
1. Ποιος είναι ο στόχος του νέου πλαισίου της ΕΕ για την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή και γιατί είναι αναγκαίο τώρα;
Το πλαίσιο της ΕΕ για την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή αποσκοπεί στην ενίσχυση της ικανότητας της Ευρώπης να προβλέπει, να προετοιμάζεται και να διαχειρίζεται τους κλιματικούς κινδύνους, προλαμβάνοντας αυτές τις επιπτώσεις και αποφεύγοντας τις ζημίες μέσω συντονισμένης δράσης σε ενωσιακό, εθνικό και τοπικό επίπεδο. Αυτή η πιο προορατική και συστημική προσέγγιση θα ενσωματώσει την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού σε βασικές πολιτικές και σύνορα. Το πλαίσιο συνδυάζει έναν προτεινόμενο ευρωπαϊκό νόμο για την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή με πρακτικά εργαλεία και υποστηρικτικά μέτρα για να βοηθήσει τις δημόσιες αρχές, τις επιχειρήσεις και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη να λαμβάνουν καλύτερα τεκμηριωμένες αποφάσεις.
Τα προκαταρκτικά στοιχεία δείχνουν ότι περισσότεροι από 35.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη, ενώ οι εκτιμώμενες οικονομικές απώλειες από κλιματικές ζημίες από την περίοδο 2022-2025 ανήλθαν σε περίπου 200 δισ. ευρώ ή 50 δισ. ευρώ ετησίως. Η εκτιμώμενη απόδοση των επενδύσεων στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μπορεί να υπερβεί το δεκαπλάσιο της αξίας τους σε αποφευχθείσες απώλειες και ζημίες.
Η καινοτομία μπορεί να συμβάλει στον μετριασμό των καταστροφικών επιπτώσεων και ταυτόχρονα να δημιουργήσει οικονομικές ευκαιρίες. Η ζήτηση για προϊόντα, τεχνολογίες και υπηρεσίες ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς εντός και εκτός της ΕΕ, δημιουργώντας νέες αγορές και εξαγωγικές ευκαιρίες για τις εταιρείες και τους φορείς καινοτομίας της ΕΕ. Τα παγκόσμια ετήσια έσοδα από λύσεις ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή προβλέπεται να τετραπλασιαστούν σε 3,5 τρισεκατομμύρια ευρώ έως το 2050. Με τη μείωση του κατακερματισμού και τη βελτίωση της σαφήνειας όσον αφορά την κατεύθυνση της πολιτικής, το πλαίσιο της ΕΕ για την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή μπορεί να συμβάλει στη στήριξη μιας αναπτυσσόμενης αγοράς, προς όφελος των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.
Το πλαίσιο θεσπίζει κοινή βάση για τη διαχείριση των κλιματικών κινδύνων στην Ένωση και υποχρεώσεις των εθνικών αρχών να δημοσιεύουν εθνικά σχέδια, υποστηριζόμενα από κοινή πορεία αναφοράς για την υπερθέρμανση του πλανήτη που ευθυγραμμίζεται με τα τρέχοντα επιστημονικά στοιχεία. Εισάγει σαφέστερες απαιτήσεις στρατηγικού σχεδιασμού και πιο προσβάσιμες πληροφορίες σχετικά με τους κλιματικούς κινδύνους και τις λύσεις προσαρμογής.
2. Πώς μπορεί το πλαίσιο να βοηθήσει τα κράτη μέλη, τις περιφέρειες και τις τοπικές κοινότητες να προσαρμοστούν καλύτερα στα ακραία κλιματικά φαινόμενα;
Το νέο πλαίσιο θα προβλέπει σαφέστερες απαιτήσεις στρατηγικού σχεδιασμού. Τα κράτη μέλη θα είναι σε θέση να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις σχεδιασμού που υπέχουν βάσει του προτεινόμενου νόμου για την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή, του ευρωπαϊκού νόμου για το κλίμα και του κανονισμού για τη διακυβέρνηση μέσω ενός νέου ενιαίου στρατηγικού σχεδίου. Με τον τρόπο αυτό θα εξορθολογιστεί και θα απλουστευθεί ο σχεδιασμός, θα βελτιωθεί η συνοχή και θα υποστηριχθεί η πιο συνεπής και συγκρίσιμη παρακολούθηση της προόδου στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού νομοθετήματος για το κλίμα, χωρίς να θεσπιστούν πρόσθετοι έλεγχοι. Το ενιαίο ενοποιημένο σχέδιο θα επιτρέψει επίσης στα κράτη μέλη να κατανοήσουν και να συγκρίνουν ευκολότερα τα αντίστοιχα σχέδιά τους, ωφελώντας ιδίως τα κράτη μέλη που μοιράζονται σύνορα και παρόμοιους κλιματικούς κινδύνους. Παραδείγματα διασυνοριακών κλιματικών κινδύνων περιλαμβάνουν διαταραχές σε διασυνδεδεμένα ενεργειακά συστήματα, υποδομές ζωτικής σημασίας, αλυσίδες εφοδιασμού και οικοσυστήματα.
Το πλαίσιο θα βελτιώσει επίσης την πρόσβαση σε εναρμονισμένες πληροφορίες για το κλίμα και πρακτικές λύσεις προσαρμογής μέσω της εισαγωγής τριών νέων ψηφιακών εργαλείων —του ευρωπαϊκού θεατή για το κλίμα, του πλοηγού των εργαλείων ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή και του εξερευνητή λύσεων αποστολών— που θα βοηθούν τις αρχές να εντοπίζουν τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν, να αξιολογούν τα τρωτά σημεία και να προσδιορίζουν πού απαιτείται επειγόντως δράση.
Επιπλέον, οι κλιματικοί κίνδυνοι διαφέρουν μεταξύ των κρατών μελών, των περιφερειών και των κοινοτήτων, και τα μέτρα που απαιτούνται για την αντιμετώπισή τους πρέπει να λαμβάνουν υπόψη αυτές τις διαφορές. Ως εκ τούτου, θα είναι σε καλύτερη θέση να διαχειρίζονται τους κλιματικούς κινδύνους βάσει του πλαισίου, διατηρώντας παράλληλα την ευελιξία που χρειάζονται για την επιλογή λύσεων που ταιριάζουν καλύτερα στους συγκεκριμένους κινδύνους, τις περιστάσεις και τις προτεραιότητές τους.
