπλισμένο με τους αναγκαίους πόρους για την εκπλήρωση της εντολής του, συμπεριλαμβανομένου ενός ταμείου CRM ύψους 2 δισ. ευρώ ενταγμένου στον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034.

Υποχρεώσεις ελέγχου των εξαγωγών και ανθεκτικότητας

Για να διασφαλιστεί ο εφοδιασμός, οι ευρωβουλευτές λένε ότι υπάρχει ανάγκη για μια ρήτρα που θα επιτρέπει τον υπό όρους έλεγχο των εξαγωγών, ώστε η Επιτροπή να περιορίζει τις εξαγωγές απορριμμάτων και αποβλήτων μόνιμων μαγνητών, προκειμένου τα ανακυκλώσιμα υλικά να παραμένουν εντός της ΕΕ.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, και όχι τα κράτη μέλη ξεχωριστά, θα πρέπει να είναι υπεύθυνη για τον προσδιορισμό των «μεγάλων εταιρειών» που χρησιμοποιούν κρίσιμες πρώτες ύλες σε έναν συγκεκριμένο στρατηγικό τομέα (π.χ. μπαταρίες, εξοπλισμός υδρογόνου, αεροσκάφη επανδρωμένα και μη, δορυφόροι ή προηγμένα μικροτσίπ). Οι «μεγάλες εταιρείες», με τη σειρά τους, θα υποχρεούνται να χαρτογραφούν τις αλυσίδες εφοδιασμού και να λαμβάνουν μέτρα για τη μείωση τρωτών σημείων όταν χρησιμοποιούν κρίσιμες πρώτες ύλες. Οι ευρωβουλευτές ζητούν επίσης από την Επιτροπή να ανοίγει τη διαδικασία αιτήσεων για στρατηγικά έργα τουλάχιστον δύο φορές το χρόνο, δίνοντας στις εταιρείες σαφείς και προβλέψιμες προθεσμίες.

Μηχανισμοί σταθεροποίησης των τιμών, άμυνα και ασφάλεια

Για να βελτιωθεί η συνολική αποτελεσματικότητα του νομοθετικού πλαισίου για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, το ΕΚ ζητεί μηχανισμούς σταθεροποίησης των τιμών, όπως συμβάσεις επί διαφοράς, που θα μπορούσαν να παράσχουν ασφάλεια εσόδων στους φορείς ανάπτυξης έργων εξόρυξης, επεξεργασίας και ανακύκλωσης. Επίσης επιθυμεί την επέκταση του υφιστάμενου μηχανισμού των από κοινού αγορών της ΕΕ, ώστε να διευκολυνθεί η συντονισμένη στρατηγική συσσώρευση αποθεμάτων κρίσιμων πρώτων υλών σε όλα τα κράτη μέλη και τις επιχειρήσεις.

Το Κοινοβούλιο αναδεικνύει τη διάσταση των κρίσιμων πρώτων υλών στη άμυνα και την ασφάλεια, ζητώντας την κινητοποίηση του επικείμενου προγράμματος για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία ώστε να χρηματοδοτηθούν στρατηγικά έργα πρώτων υλών που είναι ζωτικής σημασίας για τις δυνατότητες ασφάλειας και άμυνας της ΕΕ.

Δηλώσεις

«Οι κρίσιμες πρώτες ύλες έχουν γίνει το συνάλλαγμα της γεωπολιτικής ισχύος. Εκείνοι που τις ελέγχουν, ελέγχουν το βιομηχανικό μας μέλλον, την ενεργειακή μας μετάβαση και την ασφάλειά μας. Η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να στέκεται στο περιθώριο, ενώ άλλοι ενισχύουν τον έλεγχό τους επί των κρίσιμων πρώτων υλών. Χρειαζόμαστε ένα ευρωπαϊκό κέντρο με τους οικονομικούς πόρους και την εντολή να δρα γρήγορα προβλέποντας τις διαταραχές του εφοδιασμού και διασφαλίζοντας ότι οι ανάγκες μας δεν θα μπορούν να μετατραπούν σε μέσα γεωπολιτικής πίεσης. Είμαστε έτοιμοι να συνεργαστούμε με αξιόπιστες χώρες που συμμερίζονται τις αξίες μας και τη δέσμευσή μας να διασφαλίσουμε τις αλυσίδες εφοδιασμού και να τηρήσουμε τα ίδια υψηλά περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα» δήλωσε ο επικεφαλής ευρωβουλευτής Mohammed Chahim (Σοσιαλιστές, Ολλανδία).

