Η Επιτροπή χαιρετίζει την πολιτική συμφωνία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την οδηγία για την επικαιροποίηση των κανόνων ποινικού δικαίου για τη σεξουαλική κακοποίηση και τη σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών. Οι ανησυχητικές τάσεις, όπως ο πολλαπλασιασμός του υλικού κατάχρησης που παράγεται από την τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ), καθιστούν τη σημερινή συμφωνία ακόμη πιο επίκαιρη.

Η παρούσα οδηγία αντιμετωπίζει τις νέες προκλήσεις, βελτιώνει τη διερεύνηση και τη δίωξη, ενισχύει την πρόληψη και τη συνδρομή στα θύματα και προωθεί τον καλύτερο συντονισμό στην καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών. Τα βασικά σημεία των νέων κοινών κανόνων είναι τα εξής:

• Επικαιροποιημένοι ορισμοί: Αυτό περιλαμβάνει τον πρώτο πανευρωπαϊκό ορισμό των μη συναινετικών σεξουαλικών πράξεων, επεκτείνοντας επίσης την προστασία στα παιδιά που παραμένουν σιωπηλά. Υπάρχει επίσης σαφής εξαίρεση από την ποινικοποίηση για τις ανοικτές τηλεφωνικές γραμμές όπου τα θύματα ζητούν βοήθεια.
• Νέα αδικήματα που αντικατοπτρίζουν τη σύγχρονη πραγματικότητα: Οι νέοι κανόνες ποινικοποιούν τη χρήση της τεχνολογίας για τη δημιουργία εικόνων και βίντεο σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, βαθιά ψευδών ειδήσεων και άλλου υλικού, τη ζωντανή μετάδοση σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, τον σεξουαλικό εκβιασμό και τα συστήματα ΤΝ για την παραγωγή υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών. Η προστασία από την περιποίηση επεκτείνεται σε παιδιά που έχουν φθάσει στην ηλικία της σεξουαλικής συναίνεσης, σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως όταν απειλούνται ή εξαναγκάζονται.
• Ενισχυμένοι κανόνες για την πρόληψη: Με υποχρεωτικούς ελέγχους ποινικού μητρώου για επαγγελματικές και οργανωμένες εθελοντικές δραστηριότητες που απαιτούν άμεση και τακτική επαφή με παιδιά και υποχρέωση αναφοράς για τους εν λόγω επαγγελματίες, όταν το παιδί βρίσκεται σε σοβαρό και άμεσο κίνδυνο.
• Μεγαλύτερη στήριξη των θυμάτων: Να διασφαλιστεί ότι λαμβάνουν την αναγκαία στοχευμένη και κατάλληλη για την ηλικία τους υποστήριξη για τα παιδιά-θύματα (υγειονομική περίθαλψη, τηλεφωνικές γραμμές βοήθειας, κέντρα παραπομπής) και το δικαίωμα να διεκδικήσουν πλήρη αποζημίωση. Το καθεστώς παραγραφής παρατείνεται επίσης, παρέχοντας στα θύματα τον χρόνο που απαιτείται για να προσφύγουν στη δικαιοσύνη.

Η ψηφιακή απειλή της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών έχει εξελιχθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Οι ισχύοντες κανόνες της ΕΕ στον τομέα αυτό συμφωνήθηκαν το 2011 και χρειάστηκε να προσαρμοστούν για να αντιμετωπίσουν την επανάσταση στον ψηφιακό κόσμο που έλαβε χώρα έκτοτε. Οι αναφορές σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών στο διαδίκτυο αυξήθηκαν από ένα εκατομμύριο το 2010 σε περισσότερα από 23 εκατομμύρια το 2025. Οι αναφορές αυτές περιείχαν 61,8 εκατομμύρια αρχεία, συμπεριλαμβανομένων 29,4 εκατομμυρίων εικόνων και 26,3 εκατομμυρίων βίντεο. Τα στοιχεία δείχνουν επίσης μια εκθετική αύξηση της διαδικτυακής άγρας παιδιών (grooming), με τον αριθμό των αναφορών να αυξάνεται κατά περισσότερο από 30 φορές τα τελευταία 5 χρόνια. 

Η παρούσα οδηγία αποτελεί σημαντικό επίτευγμα. Ωστόσο, θα είναι αποτελεσματικό μόνο εάν είμαστε σε θέση να εντοπίσουμε τους παραβάτες. Σήμερα, έως και το 80 % των ποινικών ερευνών για σεξουαλική κακοποίηση παιδιών κινούνται λόγω αναφορών εικόνων και βίντεο τέτοιας κακοποίησης από παρόχους διαδικτυακών υπηρεσιών. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό οι συννομοθέτες να καταλήξουν επειγόντως σε συμφωνία σχετικά με τους κανόνες για τις εν λόγω καταγγελίες που αποτρέπουν και καταπολεμούν αποτελεσματικά τη σεξουαλική κακοποίηση παιδιών στο διαδίκτυο.