3. Ποια είναι τα κύρια εργαλεία και οι πόροι που διατίθενται βάσει του νέου πλαισίου;
Το νέο πλαίσιο εισάγει πρακτικά ψηφιακά εργαλεία και υποστηρικτικά μέτρα που διευκολύνουν την πρόσβαση και την πλοήγηση ενός ευρύτερου φάσματος χρηστών στις πληροφορίες για το κλίμα και στις γνώσεις σχετικά με την προσαρμογή. Τρία εργαλεία βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της προσέγγισης:
Οι πόροι και οι δράσεις που θεσπίζονται με το παρόν πλαίσιο συμπληρώνονται από υφιστάμενα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ, επενδυτικά προγράμματα, υπηρεσίες για το κλίμα και άλλες πρωτοβουλίες προσαρμογής για τη στήριξη της τοπικής και περιφερειακής δράσης.
Τέλος, εντός έξι μηνών από την έγκριση του ευρωπαϊκού νόμου για την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή, η Επιτροπή θα υποβάλει σχέδιο εφαρμογής. Το σχέδιο αυτό θα προσδιορίζει την κατάλληλη στήριξη για τους στόχους του νόμου και την αποτελεσματική εφαρμογή του, μεταξύ άλλων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Αυτό θα γίνει εντός του υφιστάμενου δημοσιονομικού πλαισίου και της μελλοντικής πρωτοβουλίας.
Η Επιτροπή θα υποβάλει στρατηγικό σχέδιο της Ένωσης για την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή το 2028 και ανά πενταετία, ώστε να διασφαλιστεί η έγκαιρη και αποφασιστική δράση σε επίπεδο ΕΕ.
4. Πώς στηρίζει το πλαίσιο την οικονομία και την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης;
Οι οικονομικές ζημίες από τις κλιματικές επιπτώσεις είναι σημαντικές και ενέχουν αυξανόμενους κινδύνους για την οικονομική ανθεκτικότητα της Ευρώπης. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα μπορούν να βλάψουν τις υποδομές και τα παραγωγικά περιουσιακά στοιχεία, να διακόψουν τις αλυσίδες εφοδιασμού, να διαταράξουν τα συστήματα ενέργειας και μεταφορών, να εκτροχιάσουν την επιχειρησιακή συνέχεια και να αυξήσουν την πίεση στα δημόσια οικονομικά και τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Οι επιπτώσεις αυτές μπορούν να υπονομεύσουν τις επενδύσεις, την παραγωγικότητα και τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Ως εκ τούτου, η επένδυση στην ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή έχει οικονομικό νόημα. Εκτιμώμενες ετήσιες επενδυτικές ανάγκες της ΕΕ για ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή και προσαρμογή σε αυτήν, ύψους περίπου 70 δισ. ευρώ ετησίως.
Το πλαίσιο αποσκοπεί στη μείωση των απωλειών που μπορούν να αποφευχθούν, ενθαρρύνοντας τον εντοπισμό και την έγκαιρη αντιμετώπιση των κλιματικών κινδύνων στις αποφάσεις σχεδιασμού και επενδύσεων. Μια κοινή προσέγγιση στη διαχείριση κλιματικών κινδύνων, σε συνδυασμό με ισχυρότερο στρατηγικό σχεδιασμό, από τη δημόσια πλευρά μπορεί επίσης να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να κατανοήσουν καλύτερα την έκθεσή τους και να λάβουν πιο τεκμηριωμένες αποφάσεις σχετικά με την προστασία των περιουσιακών στοιχείων και των λειτουργιών.
Το πλαίσιο προβλέπει μια σειρά ευνοϊκών μέτρων για τα κράτη μέλη με σκοπό τη στήριξη των επιχειρήσεων που επενδύουν σε έργα ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή, για παράδειγμα μέσω της φορολογίας ή μέτρων κρατικών ενισχύσεων. Η δημόσια χρηματοδότηση θα πρέπει να αποτελέσει καταλύτη για την περαιτέρω κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων για την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή. Η Επιτροπή θα συνεργαστεί στενά με διεθνείς και ευρωπαϊκούς φορείς για τη στήριξη αυτού του στόχου και θα διασφαλίσει ότι οι επενδυτικές αποφάσεις αντικατοπτρίζουν καλύτερα τους κινδύνους που σχετίζονται με το κλίμα. Ομοίως, θα στηρίξει μέσω καθοδήγησης και άλλων εταιρειών πρακτικής βοήθειας την ενσωμάτωση των κλιματικών κινδύνων στα οικεία σχέδια ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή. Στις 22 Οκτωβρίου, συμπληρώνοντας το σημερινό πλαίσιο, ο Όμιλος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων παρουσίασε το σχέδιό του για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, διπλασιάζοντας τη χρηματοδότησή του για την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή σε τουλάχιστον 30 δισ. ευρώ έως το 2030.
Η ασφάλιση είναι ένα άλλο κρίσιμο στοιχείο αυτής της εξίσωσης για την καλύτερη διαχείριση των κλιματικών κινδύνων, καθώς θα μειώσει την πίεση στα δημόσια οικονομικά και θα απελευθερώσει πόρους για άλλα προληπτικά μέτρα. Η Επιτροπή θα συστήσει συμμαχία για την ασφάλιση έναντι του κλίματος με σκοπό να παρουσιάσει εφαρμόσιμα μέτρα και να διερευνήσει λύσεις για τη μείωση του κενού ασφαλιστικής προστασίας για φυσικές καταστροφές. Τα μέτρα αυτά θα αποσκοπούν στην αύξηση της ασφαλιστικής κάλυψης, στην παροχή κινήτρων για την πρόληψη των κινδύνων και στη διασφάλιση επαρκούς ασφαλιστικής ικανότητας.