Επόμενα βήματα

Το Κοινοβούλιο είναι πλέον έτοιμο να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με τα κράτη μέλη σχετικά με την τελική μορφή της νομοθεσίας.

Σχετικές πληροφορίες

Η πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, η οποία εγκρίθηκε από το Κοινοβούλιο τον Δεκέμβριο του 2023, έθεσε τις βάσεις για μια δέσμη μέτρων σε επίπεδο ΕΕ που εγγυάται την πρόσβαση της βιομηχανίας στις εισροές πρώτων υλών απαραίτητων για την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, την άμυνα και την αεροδιαστημική. Η Επιτροπή πρότεινε τροποποιήσεις της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες τον Δεκέμβριο του 2025, οι οποίες απορρέουν από το σχέδιο δράσης RESourceEU.

Πηγή: europarl.europa.eu

Photo by Daniel Abadia on Unsplash

Το Κοινοβούλιο καθόρισε το συνολικό ύψος των πιστώσεων ανάληψης υποχρεώσεων για το 2027 (νομικές δεσμεύσεις πληρωμής εντός του έτους ή αργότερα) στα 194 δισ. ευρώ, με στοχευμένη αύξηση κατά 1,17 δισ. ευρώ συγκριτικά με την αρχική πρόταση της Επιτροπής. Το ΕΚ όρισε το συνολικό ύψος των πιστώσεων πληρωμών (τελικές πληρωμές προς τους δικαιούχους) στα 203,3 δισ. ευρώ. Παράλληλα, επιθυμεί να εξασφαλίσει επαρκή χρηματοδότηση για τις προτεραιότητες του Κοινοβουλίου στο πλαίσιο των υφιστάμενων δημοσιονομικών περιορισμών. Το Κοινοβούλιο ζητά επίσης τη χρηματοδότηση της αποπληρωμής του χρέους της ΕΕ χωρίς να περικοπούν οι δαπάνες για βασικά προγράμματα.

Έρευνα, υποδομές, υγεία και εκπαίδευση

Για την τόνωση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, της καινοτομίας και της διασυνοριακής συνδεσιμότητας, οι ευρωβουλευτές επιθυμούν να αυξήσουν τη χρηματοδότηση για το πρόγραμμα «Ορίζοντας Ευρώπη» κατά 63 εκατ. ευρώ, για τα δίκτυα μεταφορών και ενέργειας κατά 260 εκατ. ευρώ και για τη στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων κατά 31,5 εκατ. ευρώ. Οι ευρωβουλευτές προτείνουν επίσης αύξηση κατά 50 εκατ. ευρώ για το πρόγραμμα EU4Health και κατά 96 εκατ. ευρώ για το Erasmus+.

Αγροτική παραγωγή, περιβάλλον και πολιτική προστασία

Το ΕΚ πιέζει για αύξηση της χρηματοδότησης κατά 85 εκατ. ευρώ για το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων, συμπεριλαμβανομένων 20 εκατ. ευρώ για τους αγρότες νεαρής ηλικίας, καθώς και επιπλέον 85 εκατ. ευρώ για το πρόγραμμα LIFE. Για την καλύτερη αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών, επιθυμούν να αυξήσουν κατά 80 εκατ. ευρώ τη χρηματοδότηση του μηχανισμού πολιτικής προστασίας.

Διαχείριση συνόρων, Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονία και η θέση της ΕΕ στον κόσμο

Για να ενισχυθεί η ικανότητα της ΕΕ να διαχειρίζεται τη μετανάστευση και να προστατεύει τα εξωτερικά της σύνορα, οι ευρωβουλευτές προτείνουν αύξηση της χρηματοδότησης για το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης κατά 20 εκατ. ευρώ και για το Μέσο για τη Διαχείριση των Συνόρων και των Θεωρήσεων κατά 40 εκατ. ευρώ. Για τη στρατιωτική κινητικότητα απαιτούν επιπλέον 20 εκατ. ευρώ. Η χρηματοδότηση για τη Νότια Γειτονία αναμένεται να αυξηθεί κατά 60 εκατ. ευρώ και κατά 30 εκατ. ευρώ για την Ανατολική Γειτονία, με επιπλέον 40 εκατ. ευρώ για ανθρωπιστική βοήθεια.