Επόμενα βήματα

Η νέα αυτή οδηγία πρέπει να εγκριθεί επίσημα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Μόλις εγκριθεί, θα τροποποιήσει την ισχύουσα νομοθεσία (απόφαση-πλαίσιο 2004/68/ΔΕΥ του Συμβουλίου) και θα τεθεί σε ισχύ την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 

Ιστορικό

Η Επιτροπή υπέβαλε πρόταση για την επικαιροποίηση των κανόνων του ποινικού δικαίου σχετικά με τη σεξουαλική κακοποίηση και τη σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών το 2024. Οι εν λόγω αναθεωρημένοι κανόνες διευρύνουν πλέον τους ορισμούς των αδικημάτων και θεσπίζουν υψηλότερες ποινές και ειδικότερες απαιτήσεις για την πρόληψη και την παροχή βοήθειας στα θύματα. Συμπληρώνουν την πρόταση κανονισμού που υπέβαλε η Επιτροπή το 2022, η οποία θεσπίζει υποχρεώσεις για τις εταιρείες του διαδικτύου όσον αφορά τον εντοπισμό, την καταγγελία και την αφαίρεση υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών στις υπηρεσίες τους.

Ενώ η οδηγία ενισχύει την ασφάλεια δικαίου μέσω ευθυγραμμισμένων ποινικών πλαισίων, ο κανονισμός θεσπίζει επιχειρησιακές υποχρεώσεις για τις πλατφόρμες, δημιουργώντας ένα σύστημα δύο επιπέδων για την κάλυψη των κενών προστασίας. Ακόμη και με τους νέους ποινικούς κανόνες που συμφωνήθηκαν, δεδομένου ότι ο προσωρινός κανονισμός που επιτρέπει τον εντοπισμό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών στο διαδίκτυο έληξε στις 3 Απριλίου και δεν έχει ακόμη συμφωνηθεί μακροπρόθεσμο πλαίσιο, τα παιδιά εξακολουθούν να προστατεύονται λιγότερο από τη σεξουαλική κακοποίηση. Απαιτείται επειγόντως ένα νέο νομικό πλαίσιο για τον εντοπισμό της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών στο διαδίκτυο για την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Gabriel Dalton on Unsplash

III. ΕΠΟΜΕΝΟ ΠΟΛΥΕΤΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

34. Σε συνέχεια των εργασιών της κυπριακής Προεδρίας και μετά την παρουσίαση του διαπραγματευτικού πλαισίου με αριθμητικά στοιχεία, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο προέβη σε ανταλλαγή απόψεων σχετικά με το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο.

35. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την ιρλανδική Προεδρία να προωθήσει τις εργασίες σχετικά με το διαπραγματευτικό πλαίσιο έως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Οκτωβρίου, με σκοπό την έγκαιρη επίτευξη συμφωνίας. Μια συμφωνία πριν από το τέλος του 2026 θα καταστήσει δυνατή την έκδοση νομοθετικών πράξεων το 2027, πράγμα αναγκαίο για να εξασφαλιστεί η αδιάλειπτη παροχή ενωσιακής χρηματοδότησης στους δικαιούχους τον Ιανουάριο του 2028.

VI. ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ

47. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο προέβη σε απολογισμό της προόδου που έχει σημειωθεί ως προς το νομοθετικό θεματολόγιο και την εφαρμογή παλαιότερων συμπερασμάτων του. Λαμβανομένης υπόψη της πρόσφατης επιστολής της Προέδρου της Επιτροπής, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζητεί να συνεχιστούν οι εντατικές εργασίες σε όλους τους άξονες, μεταξύ άλλων όσον αφορά την εξωτερική διάσταση και τις συνολικές εταιρικές σχέσεις, σύμφωνα με το ενωσιακό και το διεθνές δίκαιο.

48. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα διεξαγάγει στρατηγική συζήτηση σχετικά με τη μετανάστευση κατά τη σύνοδό του τον Οκτώβριο του 2026.

VII. ΠΑΡΑΝΟΜΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ

49. Για την αντιμετώπιση των αυξανόμενων προκλήσεων για την υγεία, την κοινωνία και την ασφάλεια που συνδέονται με τη χρήση και την παράνομη εμπορία και διακίνηση ναρκωτικών, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογραμμίζει τη σημασία της αντιμετώπισης όλων των πτυχών του φαινομένου των ναρκωτικών στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης και τεκμηριωμένης προσέγγισης που θα περιλαμβάνει το σύνολο της διακυβέρνησης και της κοινωνίας, με συντονισμένες προσπάθειες σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό, ενωσιακό και διεθνές επίπεδο. Αυτό περιλαμβάνει την αύξηση της ετοιμότητας, την προστασία της δημόσιας υγείας, την ενίσχυση της ασφάλειας, την πρόληψη των επιβλαβών συνεπειών των ναρκωτικών και την προώθηση ευρωπαϊκών και διεθνών εταιρικών σχέσεων και πρωτοβουλιών συνεργασίας, όπως ο Ευρωπαϊκός Συνασπισμός κατά των Ναρκωτικών, καθώς και η συνεργασία με τρίτες χώρες στον τομέα της επιβολής του νόμου. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογραμμίζει τον κρίσιμο ρόλο της πρόληψης, της πρόσβασης σε θεραπεία και των μέτρων κοινωνικής επανένταξης. Τονίζει τη σημασία ενός παγκοσμίως εναρμονισμένου και αποτελεσματικά εφαρμοζόμενου πλαισίου για την ασφάλεια και ανθεκτικότητα στη θάλασσα και τους λιμένες και ζητεί συνεκτική δράση έναντι τρίτων χωρών που υποθάλπουν διακινητές ναρκωτικών και δεν συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις τους που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο σημειώνει την πρόθεση της Επιτροπής και της Ύπατης Εκπροσώπου να υποβάλουν πρόταση για νέο οριζόντιο καθεστώς κυρώσεων που θα στρέφεται κατά ομάδων διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος. Ένα τέτοιο καθεστώς δεν θα πρέπει να επηρεάζει δυσμενώς την επιβολή του νόμου και τις δικαστικές διαδικασίες και συνεργασία.

50. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζητεί την αποτελεσματική εφαρμογή της στρατηγικής της ΕΕ για τα ναρκωτικά, σύμφωνα με το πλαίσιο εφαρμογής που συμφωνήθηκε από το Συμβούλιο. Για τον σκοπό αυτόν, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο παροτρύνει το Συμβούλιο, την Επιτροπή, τα κράτη μέλη και τους αρμόδιους οργανισμούς της ΕΕ να ενισχύσουν τον συντονισμό σε όλα τα σχετικά πεδία πολιτικής.

51. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα επανέλθει στο ζήτημα αυτό όταν κριθεί σκόπιμο για να αξιολογήσει την πρόοδο.

VIII. ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

52. Με δεδομένη τη νέα ώθηση που δόθηκε στη διαδικασία διεύρυνσης και με τη δήλωση της Γρανάδας κατά νου, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα διεξαγάγει στρατηγική συζήτηση σχετικά με τη διεύρυνση και τις μεταρρυθμίσεις κατά τη σύνοδό του τον Οκτώβριο του 2026.

IX. ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΜΟΛΔΑΒΙΑΣ

53. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χαιρετίζει τη διεξαγωγή της διακυβερνητικής διάσκεψης για την προσχώρηση της Δημοκρατίας της Μολδαβίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το άνοιγμα της ομάδας κεφαλαίων «Θεμελιώδη πεδία» στις 15 Ιουνίου 2026, και προσβλέπει στο άνοιγμα των άλλων ομάδων, σύμφωνα με την αξιοκρατική προσέγγιση. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο προσβλέπει επίσης στη διάσκεψη κορυφής ΕΕ – Δημοκρατίας της Μολδαβίας στις 22 Ιουνίου 2026.

X. ΔΥΤΙΚΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

54. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επικροτεί τη διεξαγωγή της διάσκεψης κορυφής ΕΕ – Δυτικών Βαλκανίων στο Τίβατ του Μαυροβουνίου, στις 5 Ιουνίου 2026, η οποία συνέβαλε στη νέα ώθηση που δόθηκε στη διαδικασία διεύρυνσης. Υπενθυμίζοντας τα προηγούμενα συμπεράσματά του, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επαναλαμβάνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα συνεχίσει να συνεργάζεται στενά με τα Δυτικά Βαλκάνια και να στηρίζει τις μεταρρυθμιστικές τους προσπάθειες στις πορείες τους προς την ένταξη στην ΕΕ. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο παραμένει προσηλωμένο στην προώθηση της σταδιακής ολοκλήρωσης μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της περιοχής στη διάρκεια της διαδικασίας διεύρυνσης αυτής καθαυτήν με τρόπο αξιοκρατικό και αναστρέψιμο.

XI. ΛΟΙΠΑ

Ιός Έμπολα

55. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εκφράζει την ανησυχία του για την εξάπλωση της νόσου του ιού Έμπολα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και την Ουγκάντα. Εκφράζει ικανοποίηση για την ταχεία αποδέσμευση κονδυλίων έκτακτης ανάγκης από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) και άλλους διεθνείς και ευρωπαϊκούς εταίρους που καθιστά δυνατή την άμεση αντίδραση, η οποία περιλαμβάνει την επιδημιολογική επιτήρηση, την ιχνηλάτηση επαφών, την κλινική ετοιμότητα και την ενίσχυση της εργαστηριακής ικανότητας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ενεργοποιήσει την παροχή χρηματοδοτικής και υλικοτεχνικής βοήθειας, όπως και σε προηγούμενες επιδημικές εξάρσεις, προκειμένου να στηρίξει το έργο του ΠΟΥ, του Αφρικανικού Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νόσων και άλλων ανταποκριτών υγείας και ανθρωπιστικής βοήθειας πρώτης γραμμής κατά τον συντονισμό και την υλοποίηση επειγόντων μέτρων ανάσχεσης και αντίδρασης.

56. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί το Συμβούλιο και την Επιτροπή να παρακολουθούν την κατάσταση και την εξέλιξή της και, κατά περίπτωση, να καθορίζουν και να συντονίζουν τις σχετικές επιχειρησιακές προτεραιότητες.