Η προληπτική δράση ενισχύει επίσης την ασφάλεια της Ευρώπης, όπου οι συχνότερες και σοβαρότερες κλιματικές επιπτώσεις απειλούν τη σωματική ασφάλεια των ανθρώπων στα σπίτια και τους χώρους εργασίας τους, διαταράσσοντας βασικές υπηρεσίες και θέτοντας σε κίνδυνο τη λειτουργία υποδομών ζωτικής σημασίας. Τα οφέλη της ενεργειακής ασφάλειας έρχονται επίσης με την προετοιμασία των ενεργειακών μας συστημάτων για τις κλιματικές επιπτώσεις, από τα χαμηλά επίπεδα ποταμών που διαταράσσουν τη μεταφορά καυσίμων έως τους καύσωνες που καταπονούν τα ηλεκτρικά μας δίκτυα. Βοηθώντας τις αρχές να διαχειριστούν αυτούς τους κινδύνους, το πλαίσιο θα συμβάλει στη διασφάλιση του ενεργειακού εφοδιασμού και στη μείωση του κινδύνου δαπανηρών διαταραχών.
5. Πώς θα συμβάλει το πλαίσιο στην προστασία των ευρωπαίων πολιτών και επιχειρήσεων;
Οι κλιματικές επιπτώσεις επηρεάζουν την υγεία, την ασφάλεια, τα μέσα διαβίωσης και την ποιότητα ζωής των ανθρώπων, καθώς και τη συνέχεια των βασικών υπηρεσιών και των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Η ακραία ζέστη, οι πλημμύρες, οι ξηρασίες και οι δασικές πυρκαγιές μπορούν επίσης να προκαλέσουν άμεσες βλάβες, να διαταράξουν τις δημόσιες υπηρεσίες και να βλάψουν τα σπίτια, τους χώρους εργασίας και τις υποδομές. Στόχος του πλαισίου είναι να στηρίξει και να καταστήσει δυνατές δράσεις που ελαχιστοποιούν τις βλάβες και τις ζημίες που προκαλούνται από αυτές τις επιπτώσεις.
Για τους πολίτες, η ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή πρέπει να είναι δίκαιη. Οι κλιματικές επιπτώσεις δεν επηρεάζουν όλους εξίσου: τα άτομα που βρίσκονται σε ευάλωτη κατάσταση μπορεί να αντιμετωπίσουν μεγαλύτερη έκθεση σε κινδύνους και να έχουν λιγότερους πόρους για να προετοιμαστούν, να ανακάμψουν ή να προσαρμοστούν, αυξάνοντας τις περιφερειακές ανισότητες. Το πλαίσιο εισάγει την έννοια της «δίκαιης ανθεκτικότητας», ώστε να διασφαλιστεί ότι οι διαφορές αυτές λαμβάνονται υπόψη κατά τη διαχείριση των κλιματικών κινδύνων. Η βελτίωση των εκτιμήσεων κινδύνων και η λήψη δημόσιων αποφάσεων με βάση τους κλιματικούς κινδύνους θα συμβάλουν στον εντοπισμό των ευάλωτων ομάδων και περιφερειών, καθιστώντας δυνατό τον έγκαιρο εντοπισμό των κλιματικών κινδύνων και τη λήψη στοχευμένων προστατευτικών μέτρων. Η Επιτροπή λαμβάνει περαιτέρω μέτρα για την καλύτερη προστασία των πλέον εκτεθειμένων σε κλιματικούς κινδύνους, μεταξύ άλλων με τον εντοπισμό 100 από τα πλέον ευάλωτα στο κλίμα εδάφη της Ευρώπης και τη σύσταση συμμαχίας για την ασφάλιση για το κλίμα με σκοπό τη βελτίωση της ασφαλιστικής προστασίας και τη στήριξη της πρόληψης των κινδύνων.
Η Επιτροπή θα συμπληρώσει τις προσπάθειες αυτές με ένα ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό σχέδιο για το κύμα καύσωνα, ανταποκρινόμενη στην επείγουσα ανάγκη να ενισχυθεί η ετοιμότητα της ΕΕ για τον αντίκτυπο της ζέστης στην υγεία, ιδίως στις ευάλωτες ομάδες και στα συστήματα υγείας της ΕΕ, και στη δρομολόγηση συμβουλευτικής ομάδας PreparEU για την ετοιμότητα έναντι καταστροφών. Ενόψει των θερμικών επιπτώσεων των λεκανών απορροής ποταμών της ΕΕ, η Επιτροπή θα παρουσιάσει επίσης μια νέα ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τα ύδατα, η οποία θα επικεντρώνεται στην αποδοτική χρήση και επαναχρησιμοποίηση των υδάτων, στην ανθεκτικότητα στην ξηρασία και στις πλημμύρες, και θα δημοσιεύσει νέες κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τη διαχείριση του κινδύνου ξηρασίας και τους δείκτες ξηρασίας πριν από το τέλος του τρέχοντος έτους.
Πρωτοβουλίες, όπως το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, προωθούν επενδύσεις σε τεχνολογίες ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή για τη στήριξη των πλέον ευάλωτων ατόμων και η πρόσφατη πρόταση για αναθεωρημένη οδηγία για τις δημόσιες συμβάσεις, για παράδειγμα, θα προωθήσει λύσεις ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή στην αγορά χάρη στη συμπερίληψη της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή ως ποιοτικού κριτηρίου για τους αγοραστές του δημόσιου τομέα.
6. Πώς είναι συμβατό το πλαίσιο με άλλες πολιτικές και τομείς της ΕΕ;
Η ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή αποτελεί οριζόντιο ζήτημα για όλους τους τομείς της οικονομίας. Οι κλιματικές επιπτώσεις επηρεάζουν και υπονομεύουν την εφαρμογή και την αποτελεσματικότητα των πολιτικών της ΕΕ στους τομείς των υποδομών, της ενέργειας, της γεωργίας, των υδάτων, της υγείας, των μεταφορών, του περιβάλλοντος και της οικονομικής ανάπτυξης. Ως εκ τούτου, η ενσωμάτωση των κλιματικών κινδύνων στη λήψη αποφάσεων είναι απαραίτητη για την προστασία των επενδύσεων, τη διατήρηση βασικών υπηρεσιών και τη διασφάλιση ότι η πρόοδος σε έναν τομέα πολιτικής δεν υπονομεύεται από τις κλιματικές επιπτώσεις σε έναν άλλο.