Σε συνοδευτικό ψήφισμα, το οποίο εγκρίθηκε με 400 ψήφους υπέρ, 189 κατά και 84 αποχές, συνοψίζεται η θέση του Κοινοβουλίου.

Αναλυτικότερα στοιχεία για τη θέση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου είναι διαθέσιμες στον ισότοπο της Επιτροπής Προϋπολογισμών και σε προηγούμενα δελτία Τύπου.

Δαπάνες αποπληρωμής για το NextGenerationEU (NGEU) και το δάνειο στήριξης για την Ουκρανία

Προκειμένου να προστατευτούν βασικά προγράμματα, με παράλληλη διατήρηση της ευελιξίας και της ικανότητας του προϋπολογισμού της ΕΕ να ανταποκρίνεται σε απρόβλεπτες προκλήσεις, το ΕΚ υποστηρίζει ότι θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν ειδικά κονδύλια για την κάλυψη του κόστους χρηματοδότησης του NextGenerationEU και του δανείου στήριξης για την Ουκρανία χωρίς να υποσκάπτονται τα υφιστάμενα προγράμματα της ΕΕ.

Δηλώσεις

«Σε αυτή την εξαιρετικά δύσκολη συγκυρία για την Ευρώπη, η ύπαρξη και μόνο ενός συμφωνημένου προϋπολογισμού αποτελεί επίτευγμα. Παρά τους οικονομικούς και γεωπολιτικούς περιορισμούς και τον αυξανόμενο πολιτικό κατακερματισμό, το Κοινοβούλιο βρήκε κοινό τόπο σε έναν προϋπολογισμό που δίνει προτεραιότητα στους ανθρώπους: σπουδαστές, ερευνητές, ασθενείς, νέοι αγρότες και κοινότητες στα ανατολικά σύνορα της Ευρώπης. Πίσω από κάθε γραμμή του προϋπολογισμού όπου το Κοινοβούλιο προτείνει περισσότερα κονδύλια βρίσκονται πραγματικοί άνθρωποι και πραγματικές ανάγκες. Και το χρέος της ανάκαμψης του NextGenerationEU δεν θα πρέπει να αποπληρωθεί εις βάρος της επόμενης γενιάς της Ευρώπης» δήλωσε ο Nils Ušakovs (Σοσιαλιστές, Λετονία), γενικός εισηγητής για τον προϋπολογισμό της ΕΕ για το 2027 (για το τμήμα III – Επιτροπή).

«Η δημοσιονομική πειθαρχία είναι αδιαπραγμάτευτη. Οι Ευρωπαίοι φορολογούμενοι δικαίως αναμένουν από εμάς να χρησιμοποιούμε υπεύθυνα το δημόσιο χρήμα. Θέλουμε τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να λειτουργούν αποτελεσματικά, χωρίς να υπονομεύεται η ικανότητά τους να εκπληρώνουν τα καθήκοντά τους με έκτακτες περικοπές. Είμαι βέβαιος ότι έχουμε βρει τη σωστή ισορροπία, ενθαρρύνοντας την εξοικονόμηση πόρων, την αποδοτικότητα και επενδύοντας σε νέες τεχνολογίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και οι υποδομές κυβερνοασφάλειας. Στόχος είναι οι υπεύθυνες δαπάνες και ένα Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο που μπορεί να εκπληρώσει τη δημοκρατική εντολή του», δήλωσε ο Μιχάλης Χατζηπαντέλα (ΕΛΚ, Κύπρος), εισηγητής για τα άλλα τμήματα.