57. Οι πρόσφατες κρίσεις στον τομέα της υγείας, συμπεριλαμβανομένης της κρίσης του χανταϊού, υπογραμμίζουν τη σημασία μιας ισχυρής παγκόσμιας διακυβέρνησης και συντονισμένων αντιδράσεων στον τομέα αυτόν, μεταξύ άλλων μέσω του ΠΟΥ. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τονίζει επίσης την προστιθέμενη αξία των συντονιστικών μέσων της ΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη της στηρίζουν τον ΠΟΥ κατά την εκπλήρωση της εντολής του για ενίσχυση της πρόληψης, της ετοιμότητας και της αντίδρασης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης σε παγκόσμιο επίπεδο.

Αρμενία

58. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συγχαίρει τις αρχές της Αρμενίας, διότι εγγυήθηκαν με αποτελεσματικό τρόπο την ακεραιότητα της εκλογικής διαδικασίας σύμφωνα με τα δημοκρατικά πρότυπα. Εν προκειμένω, καταδικάζει τις συνεχείς απόπειρες της Ρωσίας να υπονομεύσει τους δημοκρατικούς θεσμούς και την κοινωνική συνοχή στην Αρμενία μέσω οικονομικού εξαναγκασμού, πίεσης, χειραγώγησης των πληροφοριών και παρεμβάσεων και διαρκών υβριδικών ενεργειών. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επαναβεβαιώνει τη δέσμευση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ενισχύσει την εταιρική σχέση της με την Αρμενία και να στηρίξει την κυριαρχία, την ανθεκτικότητα, τους δημοκρατικούς θεσμούς, την οικονομία και το ολοκληρωμένο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων της χώρας. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εκφράζει ικανοποίηση για την πρώτη διάσκεψη κορυφής ΕΕ-Αρμενίας που πραγματοποιήθηκε στο Ερεβάν στις 5 Μαΐου 2026 και την υπογραφή της εταιρικής σχέσης συνδεσιμότητας ΕΕ-Αρμενίας. Η εμβάθυνση των διμερών σχέσεων μεταξύ ΕΕ και Αρμενίας συνιστά επένδυση στην ειρήνη, τη σταθερότητα και την ευημερία στον Νότιο Καύκασο και πέραν αυτού.

Εγγύηση της προστασίας του διεθνούς δικαίου

59. Υπενθυμίζοντας τα συμπεράσματά του του Μαρτίου του 2026, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επαναβεβαιώνει την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς τους θεσμούς που εγγυώνται την προστασία του διεθνούς δικαίου, μεταξύ άλλων μέσω της ουσιαστικής προστασίας των διεθνών δικαστηρίων και των λειτουργών τους από απειλές ή κυρώσεις κάθε μορφής, και υπογραμμίζει εν προκειμένω τη σημασία της απρόσκοπτης πρόσβασης σε χρηματοπιστωτικές και άλλες υπηρεσίες.

Νησιά και παράκτιες κοινότητες

60. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο λαμβάνει υπό σημείωση τις ανακοινώσεις της Επιτροπής με τίτλο «Στρατηγική της ΕΕ για τα νησιά» και «Στρατηγική της ΕΕ για ανθεκτικές, ευημερούσες και βιώσιμες παράκτιες κοινότητες».

Ευρωπαϊκό Εξάμηνο

61. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συζήτησε τις ολοκληρωμένες ειδικές ανά χώρα συστάσεις βάσει οριζόντιου σημειώματος, ώστε να καταστεί δυνατή η ολοκλήρωση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου του 2026.

Πηγή: consilium.europa.eu

Photo by Rafael Ishkhanyan on Unsplash

Το Συμβούλιο καθόρισε τη μερική διαπραγματευτική του θέση σχετικά με τον κανονισμό για τη σύσταση του νέου Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας (ΕΤΑ), κεντρικού πυλώνα του επόμενου πολυετούς προϋπολογισμού της ΕΕ (ΠΔΠ).

Το Ταμείο έχει σχεδιαστεί για να συμβάλει στην αντιμετώπιση του χάσματος καινοτομίας της ΕΕ με τους κύριους παγκόσμιους ανταγωνιστές της, να μειώσει τις εξαρτήσεις και να αυξήσει τη συνολική ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Βάσει ενιαίου εγχειριδίου κανόνων και μέσω ενιαίας πύλης για την υποβολή αιτήσεων, θα διοχετεύει τις επενδύσεις της ΕΕ στις στρατηγικές τεχνολογίες και βιομηχανίες που είναι απαραίτητες ώστε η Ευρώπη να ενισχύσει την παγκόσμια θέση της. Το ΕΤΑ θα αξιοποιεί επίσης ιδιωτικές επενδύσεις παράλληλα με τη δημόσια χρηματοδότηση ώστε να μεγιστοποιείται ο αντίκτυπος κάθε ευρώ.