Το πλαίσιο βασίζεται στις υφιστάμενες πολιτικές προσαρμογής της ΕΕ και των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένου του ευρωπαϊκού νομοθετήματος για το κλίμα και της στρατηγικής της ΕΕ για την προσαρμογή. Εφαρμόζει την αρχή της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή εκ σχεδιασμού σε όλες τις πολιτικές της ΕΕ και επιδιώκει να βελτιώσει τη συνοχή μέσω μιας κοινής πορείας αναφοράς για την υπερθέρμανση του πλανήτη όσον αφορά τις προτάσεις πολιτικής και τις πρωτοβουλίες, σαφέστερων απαιτήσεων στρατηγικού σχεδιασμού και πιο προσβάσιμων πληροφοριών για το κλίμα.
Η δυνατότητα των κρατών μελών να εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις σχεδιασμού που υπέχουν βάσει του νόμου για την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή, του ευρωπαϊκού νόμου για το κλίμα και του κανονισμού για τη διακυβέρνηση μέσω ενιαίου ενοποιημένου σχεδίου θα μειώσει επίσης τις επικαλύψεις και θα αξιοποιήσει καλύτερα τις υφιστάμενες διαδικασίες και αξιολογήσεις.
Στην πράξη, το πλαίσιο μπορεί να στηρίξει την ενσωμάτωση των κλιματικών κινδύνων στον σχεδιασμό υποδομών, στις επενδυτικές αποφάσεις και στις τομεακές στρατηγικές. Για παράδειγμα, ο σχεδιασμός με γνώμονα το κλίμα μπορεί να συμβάλει στον εντοπισμό τρωτών σημείων στα ενεργειακά δίκτυα, τα συστήματα ύδρευσης, τις υποδομές μεταφορών και τη γεωργική παραγωγή, καθώς και στις μεταξύ τους αλληλεξαρτήσεις.
Μπορεί επίσης να συμπληρώσει τις υφιστάμενες προσεγγίσεις όσον αφορά τις βιώσιμες επενδύσεις και τις περιβαλλοντικές διασφαλίσεις, συμπεριλαμβανομένης της αρχής της «μη πρόκλησης σημαντικής βλάβης», κατά περίπτωση.
Το πλαίσιο σέβεται τις διαφορετικές ευθύνες και περιστάσεις των κρατών μελών. Θεσπίζει μια κοινή βάση για τη διαχείριση των κλιματικών κινδύνων, αφήνοντας παράλληλα στις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές ευελιξία για τον καθορισμό των καταλληλότερων μέτρων. Η προσέγγιση αυτή αποσκοπεί στη βελτίωση της συνέπειας σε ολόκληρη την Ευρώπη χωρίς την επιβολή ενός ενιαίου μοντέλου για όλους.
7. Πώς ενσωματώνει το πλαίσιο τη διεθνή δράση για την προσαρμογή;
Το πλαίσιο βασίζεται πρωτίστως στη συμφωνία του Παρισιού και στις υφιστάμενες διεθνείς και ευρωπαϊκές δεσμεύσεις. Αντικατοπτρίζει την αρχή ότι ο μετριασμός και η προσαρμογή πρέπει να προχωρήσουν από κοινού: οι μειώσεις των παγκόσμιων εκπομπών είναι απαραίτητες για τον περιορισμό των μελλοντικών κλιματικών κινδύνων, ενώ η προσαρμογή είναι απαραίτητη για τη διαχείριση των επιπτώσεων που ήδη συμβαίνουν και την πρόληψή τους.
Μέσω ειδικών εταιρικών σχέσεων για την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή, η ΕΕ αποσκοπεί επίσης στη σφυρηλάτηση νέων και στην ενίσχυση των υφιστάμενων διμερών σχέσεων με τρίτες χώρες και στην ενίσχυση της συνεργασίας με περιφερειακούς οργανισμούς και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, με σκοπό την προώθηση της παγκόσμιας ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή και της ευρύτερης υιοθέτησης λύσεων προσαρμογής.
Η ΕΕ στηρίζει επίσης την πρακτική δράση προσαρμογής μέσω πρωτοβουλιών όπως η αποστολή της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, η οποία συνεργάζεται με περιφέρειες και κοινότητες για την επιτάχυνση της ανάπτυξης και της εφαρμογής λύσεων ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή. Η φιλοδοξία της αποστολής να στηρίξει τουλάχιστον 150 ευρωπαϊκές περιφέρειες και κοινότητες ώστε να καταστούν ανθεκτικές στην κλιματική αλλαγή έως το 2030 παρέχει μια σημαντική συμπληρωματική οδό για τη μετουσίωση της γνώσης σε δράση.
Το Mission Solutions Explorer θα βοηθήσει στην ανταλλαγή διδαγμάτων από αυτές τις προσπάθειες, συμπεριλαμβανομένων πρακτικών προσεγγίσεων που μπορούν να προσαρμοστούν και να αναπαραχθούν σε διαφορετικά περιβάλλοντα. Γενικότερα, το πλαίσιο μπορεί να ενισχύσει την ευρωπαϊκή βάση γνώσεων και την ανάπτυξη λύσεων σχετικών με τις διεθνείς προσπάθειες προσαρμογής.
Το προτεινόμενο πλαίσιο επικεντρώνεται κυρίως στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή εντός της ΕΕ. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να θεωρείται ότι συμπληρώνει τη διεθνή συνεργασία για την προσαρμογή και τη χρηματοδότηση για το κλίμα.
Πηγή: ec.europa.eu
Photo by Jan Brennenstuhl on Unsplash
Ποιος είναι ο ρόλος του Frontex;
Από τη σύστασή του το 2005, ο Frontex στηρίζει τα κράτη μέλη της ΕΕ και τις συνδεδεμένες χώρες Σένγκεν στη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ και στην καταπολέμηση του διασυνοριακού εγκλήματος, καθώς και στην επιστροφή υπηκόων τρίτων χωρών που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ.