Επόμενα βήματα

Η ψηφοφορία στην ολομέλεια σχετικά με τη θέση του Κοινοβουλίου για τον ετήσιο προϋπολογισμό της ΕΕ σηματοδοτεί την έναρξη τριών εβδομάδων διαπραγματεύσεων με το Συμβούλιο, το οποίο ενέκρινε τη θέση του τον Σεπτέμβριο του 2026, με στόχο την επίτευξη συμφωνίας πριν από το τέλος του έτους. Στις 3 Νοεμβρίου αναμένεται να πραγματοποιηθεί ο πρώτος γύρος των συνομιλιών.

Σχετικές πληροφορίες

Πάνω από το 93% του προϋπολογισμού της ΕΕ διατίθεται απευθείας σε προγράμματα. Ο ετήσιος προϋπολογισμός της ΕΕ, ο οποίος δαπανάται σε 27 χώρες και 450 εκατομμύρια Ευρωπαίους, είναι σχετικά μικρός, καθώς ανέρχεται κατά μέσο όρο σε 160-200 δισ. ευρώ ετησίως για την περίοδο 2021-27. Το ποσό αυτό είναι συγκρίσιμο με τον εθνικό προϋπολογισμό της Πολωνίας των 39 εκατομμύριων, και ισοδυναμεί με το 30% του προϋπολογισμού της Γερμανίας των 84 εκατομμυρίων . Ο προϋπολογισμός της ΕΕ αποφέρει σημαντικά οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά οφέλη, παρά το γεγονός ότι αντιπροσωπεύει λίγο περισσότερο από το 1% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος (ΑΕΕ) της ΕΕ. (Πηγή: Κοινοβούλιο και Επιτροπή).

Πηγή: europarl.europa.eu

Photo by Wolfgang Weiser on Unsplash

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τη θέση του ενόψει των νομοθετικών διαπραγματεύσεων σχετικά με μέτρα που επηρεάζουν τους κανόνες για τα απόβλητα όσον αφορά τις συσκευασίες, τις μπαταρίες, τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, τα υποδήματα, τα ηλεκτρονικά είδη και τα πλαστικά μίας χρήσης.

Στοχευμένη αλλαγή στις εταιρικές υποχρεώσεις

Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία της ΕΕ για τα απόβλητα, οι παραγωγοί που φέρνουν προϊόντα στην αγορά της ΕΕ καταβάλλουν τέλη που συμβάλλουν στην κάλυψη του κόστους συλλογής, διαλογής και ανακύκλωσης των εν λόγω προϊόντων μόλις καταστούν απόβλητα. Η αρχή αυτή είναι γνωστή ως διευρυμένη ευθύνη του παραγωγού. Οι ισχύοντες κανόνες τους αναθέτουν επίσης να ορίζουν εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπο για τη συμμόρφωση με τη διευρυμένη ευθύνη του παραγωγού σε κάθε κράτος μέλος στο οποίο πωλούν τα προϊόντα τους. Για να μειωθούν οι φραγμοί εντός της ενιαίας αγοράς της ΕΕ, η Επιτροπή πρότεινε την αναστολή αυτής της υποχρέωσης σε ορισμένους τομείς.

Στη θέση τους, οι ευρωβουλευτές υποστηρίζουν μια πιο στοχευμένη αναστολή που θα ισχύει μόνο για τις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις που εδρεύουν στην ΕΕ (δηλ. αυτές με λιγότερους από 50 εργαζόμενους και με ετήσιο κύκλο εργασιών ή ισολογισμό κάτω των 10 εκατομμυρίων ευρώ) και μόνο έως το 2035 ή έως ότου εγκριθεί μια πιο ολοκληρωμένη πράξη για την κυκλική οικονομία. Διευκρινίζουν επίσης ότι η αναστολή αυτή δεν επηρεάζει άλλες υποχρεώσεις στο πλαίσιο του συστήματος διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού, για παράδειγμα την πρόληψη της δημιουργίας αποβλήτων ή τα τέλη.

Για να μειωθεί περαιτέρω ο διοικητικός φόρτος για τις εταιρείες εντός της ενιαίας αγοράς της ΕΕ, οι ευρωβουλευτές ζητούν καλύτερη ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών, διαλειτουργικά ψηφιακά συστήματα και κοινές απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων για τις εταιρείες.