Η διαπραγματευτική θέση του Συμβουλίου είναι «μερική», διότι δεν περιλαμβάνονται δημοσιονομικά και οριζόντια ζητήματα, τα οποία συζητούνται επί του παρόντος στο πλαίσιο των συνολικών διαπραγματεύσεων για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) για την περίοδο 2028-2034.

Η διασφάλιση ότι η Ευρώπη παραμένει ανταγωνιστική, καινοτόμα και ανθεκτική σε ένα όλο και πιο απαιτητικό παγκόσμιο περιβάλλον συνιστά σαφή προτεραιότητα και γνώμονα του έργου μας. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας αποτελεί μοναδική ευκαιρία για την κλιμάκωση των επενδύσεων, τη χρηματοδότηση έργων υψηλής ποιότητας και υψηλού αντικτύπου σε ολόκληρη την Ένωση και την αξιοποίηση του πλήρους δυναμικού ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης.

Μιχάλης Δαμιανός, Υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας της Κυπριακής Δημοκρατίας

Η θέση του Συμβουλίου αποσαφηνίζει τις συνέργειες με άλλα ταμεία της ΕΕ, όπως το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», με την πρόβλεψη ειδικών μέτρων για τις ΜΜΕ. Εισάγει επίσης βελτιώσεις στην αρχική πρόταση της Επιτροπής για την ενίσχυση του ρόλου των κρατών μελών στη διακυβέρνηση του ταμείου.

Χρηματοδότηση της ανταγωνιστικότητας

Το Ταμείο αποσκοπεί στην ενοποίηση 14 υφιστάμενων μέσων σε ένα ενιαίο πλαίσιο, με σκοπό την απλούστευση της ενωσιακής χρηματοδότησης και την προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων για την τόνωση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ. Επικεντρώνεται σε τέσσερις βασικούς τομείς πολιτικής:

• καθαρή μετάβαση και απανθρακοποίηση της βιομηχανίας
• υγεία, βιοτεχνολογία, γεωργία και βιοοικονομία
• ψηφιακή πρωτοκαθεδρία
• ανθεκτικότητα και ασφάλεια, αμυντική βιομηχανία και διάστημα

Συντονισμός με άλλα ταμεία και μέσα της ΕΕ

Στη μερική γενική προσέγγιση αποσαφηνίζονται οι συνέργειες μεταξύ του ΕΤΑ και άλλων ταμείων και προγραμμάτων της ΕΕ, δίνεται δε ιδιαίτερη προσοχή στο πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» και διασφαλίζεται ο καθορισμός κοινών προτεραιοτήτων.

Στη θέση του Συμβουλίου ευθυγραμμίζονται επίσης τα βασικά χαρακτηριστικά του μέσου InvestEU του ΕΤΑ με το υφιστάμενο πρόγραμμα InvestEU, η δε χρηματοδότηση έργων υψηλότερου κινδύνου παραμένει στόχος του ΕΤΑ.

Εστίαση στις ΜΜΕ και στήριξη των επιχειρήσεων

Στη θέση του Συμβουλίου προβλέπεται ιδιαίτερη έμφαση στις ΜΜΕ μέσω προγραμμάτων εργασίας και ειδικών προσκλήσεων υποβολής προτάσεων, σε συνδυασμό με κίνητρα για την προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων. Η πρωτοβουλία για τη συμβουλευτική έργων του ΕΤΑ και άλλες υπηρεσίες στήριξης των επιχειρήσεων θα επεκταθούν, αποκαθιστώντας καλύτερη σύνδεση μεταξύ του συμβουλευτικού κόμβου InvestEU και του δικτύου «Η ΕΕ για τις επιχειρήσεις».

Διακυβέρνηση και στρατηγική

Με τη θέση του Συμβουλίου ενισχύεται ο ρόλος των κρατών μελών στην υλοποίηση του Ταμείου. Όλες οι διαδικασίες επιτροπολογίας θα υπόκεινται πλέον σε διαδικασία εξέτασης, και θα απαιτούνται επίσημες γνώμες από τα κράτη μέλη σχετικά με τις προτεινόμενες εκτελεστικές πράξεις.

Επιπλέον, με τη θέση του Συμβουλίου ενισχύεται η συμμετοχή των κρατών μελών στη γενική επιτροπή του ΕΤΑ —το συμβουλευτικό όργανο αρμόδιο για τη διακυβέρνηση του προγράμματος— και τους παρέχεται ρόλος στην παροχή στρατηγικής συμβολής στη συνολική κατεύθυνση του Ταμείου και στον καθορισμό των προτεραιοτήτων.

Πολιτική για την αμυντική βιομηχανία

Οι αλλαγές που εισήγαγε το Συμβούλιο ευθυγραμμίζουν τους κανόνες του ΕΤΑ με το ισχύον Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας, διασφαλίζοντας ισχυρότερη κυριότητα και έλεγχο από τα κράτη μέλη όσον αφορά τις αποφάσεις ανάθεσης/χορήγησης/απονομής. Με τις αλλαγές διασφαλίζεται επίσης η συνοχή με το υφιστάμενο κεκτημένο στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας.