Το μόνιμο σώμα του Frontex αποτελείται από προσωπικό και υπαλλήλους του Frontex που είναι αποσπασμένοι από τα κράτη μέλη της ΕΕ και τις συνδεδεμένες χώρες Σένγκεν.
Από την έδρα του στη Βαρσοβία, ο Frontex ανταλλάσσει εμπειρογνωσία με τα κράτη μέλη, τις συνδεδεμένες χώρες Σένγκεν και τις γειτονικές τρίτες χώρες που πλήττονται από τις μεταναστευτικές τάσεις και το διασυνοριακό έγκλημα. Μέσω του Ευρωπαϊκού Συστήματος Επιτήρησης των Συνόρων - EUROSUR, ο Frontex συμβάλλει στην παρακολούθηση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ συλλέγοντας και ανταλλάσσοντας πληροφορίες από τις εθνικές αρχές και, όπου απαιτείται, χρησιμοποιώντας τα δικά του εργαλεία επιτήρησης, συμπεριλαμβανομένων αεροσκαφών και άλλων τεχνολογιών.
Ο Frontex στηρίζει επίσης τα κράτη μέλη στην επιστροφή ατόμων που δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ, από τη διοργάνωση πτήσεων επιστροφής, την παροχή συμβουλών σε θέματα επιστροφής και την παροχή βοήθειας για την επανένταξη μέσω του προγράμματος επανένταξης της ΕΕ.
Επιπλέον, ο Frontex παρέχει στήριξη στα κράτη μέλη σχετικά με το σύστημα εισόδου-εξόδου (ΣΕΕ) με επιχειρησιακή συνδρομή και ανάπτυξη αξιωματικών του μόνιμου σώματος. Ο Frontex διαχειρίζεται την κεντρική μονάδα του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών και Αδειοδότησης Ταξιδιού (ETIAS), η οποία μόλις τεθεί σε λειτουργία, θα εξετάζει τις αιτήσεις πριν από το ταξίδι για ταξιδιώτες που απαλλάσσονται από την υποχρέωση θεώρησης.
Με τη σημερινή πρόταση, η Επιτροπή αποσκοπεί στην περαιτέρω ενίσχυση του Frontex όσον αφορά τόσο την προστασία των συνόρων όσο και τη στήριξη των κρατών μελών στις επιστροφές.
Η Επιτροπή προτείνει επίσης σήμερα κανονισμό για την ψηφιοποίηση των διαδικασιών επιστροφής, επανεισδοχής και επανένταξης.
Αυτές οι επιχειρησιακές αλλαγές θα απαιτήσουν πρόσθετη χρηματοδότηση για τον Frontex;
Ο Frontex διαθέτει επί του παρόντος προϋπολογισμό σχεδόν 6 δισ. ευρώ στο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2021-2027. Η σημερινή πρόταση θέτει ένα φιλόδοξο σύνολο στόχων για την περαιτέρω ενίσχυση του Frontex, οι οποίοι απαιτούν επαρκείς χρηματοδοτικούς πόρους.
Η σημερινή πρόταση συνάδει με την πρόταση της Επιτροπής για τον προϋπολογισμό του Frontex στο επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028-2034 (11,8 δισ. ευρώ).
Άλλα στοιχεία μπορούν να καλυφθούν από άλλες πηγές στον προϋπολογισμό της ΕΕ, όπως το μέσο για τη διαχείριση των συνόρων και τις θεωρήσεις (ΜΔΣΘ).
Πώς θα αυξηθεί το μόνιμο σώμα;
Ο ρόλος του Frontex πρέπει να εξελιχθεί περαιτέρω, μεταξύ άλλων ενόψει ενός μεταβαλλόμενου γεωπολιτικού τοπίου και τοπίου ασφάλειας και ενόψει πρωτοφανών προκλήσεων, όπως οι απόπειρες εργαλειοποίησης της μετανάστευσης στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.
Η αύξηση του μόνιμου σώματος θα είναι μια σταδιακή διαδικασία. Ο Frontex διαθέτει επί του παρόντος σχεδόν 3.000 υπαλλήλους που εργάζονται για τον Οργανισμό και, έως το 2027, το μόνιμο σώμα του θα αριθμεί 10.000 υπαλλήλους.
Το νέο μόνιμο σώμα θα αποτελείται από δύο νέα στοιχεία: (1) Η Επιτροπή προτείνει να διπλασιαστεί σταδιακά το προσωπικό του Frontex σε 6.000. (2) Θα δημιουργηθεί ένα νέο ευρωπαϊκό αποθεματικό για τα σύνορα και τις επιστροφές, το οποίο θα φτάσει τους 17.000 υπαλλήλους. Οι αξιωματικοί αυτής της ευρωπαϊκής εφεδρείας για τα σύνορα και τις επιστροφές θα παραμείνουν στη διάθεση των κρατών μελών, τα οποία εργάζονται ως εθνικοί συνοριοφύλακες, και μπορούν να τοποθετηθούν στον Frontex όταν προκύψει ανάγκη ανάπτυξής τους στα εξωτερικά σύνορα. Θα λάβουν ολοκληρωμένη κατάρτιση από τον Frontex. Έρχονται επιπλέον 3) 7.000 υπάλληλοι αποσπασμένοι από τα κράτη μέλη στον Οργανισμό. Τόσο το προσωπικό του Frontex όσο και το νέο ευρωπαϊκό αποθεματικό για τα σύνορα και τις επιστροφές θα αυξηθούν σταδιακά κατά τις επόμενες δύο περιόδους του ΠΔΠ έως το 2041.
Τι είναι το νέο Κέντρο Συντονισμού Επιστροφών;
Το νέο Κέντρο Συντονισμού Επιστροφών είναι ένα από τα βασικά στοιχεία που θα καταστήσουν τον Frontex επιχειρησιακό βραχίονα της ΕΕ για τις επιστροφές. Θα επιτρέψει στον Frontex να συντονίζει και να οργανώνει προορατικά τις επιστροφές σε ολόκληρη την ΕΕ, πάντα σύμφωνα με τις ανάγκες των κρατών μελών όσον αφορά τις επιχειρήσεις επιστροφής.