Δηλώσεις

Η εισηγήτρια Ingeborg ter Laak (ΕΛΚ, Ολλανδία) δήλωσε: «Για να μπορέσουν οι ευρωπαϊκές εταιρείες να αναπτυχθούν και να πουλήσουν τα προϊόντα τους, ο περιττός διοικητικός φόρτος θα πρέπει να μειωθεί χωρίς να τεθούν σε κίνδυνο οι περιβαλλοντικές φιλοδοξίες μας. Είναι σαφές ότι οι εταιρείες θα πρέπει να αναλαμβάνουν την ευθύνη για τα απόβλητα που παράγουν και ότι τα προϊόντα πρέπει να συλλέγονται και να ανακυκλώνονται σωστά. Θα πρέπει όμως να επιτύχουμε αυτούς τους στόχους χωρίς να δημιουργήσουμε περιττά εμπόδια για τις επιχειρήσεις που θέλουμε να επιτύχουν στην Ευρώπη. Μπορούμε να δείξουμε ότι οι περιβαλλοντικές ευθύνες μπορούν να συμβαδίζουν με οικονομικές ευκαιρίες.»

Επόμενα βήματα

Η θέση σχετικά με τα απόβλητα μπαταριών και τα απορρίμματα συσκευασίας υποστηρίχθηκε από 616 ευρωβουλευτές, ενώ 9 αντιτάχθηκαν και 39 απείχαν. Η θέση σχετικά με την κλωστοϋφαντουργία, τα υποδήματα, τις ηλεκτρονικές συσκευές και τα πλαστικά απόβλητα μίας χρήσης υποστηρίχθηκε από 612 ευρωβουλευτές, 8 αντιτάχθηκαν και 39 απείχαν.

Μόλις το Συμβούλιο εγκρίνει επίσης τη θέση του, μπορούν να αρχίσουν διαπραγματεύσεις για την τελική μορφή της νομοθεσίας.

Σχετικές πληροφορίες

Οι δύο νομοθετικές προτάσεις (οδηγία και κανονισμός) που ψηφίστηκαν σήμερα αποτελούν μέρος της δέσμης απλούστευσης «Omnibus» για το περιβάλλον.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να προτείνει μια ολοκληρωμένη πράξη για την κυκλική οικονομία αργότερα εντός του 2026.

Πηγή: europarl.europa.eu

Photo by Pawel Czerwinski on Unsplash

Η δημοσιογραφική έρευνα που κέρδισε το βραβείο φέρει τις υπογραφές του Ιταλού Giacomo Zandonini και της Ολλανδής Maite Vermeulen και δημοσιεύτηκε στην ολλανδική ενημερωτική πλατφόρμα De Correspondent. Βασικό αντικείμενό της ήταν η συμφωνία βάσει της οποίας η Ιταλία κατασκεύασε εγκατάσταση κράτησης και κέντρο εξέτασης αιτήσεων ασύλου σε αλβανικό έδαφος.

Κατά την τελετή απονομής που πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα Τύπου Daphne Caruana Galizia του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο, το βραβείο παρέδωσε εκπρόσωπος της ανεξάρτητης κριτικής επιτροπής, στην οποία συμμετέχουν δημοσιογράφοι από όλες τις χώρες της ΕΕ. Στην τελετή παρευρέθησαν η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Roberta Metsola και η αρμόδια αντιπρόεδρος του Κοινοβουλίου Pina Picierno,.

Στη διάρκεια της εκδήλωσης, η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Roberta Metsola, ανέφερε: «Εννέα χρόνια αφού η Daphne Caruana Galizia δολοφονήθηκε βάναυσα επειδή αποκάλυψε περιστατικά διαφθοράς, η αποφασιστικότητά μας για την απόδοση δικαιοσύνης παραμένει ισχυρότερη όσο ποτέ. Εκείνοι που ήθελαν να τη φιμώσουν απέτυχαν. Τα άρθρα της έχουν ταξιδέψει περισσότερο από ποτέ και το θάρρος της συνεχίζει να εμπνέει. Το βραβείο Daphne Caruana Galizia τιμά αυτό το θάρρος και την αφοσίωση στην αναζήτηση της αλήθειας. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα συνεχίσει να στέκεται στο πλευρό των δημοσιογράφων, να υπερασπίζεται την ελευθερία του Τύπου και να αγωνίζεται για τη δικαιοσύνη. Δεν σταματάμε.».