Διαστημική πολιτική

Όσον αφορά τη διαστημική πολιτική, τα κράτη μέλη έχουν εισαγάγει σημαντικές αλλαγές όσον αφορά τη νέα κυβερνητική υπηρεσία γεωσκόπησης (EOGS), η οποία θα αξιοποιεί τα διαστημικά δεδομένα για τη στήριξη της αυτόνομης ευρωπαϊκής λήψης αποφάσεων στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας. Το Συμβούλιο εισάγει μια σταδιακή προσέγγιση που περιλαμβάνει τη συγκέντρωση πόρων και την ανάλυση των ελλείψεων. Αποσαφηνίστηκαν η συμμετοχή στην EOGS και οι ρόλοι του Δορυφορικού Κέντρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος.

Επόμενα βήματα

Η μερική διαπραγματευτική θέση είναι η εντολή του Συμβουλίου για την έναρξη διαπραγματεύσεων με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με το ΕΤΑ. Η απόφαση σχετικά με τον προϋπολογισμό του προγράμματος για την περίοδο 2028-2034 θα εξαρτηθεί από την τελική συμφωνία για το επόμενο ΠΔΠ.

Ιστορικό

Στις εκθέσεις του Enrico Letta (Πολύ περισσότερο από μια απλή αγορά) και του Mario Draghi (Το μέλλον της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας) του 2024 τονίζεται το σοβαρό επενδυτικό έλλειμμα στην Ευρώπη. Ειδικότερα, σύμφωνα με την έκθεση Draghi απαιτούνται πρωτοφανή επίπεδα ετήσιων επενδύσεων για τη χρηματοδότηση της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης και την ενίσχυση της άμυνας, ενώ ο Enrico Letta τόνισε ότι η ενιαία αγορά της ΕΕ παραμένει υπερβολικά κατακερματισμένη, πράγμα που εμποδίζει την επέκταση καινοτόμων νεοφυών επιχειρήσεων.

Η πρόταση για το ΕΤΑ αποσκοπεί στην αντιμετώπιση αυτών των διττών προκλήσεων και αποτελεί βασικό στοιχείο του επόμενου ΠΔΠ, του επταετούς σχεδίου δαπανών της ΕΕ. Μετά τις αρχικές προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την περίοδο 2028-2034, που υποβλήθηκαν τον Ιούλιο και τον Σεπτέμβριο του 2025, μια συμφωνία της ΕΕ για το συνολικό ΠΔΠ έως το τέλος του 2026 θα επιτρέψει την έκδοση νομοθετικών πράξεων το 2027 και θα διασφαλίσει την αδιάλειπτη παροχή ενωσιακής χρηματοδότησης στους δικαιούχους από τον Ιανουάριο του 2028.

Πηγή: consilium.europa.eu

Photo by Christian Lue on Unsplash

Το Συμβούλιο κατέληξε σε μερική διαπραγματευτική θέση σχετικά με τον μηχανισμό «Παγκόσμια Ευρώπη», τον κύριο χρηματοδοτικό μηχανισμό της ΕΕ για την εξωτερική δράση της περιόδου 2028-2034.

Ο μηχανισμός «Παγκόσμια Ευρώπη» εξορθολογίζει την αρχιτεκτονική της εξωτερικής χρηματοδότησης της ΕΕ, καθώς πολλαπλά προγενέστερα μέσα ενοποιούνται σε ένα ενιαίο πλαίσιο. Ο μηχανισμός συγκεντρώνει εργαλεία ανάπτυξης, γειτονίας, διεύρυνσης και εξωτερικής πολιτικής, συνδυάζοντας προγραμματιζόμενες και μη προγραμματιζόμενες δράσεις στο πλαίσιο μιας δομής που διαρθρώνεται γύρω από έξι συμπληρωματικούς πυλώνες, πέντε γεωγραφικούς πυλώνες και έναν ενισχυμένο παγκόσμιο πυλώνα. Αποσκοπεί στην προάσπιση των αξιών της Ένωσης, την προώθηση των στρατηγικών της συμφερόντων παγκοσμίως, την προαγωγή της βιώσιμης ανάπτυξης και ισχυρότερων αμοιβαία επωφελών εταιρικών σχέσεων, την ενίσχυση της αποτελεσματικής πολυμέρειας και τη στήριξη των υποψήφιων χωρών και των δυνάμει υποψήφιων μελών στην πορεία τους προς την ένταξη στην ΕΕ.

Σε έναν ολοένα και πιο απρόβλεπτο κόσμο, η ΕΕ χρειάζεται ένα αφενός στρατηγικό και αφετέρου ευέλικτο μέσο εξωτερικής δράσης. Η σημερινή συμφωνία ενισχύει την ικανότητά μας να προσφέρουμε στήριξη στους εταίρους μας, να προωθήσουμε τη διεύρυνση, να ανταποκριθούμε στις αναδυόμενες προκλήσεις και να προωθήσουμε τα συμφέροντα και τις αξίες της Ένωσης παγκοσμίως. Στέλνει ένα σαφές μήνυμα ότι η ΕΕ είναι έτοιμη να δράσει με ενότητα και φιλοδοξία στην παγκόσμια σκηνή.