Το Κέντρο αυτό θα συλλέγει και θα αναλύει δεδομένα σχετικά με την επιστροφή και την επανένταξη από τα κράτη μέλη, επιτρέποντας στον Frontex να παρέχει καλύτερη πρόβλεψη των αναγκών επιστροφής και να οργανώνει στρατηγικά τους πόρους του για τη στήριξη των κρατών μελών. Στην πράξη, τα κράτη μέλη θα ενημερώνουν τον Frontex κάθε χρόνο έως την 1η Νοεμβρίου σχετικά με τον ενδεικτικό σχεδιασμό τους όσον αφορά την επιστροφή και τις ανάγκες τους για βοήθεια από τον Frontex. Η νέα αυτή διαδικασία θα μεγιστοποιήσει την αποτελεσματικότητα και θα στηρίξει τη συνεκτική εφαρμογή του κοινού ευρωπαϊκού συστήματος επιστροφών.
Ο ρόλος του Κέντρου θα ενισχυθεί επίσης με την εφαρμογή της ψηφιοποίησης της διαδικασίας επιστροφής και τη χρήση των σχετικών ψηφιακών εργαλείων και συστημάτων, σε στενή συνεργασία με τον eu-LISA και τα κράτη μέλη.
Πώς θα ενίσχυε η πρόταση τη συνεργασία του Frontex με τρίτες χώρες στον τομέα της επιστροφής;
Σήμερα, ο Frontex μπορεί να παρέχει τεχνική βοήθεια σε τρίτες χώρες, κυρίως μέσω της κατάρτισης και της ανάπτυξης ικανοτήτων βάσει ρυθμίσεων εργασίας.
Η πρόταση εισάγει τη δυνατότητα του Frontex να οργανώνει και να πραγματοποιεί επίσης επιστροφές από τρίτες χώρες σε άλλες τρίτες χώρες.
Η πρόταση καθορίζει ειδικούς όρους και διασφαλίσεις, καθώς και το είδος των δραστηριοτήτων που θα μπορούσαν να διεξαχθούν, ειδικά για την κατάσταση της χώρας εταίρου.
Για να είναι σε θέση ο Frontex να πραγματοποιεί επιστροφές από τρίτες χώρες σε άλλες τρίτες χώρες, πρέπει να συναφθεί ειδική συμφωνία σε επίπεδο ΕΕ. Οι δραστηριότητες αυτές πρέπει να σέβονται τα θεμελιώδη δικαιώματα και την αρχή της μη επαναπροώθησης.
Πώς θα διασφαλίσει ο Frontex τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων στη διαχείριση των συνόρων;
Ο Frontex διαθέτει σαφώς καθορισμένο σύστημα για τη διασφάλιση του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων στο πλαίσιο των επιχειρήσεών του. Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας ενσωματώνεται στην εντολή του, στον επιχειρησιακό σχεδιασμό και στις καθημερινές του δραστηριότητες.
Όλοι οι υπάλληλοι του Frontex εκπαιδεύονται πριν από την αποστολή, μεταξύ άλλων όσον αφορά τα θεμελιώδη δικαιώματα, την προστασία των ευάλωτων ατόμων και την αναλογική χρήση βίας. Οι παρατηρητές θεμελιωδών δικαιωμάτων αναπτύσσονται σε επιχειρησιακές περιοχές για την αξιολόγηση και τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τα θεμελιώδη δικαιώματα στη διαχείριση των συνόρων και τις επιστροφές.
Υπάρχουν επίσης σαφείς μηχανισμοί λογοδοσίας. Κάθε αξιωματικός έχει καθήκον να αναφέρει ύποπτες παραβιάσεις. Τα άτομα μπορούν να υποβάλλουν καταγγελίες απευθείας μέσω του μηχανισμού καταγγελιών του Frontex. Οι ισχυρισμοί εξετάζονται από το Γραφείο Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Frontex. Οι ανησυχίες τεκμηριώνονται και παρακολουθούνται, με έρευνες για σοβαρά περιστατικά.
Οι νέοι κανόνες ευθυγραμμίζονται επίσης με το νομικό πλαίσιο που ορίζεται στο σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο. Για την παρακολούθηση του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά τον έλεγχο διαλογής και τις διαδικασίες στα σύνορα, τα κράτη μέλη πρέπει να δημιουργήσουν ανεξάρτητους μηχανισμούς παρακολούθησης στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.
Στη σημερινή πρόταση, ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατοχυρώνεται εξίσου: Ο Frontex θα συνεχίσει να στηρίζει τη διαχείριση των συνόρων στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ και να εργάζεται με διασφαλίσεις και εποπτεία βάσει του δικαίου της ΕΕ.
Τι είναι το πρόγραμμα επανένταξης της ΕΕ;
Ο Frontex διαδραματίζει ήδη καίριο ρόλο στη στήριξη των κρατών μελών όσον αφορά την παροχή στήριξης για την επανένταξη και βοήθειας μετά την άφιξη σε παράτυπους μετανάστες που επιστρέφουν από την ΕΕ στις χώρες καταγωγής τους μέσω του προγράμματος επανένταξης της ΕΕ (EURP).
Το πρόγραμμα προσφέρει αρχική βοήθεια κατά την άφιξή τους στη χώρα επιστροφής και υποστήριξη μέσω τοπικών εταίρων επανένταξης σε όλο τον κόσμο, για να τους βοηθήσει να επανενταχθούν στην κοινωνία. Παραδείγματα παρεχόμενης βοήθειας είναι η στήριξη για την έναρξη μιας μικρής δραστηριότητας που παράγει εισόδημα, η στέγαση, η ιατρική βοήθεια, η παροχή συμβουλών για εργασία, η εκπαίδευση, οι νομικές υπηρεσίες και άλλα.
Το EURP δραστηριοποιείται σε περισσότερες από 40 τρίτες χώρες, με σχεδόν 58 000 άτομα εγγεγραμμένα για στήριξη από την έναρξή του τον Ιούνιο του 2022, γεγονός που καταδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη μέλη χρησιμοποιούν περισσότερο τη στήριξη του Frontex για τις επιστροφές.