Από τις 4 Μαΐου μέχρι τις 31 Ιουλίου 2026, εκατοντάδες δημοσιογράφοι από τις 27 χώρες της ΕΕ υπέβαλαν τις υποψηφιότητές τους για το βραβείο. Η κριτική επιτροπή προέκρινε αρχικά 10 από τις 344 υποψηφιότητες και στη συνέχεια επέλεξε τον τελικό νικητή.

Σχετικά με τη βραβευθείσα δημοσιογραφική έρευνα

Επί 18 μήνες, οι δημοσιογράφοι Giacomo Zandonini και Maite Vermeulen ερεύνησαν για λογαριασμό του De Correspondent τη συμφωνία Ιταλίας-Αλβανίας για τη διαχείριση της μετανάστευσης. Όπως αποκάλυψε η έρευνα, η συμφωνία είχε στόχο να αναχαιτίζονται άνθρωποι που επιχειρούσαν να εισέλθουν παράτυπα στην Ιταλία και να μεταφέρονται στην Αλβανία, δηλ. σε χώρα εκτός ΕΕ, όπου οι αιτήσεις ασύλου τους απορρίπτονταν με ταχύρρυθμη διαδικασία και οι ίδιοι απελαύνονταν στις χώρες καταγωγής τους.

Η έρευνά τους ρίχνει φως στο πώς γεννήθηκε η συμφωνία και εξετάζει γιατί πολλές χώρες της ΕΕ τη θεωρούν «καινοτόμο μοντέλο» για το μέλλον της μεταναστευτικής πολιτικής της ΕΕ. Για να σχηματίσουν πλήρη εικόνα, οι δημοσιογράφοι υπέβαλαν πάνω από τριάντα αιτήματα πρόσβασης σε δημόσια έγγραφα σε έξι ευρωπαϊκές χώρες, καθώς και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο Συμβούλιο και στον Frontex, τον οργανισμό της ΕΕ για τη φύλαξη των συνόρων. Ακολούθησαν τη διαδρομή του χρήματος και πήραν συνεντεύξεις από εργαζόμενους στα κέντρα, καθώς και από κρατούμενους, δικηγόρους, βουλευτές, εκπροσώπους κυβερνήσεων και κατοίκους της Αλβανίας.

Οι συντάκτες της έρευνας έχουν τονίσει ότι συνάντησαν σοβαρά εμπόδια σε όλη τη διάρκεια της δουλειάς τους. Συγκεκριμένα, δεν τους επιτράπηκε να εισέλθουν στα κέντρα που διαχειρίζεται η Ιταλία στην Αλβανία, ενώ σημαντικές πληροφορίες παρέμειναν απόρρητες, όπως ο αριθμός των κρατουμένων. Οι δαπάνες γίνονταν με κατεπείγουσες διαδικασίες, χωρίς δημόσιους διαγωνισμούς, ενώ άνθρωποι που εργάζονταν στα κέντρα υποχρεώθηκαν να υπογράψουν συμφωνητικά τήρησης απορρήτου.

Σε συνεργασία με την υπεύθυνη φωτογραφικής επιμέλειας Bebe Blanco Agterberg, τη σχεδιάστρια γραφημάτων Sharon Coone και τον φωτογράφο Francesco Bellina, οι δημοσιογράφοι εξέτασαν τις ανησυχίες που προκαλεί η συμφωνία για τα ανθρώπινα δικαιώματα, καθώς και τις επιπτώσεις της στις θεμελιώδεις αρχές του κράτους δικαίου στην ΕΕ.