Κωνσταντίνος Κόμπος, Υπουργός Εξωτερικών της Κυπριακής Δημοκρατίας

Η διαπραγματευτική θέση είναι «μερική», διότι δεν περιλαμβάνει οικονομικά και οριζόντια ζητήματα. Τα εν λόγω ζητήματα συζητούνται επί του παρόντος στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) που καλύπτει την περίοδο 2028 έως 2034.

Κύριες τροποποιήσεις στη θέση του Συμβουλίου

Το συμβιβαστικό κείμενο που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο εισηγείται ορισμένες τροποποιήσεις στο πλαίσιο, ώστε να διασφαλιστεί ότι ο μηχανισμός «Παγκόσμια Ευρώπη» παραμένει ένα ευέλικτο και αποτελεσματικό μέσο, ενώ παράλληλα ενισχύεται ο ρόλος των κρατών μελών ως προς τον καθορισμό στρατηγικών προτεραιοτήτων και την εποπτεία της εφαρμογής.

Με τη συμφωνηθείσα μερική εντολή δίνεται επίσης μεγαλύτερη έμφαση στη διεύρυνση και την ευρωπαϊκή γειτονία και ενισχύεται η ικανότητα του μέσου έναντι της μετανάστευσης και για την απόκριση στις προκλήσεις που προκύπτουν σε ένα ολοένα και πιο σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον.

Ισχυρότερη στρατηγική καθοδήγηση από το Συμβούλιο

Κεντρικό στοιχείο της θέσης του Συμβουλίου είναι η ενίσχυση του πλαισίου διακυβέρνησης του μέσου, μεταξύ άλλων με την ισχυροποίηση του ρόλου του Συμβουλίου όσον αφορά την παροχή στρατηγικής και πολιτικής καθοδήγησης καθ’ όλη τη διάρκεια της εφαρμογής του μηχανισμού «Παγκόσμια Ευρώπη». Η εντολή καθιερώνει πιο δομημένες ανταλλαγές απόψεων και πληροφοριών μεταξύ του Συμβουλίου και της Επιτροπής, μεταξύ άλλων μέσω ετήσιων στρατηγικών και τακτικών συζητήσεων σχετικά με τον προγραμματισμό και την εφαρμογή.

Η συμφωνηθείσα προσέγγιση ενισχύει επίσης την εποπτεία των μηχανισμών ευελιξίας από το Συμβούλιο και ενισχύει τη διαδικασία εξέτασης στο πλαίσιο της επιτροπολογίας, διασφαλίζοντας ότι τα κράτη μέλη διατηρούν τη στενή συμμετοχή τους στις αποφάσεις που αφορούν την εφαρμογή του μέσου.

Ισχυρότερος ρόλος για τη στήριξη της διεύρυνσης και της γειτονίας

Το Συμβούλιο συμφώνησε σε ενίσχυση του ρόλου του για την υλοποίηση της στήριξης που παρέχεται στο πλαίσιο του πυλώνα Ευρώπη, ιδίως για τους εταίρους της διεύρυνσης και τις χώρες της ανατολικής γειτονίας. Ο συμβιβασμός εισάγει μεγαλύτερη χρήση εκτελεστικών πράξεων του Συμβουλίου για τον καθορισμό των όρων που θέτουν το πλαίσιο και σχετίζονται με τα σχέδια βάσει επιδόσεων —δηλαδή το πλαίσιο για τον προγραμματισμό και τις μεταρρυθμίσεις που θα υποβάλουν στην ΕΕ ορισμένες χώρες-εταίροι προκειμένου να λάβουν χρηματοδοτική στήριξη στο πλαίσιο του μηχανισμού «Παγκόσμια Ευρώπη».

Όσον αφορά τους εταίρους της διεύρυνσης, το Συμβούλιο θα συμμετάσχει και στην έγκριση των θετικών αξιολογήσεων των σχεδίων βάσει επιδόσεων. Όσον αφορά την Ουκρανία, το Συμβούλιο θα συνεχίσει να καθορίζει αν πληρούνται οι προϋποθέσεις για τις εκταμιεύσεις, διατηρώντας κεντρικό ρόλο στη διακυβέρνηση της ενωσιακής στήριξης.

Αποτελεσματικότερη απόκριση στις αναδυόμενες προκλήσεις

Ο κανονισμός καθορίζει ένα αποθεματικό αναδυόμενων προκλήσεων και προτεραιοτήτων για την ταχεία αντιμετώπιση απρόβλεπτων παγκόσμιων κλυδωνισμών, φυσικών καταστροφών ή μεταναστευτικών κρίσεων. Αναγνωρίζοντας το ολοένα και πιο ασταθές διεθνές περιβάλλον, το Συμβούλιο συμφώνησε επί διατάξεων που ενισχύουν την πολιτική εποπτεία του μηχανισμού που έχει σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση αναδυόμενων προκλήσεων και προτεραιοτήτων.