Το πρόγραμμα επανένταξης της ΕΕ θα αναπτυχθεί σύμφωνα με τη διευρυμένη εντολή του Frontex για τις επιστροφές.
Τι θα σημαίνει για τον Frontex η ψηφιοποίηση της διαχείρισης υποθέσεων επιστροφής;
Ο προτεινόμενος κανονισμός για την ψηφιοποίηση της επιστροφής, της επανεισδοχής και της επανένταξης αποτελεί βασικό βήμα για την περαιτέρω ενίσχυση της πολιτικής επιστροφής της ΕΕ. Οι νέοι κανόνες θα απλουστεύσουν τη διεκπεραίωση μεμονωμένων υποθέσεων σε εθνικό επίπεδο.
Δημιουργούνται νέα συστήματα επανεισδοχής και επανένταξης σε επίπεδο ΕΕ, τα οποία επιτρέπουν την ασφαλή ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με την ταυτοποίηση, τα ταξιδιωτικά έγγραφα, τις επιχειρήσεις επιστροφής και τη στήριξη μετά την άφιξη.
Η νέα ψηφιακή διαχείριση υποθέσεων θα αξιοποιήσει τα υφιστάμενα εργαλεία διαλειτουργικότητας —όπως το Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν και το Eurodac. Τα κράτη μέλη θα μπορούν να έχουν πρόσβαση στις πληροφορίες που είναι αποθηκευμένες στις διαλειτουργικές βάσεις δεδομένων, βελτιώνοντας έτσι την κοινοχρησία δεδομένων, καθιστώντας αποτελεσματικότερες τις διαδικασίες επιστροφής και μειώνοντας τον διοικητικό φόρτο.
Ο Frontex θα ηγηθεί της ανάπτυξης της ψηφιακής αρχιτεκτονικής, ενώ ο eu-LISA, σε συνεργασία με τον Frontex, θα παρέχει τον ασφαλή δίαυλο επικοινωνίας μεταξύ των εθνικών αρχών.
Οι πρόσφατες προσπάθειες αποσταθεροποίησης των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ κατέδειξαν πόσο σημαντικό είναι να παρακολουθούνται οι τάσεις που ενδέχεται να επηρεάσουν τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων και τη μεταναστευτική πολιτική.
Ο κανονισμός προτείνει να βελτιωθεί η επίγνωση της κατάστασης στα σύνορα και στην προσυνοριακή περιοχή με την ενίσχυση της παρακολούθησης της διαδικτυακής διάστασης, μεταξύ άλλων με ένα νέο επιγραμμικό κέντρο παρακολούθησης και αντίδρασης.
Επιπλέον, ο Frontex θα ενεργεί ως αξιόπιστη πηγή επισήμανσης παράνομου περιεχομένου στο πλαίσιο της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες, επισημαίνοντας παράνομο περιεχόμενο σε επιγραμμικές πλατφόρμες και ζητώντας από τις εθνικές αρχές να εκδίδουν εντολές αφαίρεσης, κατά περίπτωση. Υπάρχει ρητή εντολή για τον Frontex να παρακολουθεί το δημόσια προσβάσιμο περιεχόμενο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, να εντοπίζει εξελίξεις που σχετίζονται με τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων και να στηρίζει τη δράση κατά του παράνομου διαδικτυακού περιεχομένου που συνδέεται με κινδύνους για την ασφάλεια των συνόρων.
Το νέο κέντρο θα συνεργάζεται επίσης στενά με άλλους αρμόδιους οργανισμούς και φορείς της ΕΕ για τη διασφάλιση συντονισμένης και συμπληρωματικής δράσης.
Ποιος είναι ο ρόλος της Δύναμης Γρήγορης Αντίδρασης;
Όταν αντιμετωπίζουν κατάσταση κρίσης, εργαλειοποίησης ή ανωτέρας βίας, τα κράτη μέλη απαιτούν ταχεία και αποτελεσματική στήριξη από τους οργανισμούς της ΕΕ. Με τη νέα δύναμη ταχείας αντίδρασης, ο Frontex θα είναι σε θέση να παρέχει την εν λόγω στήριξη άμεσα (για παράδειγμα εντός 24 ωρών), όποτε ένα κράτος μέλος ζητήσει την ανάπτυξή της.
Οι υπάλληλοι του μόνιμου σώματος θα είναι μόνιμα έτοιμοι να τεθούν σε επιφυλακή και μπορούν να αναπτυχθούν σε σύντομο χρονικό διάστημα για να ανταποκριθούν σε επείγουσες και απρόβλεπτες επιχειρησιακές ανάγκες στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, καθώς και σε τρίτες χώρες όπου ο Frontex διεξάγει επιχειρήσεις.
Θα αποτελείται από αξιωματικούς του μόνιμου σώματος, οι οποίοι θα είναι εξοπλισμένοι και εκπαιδευμένοι ώστε να αναπτύσσονται ταχέως σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Η εν λόγω δύναμη ταχείας αντίδρασης θα αναπτυχθεί κατόπιν απόφασης του εκτελεστικού διευθυντή του Frontex κατόπιν αιτήματος κράτους μέλους για χρονικά περιορισμένη ανάπτυξη μέγιστης διάρκειας ενός μηνός. Εάν η κατάσταση κρίσης συνεχιστεί για περισσότερο από ένα μήνα, μπορεί να ενεργοποιηθεί κοινή επιχείρηση ή ταχεία επέμβαση στα σύνορα, με πλήρη αξιοποίηση άλλων ήδη υφιστάμενων μηχανισμών.
Πηγή: ec.europa.eu
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε να ενισχυθεί περαιτέρω ο Frontex, αυξάνοντας τις ικανότητές του να προστατεύει τα εξωτερικά σύνορα και καθιστώντας τον οργανισμό ως τον κεντρικό μοχλό της ΕΕ για τις επιστροφές.