Πληροφορίες για το βραβείο

Το Βραβείο Δημοσιογραφίας Daphne Caruana Galizia απονέμεται κάθε χρόνο ως φόρος τιμής στη Μαλτέζα ερευνήτρια δημοσιογράφο Daphne Caruana Galizia, η οποία δολοφονήθηκε τον Οκτώβριο του 2017. Τιμά σπουδαία επιτεύγματα στον τομέα της δημοσιογραφίας που προωθούν ή υπερασπίζονται τις θεμελιώδεις αρχές και αξίες της ΕΕ, όπως η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η ελευθερία, η δημοκρατία, η ισότητα, το κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Υποψηφιότητα για το βραβείο μπορούν να υποβάλουν επαγγελματίες δημοσιογράφοι και ομάδες δημοσιογράφων από οποιαδήποτε χώρα του κόσμου. Δεκτές γίνονται δημοσιογραφικές έρευνες και ρεπορτάζ που έχουν δημοσιευθεί ή μεταδοθεί σε μέσα ενημέρωσης που έχουν την έδρα τους σε οποιοδήποτε από τα 27 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το βραβείο και το χρηματικό έπαθλο ύψους 20.000 ευρώ αποδεικνύουν έμπρακτα τη στήριξη που προσφέρει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στην ερευνητική δημοσιογραφία και τη σημασία που αποδίδει στην προστασία των δημοσιογράφων σε όλο τον κόσμο.

Έρευνες που έχουν βραβευτεί στο παρελθόν

2025 — Έρευνα για τα κρυφά χρηματοοικονομικά δίκτυα που επιτρέπουν στη Ρωσία να παρακάμπτει τις κυρώσεις στο εμπόριο πετρελαίου, με συντονιστή την πλατφόρμα Follow the Money

2024 — Έρευνα για τα εξαφανισμένα ασυνόδευτα παιδιά μετανάστες (Lost in Europe)

2023 — Συλλογική έρευνα για το ναυάγιο της Πύλου (Solomon, σε συνεργασία με την ομάδα Forensis, την εκπομπή StrgF του γερμανικού κρατικού καναλιού ARD και την εφημερίδα The Guardian)

2022 — Ντοκιμαντέρ με τίτλο Η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία υπό ρωσική επιρροή των Clément Di Roma και Carol Valade (ARTE/France24/Le Monde)

2021 — «The Pegasus Project», με συντονιστή το Forbidden Stories

Ποια ήταν η Daphne Caruana Galizia;

Η Daphne Caruana Galizia ήταν Μαλτέζα δημοσιογράφος, μπλόγκερ και ακτιβίστρια ενάντια στη διαφθορά. Είχε πραγματοποιήσει εκτενή ρεπορτάζ με θέματα τη διαφθορά, το ξέπλυμα βρώμικου χρήματος, το οργανωμένο έγκλημα, την πώληση «χρυσών διαβατηρίων» σε υπηκόους τρίτων χωρών, καθώς και την εμπλοκή της μαλτέζικης κυβέρνησης στο σκάνδαλο των «Panama Papers». Η δημοσιογράφος είχε δεχτεί επανειλημμένως παρενοχλήσεις και απειλές. Δολοφονήθηκε στις 16 Οκτωβρίου του 2017, όταν εξερράγη βόμβα που είχε τοποθετηθεί στο αυτοκίνητό της.

Η κατακραυγή για τον τρόπο με τον οποίο χειρίστηκαν οι αρχές της χώρας τη διερεύνηση της δολοφονίας οδήγησε τελικά στην παραίτηση του πρωθυπουργού της Μάλτας, Joseph Muscat. Εκφράζοντας την αποδοκιμασία τους για τις παραλείψεις κατά τη διεξαγωγή των ερευνών, τον Δεκέμβριο του 2019 οι ευρωβουλευτές κάλεσαν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναλάβει δράση. Έκτοτε έχουν επανέλθει επανειλημμένα στο ζήτημα, μεταξύ άλλων και το 2023, όταν ενέκριναν ψήφισμα καταδικάζοντας ότι η εξιχνίαση της υπόθεσης δεν είχε σημειώσει σημαντική πρόοδο, ώστε οι υπεύθυνοι να λογοδοτήσουν ενώπιον της δικαιοσύνης. Μέχρι σήμερα πέντε άτομα έχουν φυλακιστεί για τη δολοφονία της δημοσιογράφου, ενώ ο ηθικός αυτουργός της δολοφονίας δεν έχει καταδικαστεί ακόμη.

Πηγή: europarl.europa.eu

Photo by Dibakar Roy on Unsplash