Το συμφωνηθέν κείμενο διευκρινίζει ότι ο μηχανισμός θα πρέπει να χρησιμοποιείται για την απόκριση σε απρόβλεπτες περιστάσεις και αναδυόμενες προκλήσεις και προβλέπει τακτικές ανταλλαγές απόψεων μεταξύ της Επιτροπής και του Συμβουλίου πριν από πιθανές κινητοποιήσεις. Στόχος είναι να παρέχεται ισόρροπα ευελιξία και στρατηγική καθοδήγηση για την έγκαιρη απόκριση σε κρίσεις και σε εξελισσόμενες και νέες γεωπολιτικές προκλήσεις.

Ισορροπημένη προσέγγιση της μετανάστευσης και του αναγκαστικού εκτοπισμού

Η μερική εντολή θεσπίζει ένα ισορροπημένο πλαίσιο συνεργασίας με τις χώρες εταίρους για τη μετανάστευση και τον αναγκαστικό εκτοπισμό. Οι συμφωνηθείσες διατάξεις συνδυάζουν θετικά κίνητρα που προάγουν τη συνεργασία με έναν μηχανισμό αναστολής που συνδέεται με τις υποχρεώσεις των χωρών εταίρων βάσει του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της επανεισδοχής των υπηκόων τους. Ταυτόχρονα, το Συμβούλιο θα διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο όσον αφορά την αξιολόγηση του αν ενδείκνυται από πολιτική άποψη η ενεργοποίηση των εν λόγω μέτρων, διασφαλίζοντας ότι οι αποφάσεις λαμβάνουν υπόψη το ευρύτερο πλαίσιο των σχέσεων της ΕΕ με τις χώρες εταίρους.

Με την εν λόγω προσέγγιση, επιδιώκεται να ενισχυθούν οι ολοκληρωμένες εταιρικές σχέσεις για τη μετανάστευση, ενώ παράλληλα θα τηρούνται οι διεθνείς υποχρεώσεις και θα συνεχιστεί η στήριξη για βιώσιμες λύσεις όσον αφορά τον εκτοπισμό.

Προώθηση των ευρωπαϊκών συμφερόντων και «Ομάδα Ευρώπη»

Η θέση του Συμβουλίου διατηρεί την αρχή του ανοικτού και θεμιτού ανταγωνισμού, ενώ παράλληλα επιτρέπει την προώθηση της ευρωπαϊκής προτίμησης και την άμεση συμμετοχή των ευρωπαϊκών εταιρειών στις διαδικασίες προμηθειών, χορήγησης, ανάθεσης και απονομής, ιδίως σε βασικούς στρατηγικούς τομείς (όπως οι ενεργειακές, οι ψηφιακές και οι κρίσιμες υποδομές) όπου διακυβεύονται η στρατηγική αυτονομία και τα συμφέροντα ασφάλειας της ΕΕ.

Το συμφωνηθέν κείμενο ενισχύει επίσης τις διατάξεις σχετικά με την προσέγγιση «Ομάδα Ευρώπη», ενδυναμώνοντας τη συνεργασία μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, των κρατών μελών και των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων για την υλοποίηση της εξωτερικής δράσης της Ένωσης. Επιπλέον, η μερική εντολή προβλέπει την ενίσχυση του ρόλου της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, αλλά και του ρόλου της στρατηγικής της ΕΕ Global Gateway για βιώσιμες και αξιόπιστες παγκόσμιες επενδυτικές εταιρικές σχέσεις.

Επόμενα βήματα

Η μερική διαπραγματευτική θέση που εγκρίθηκε σήμερα είναι η εντολή του Συμβουλίου για την έναρξη διαπραγματεύσεων με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με τον μηχανισμό «Παγκόσμια Ευρώπη». Η απόφαση σχετικά με τον προϋπολογισμό του προγράμματος για την περίοδο 2028-2034 θα εξαρτηθεί από την τελική συμφωνία για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο.

Ιστορικό

Στις 16 Ιουλίου 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε την πρόταση κανονισμού για τη θέσπιση του μηχανισμού «Παγκόσμια Ευρώπη», του μελλοντικού χρηματοδοτικού μέσου της ΕΕ για την εξωτερική δράση για την περίοδο 2028-2034, με συνολικό χρηματοδοτικό κονδύλιο ύψους 200 δισ. ευρώ.

Το πρόγραμμα «Παγκόσμια Ευρώπη» αποτελεί βασικό στοιχείο του επόμενου ΠΔΠ, του επταετούς σχεδίου δαπανών της ΕΕ. Μετά τις αρχικές προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την περίοδο 2028-2034 που υποβλήθηκαν τον Ιούλιο και τον Σεπτέμβριο του 2025, μια συμφωνία της ΕΕ για το συνολικό ΠΔΠ πριν από το τέλος του 2026 θα επιτρέψει την έκδοση νομοθετικών πράξεων το 2027, η οποία είναι απαραίτητη προκειμένου να διασφαλιστεί η αδιάλειπτη χορήγηση ενωσιακής χρηματοδότησης στους δικαιούχους από τον Ιανουάριο του 2028 και έπειτα.

Πηγή: consilium.europa.eu

Photo by Antoine Schibler on Unsplash