Η ΕΕ έχει επιτύχει σημαντική πρόοδο όσον αφορά τη μετανάστευση: οι παράνομες διελεύσεις συνόρων έχουν μειωθεί κατά πάνω από το ήμισυ τα τελευταία δύο έτη και το ποσοστό των επιστροφών έχει πλέον αυξηθεί σε πάνω από 30 τοις εκατό. Ωστόσο, το μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον και περιβάλλον ασφάλειας θέτουν σε δοκιμασία τα κοινά εξωτερικά μας σύνορα, γεγονός που καθιστά αναγκαία μια πιο σθεναρή και πιο αποτελεσματική ευρωπαϊκή αντίδραση.
Ο Frontex διαδραματίζει ήδη καίριο ρόλο στη στήριξη των κρατών μελών για τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της Ευρώπης και τη διαφύλαξη του χώρου Σένγκεν. Οι νέοι κανόνες θα αξιοποιήσουν τον ρόλο αυτόν, ενισχύοντας περαιτέρω την εντολή του, δίνοντάς του τη δυνατότητα να ενεργεί ταχύτερα και αποτελεσματικότερα — και διευκολύνοντας τα κράτη μέλη ώστε να αξιοποιούν πλήρως τα εργαλεία και τις υπηρεσίες του. Στις βασικές καινοτομίες συγκαταλέγονται: μια ενισχυμένη μόνιμη δύναμη, που θα περιλαμβάνει μια νέα ευρωπαϊκή δύναμη εφεδρείας για τα σύνορα και τις επιστροφές, μια δύναμη ταχείας αντίδρασης που θα επεμβαίνει σε καταστάσεις κρίσης, καθώς και ένα ηλεκτρονικό κέντρο παρακολούθησης που θα ανιχνεύει εγκαίρως δυνητικές απειλές στα σύνορά μας. Ο Frontex θα διαθέτει ειδικό κέντρο συντονισμού επιστροφών και θα είναι πλέον σε θέση να συμβάλλει στις επιστροφές από τρίτες χώρες.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κ. Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε σχετικά: «Η Ευρώπη θα υπερασπίζεται πάντα την προστασία των συνόρων της. Το ποιος έρχεται στην Ένωσή μας και υπό ποιες συνθήκες το αποφασίζει η Ευρώπη. Γι' αυτό προτείνουμε την ενίσχυση του Frontex. Έτσι, θα μπορεί να στηρίξει τα κράτη μέλη όποτε και όπου χρειάζεται. Συμπεριλαμβανομένων των επιστροφών, με την εντολή και τις ικανότητες που απαιτεί η νέα πραγματικότητα.»
Για να εφαρμοστούν στην πράξη οι νέοι κανόνες της ΕΕ για τις επιστροφές, η Επιτροπή πρότεινε επίσης σήμερα τον κανονισμό για την ψηφιοποίηση της επιστροφής, της επανεισδοχής και της επανένταξης. Έτσι, η διαχείριση των επιστροφών σε ολόκληρη την ΕΕ θα γίνει απλούστερη και ταχύτερη, καθώς θα μειωθεί ο διοικητικός φόρτος και θα εξασφαλιστεί μια ενιαία ψηφιακή διεπαφή για το σύνολο της διαδικασίας επιστροφής.
Με τις σημερινές προτάσεις υλοποιούνται οι δεσμεύσεις που ανακοινώθηκαν στις πολιτικές κατευθύνσεις για την περίοδο 2024-2029 και τις οποίες επανέλαβε η πρόεδρος κ. φον ντερ Λάιεν στην ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης το 2026 με σκοπό την ενίσχυση του Frontex και ιδιαίτερα την επιτάχυνση των επιστροφών.
Νέος κανονισμός για τον Frontex
Τα κράτη μέλη είναι πρωτίστως υπεύθυνα για την προστασία των συνόρων και την επιστροφή των προσώπων που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής. Η σημερινή πρόταση προωθεί μια ολιστική προσέγγιση για τον Frontex, έτσι ώστε να τα συνδράμει στο έργο αυτό: Ο Frontex θα είναι σε θέση να προβλέπει ταχύτερα τις προκλήσεις και να παρέχει προσαρμοσμένη στήριξη στα κράτη μέλη όπου και όταν τη χρειάζονται. Ο κανονισμός ορίζει τρεις προτεραιότητες:
Ψηφιοποίηση της επιστροφής
Παράλληλα με την πρόταση κανονισμού για τον Frontex, και μετά την έναρξη ισχύος του νέου κανονισμού για τις επιστροφές στις 16 Οκτωβρίου, η Επιτροπή προτείνει έναν νέο κανονισμό για την ψηφιοποίηση των διαδικασιών επιστροφής, επανεισδοχής και επανένταξης σε ολόκληρη την ΕΕ. Στόχος είναι ο εκσυγχρονισμός του χειρισμού των υποθέσεων επιστροφής, η απλούστευση και η επιτάχυνση των διοικητικών διαδικασιών μέσω της ψηφιοποίησης, η μείωση του διοικητικού φόρτου και η βελτίωση της συλλογής και της ανταλλαγής δεδομένων.
Οι νέοι κανόνες θα ενισχύσουν επίσης τον ρόλο του Frontex στην ανάπτυξη μιας νέας ψηφιακής αρχιτεκτονικής της ΕΕ για τα κράτη μέλη και θα στηρίξουν τον νέο κανονισμό για τις επιστροφές, σε συμμόρφωση με τα πρότυπα προστασίας των δεδομένων και τα θεμελιώδη δικαιώματα.
Επόμενα βήματα
Εναπόκειται πλέον στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να εγκρίνουν την πρόταση. Η Επιτροπή θα στηρίξει τους συννομοθέτες ώστε να προχωρήσουν οι διαπραγματεύσεις για αμφότερους τους κανονισμούς.
Ιστορικό
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) είναι αποκεντρωμένος οργανισμός της ΕΕ, ο οποίος από το 2005 στηρίζει τα κράτη μέλη της ΕΕ και τις χώρες που είναι συνδεδεμένες με τον χώρο Σένγκεν στη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ και στην καταπολέμηση του διασυνοριακού εγκλήματος, καθώς και στην επιστροφή υπηκόων τρίτων χωρών που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ. Ο Frontex διαδραματίζει επίσης καίριο ρόλο στις επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης, στηρίζοντας τα κράτη μέλη στη διάσωση ζωών στη θάλασσα.
Ο υφιστάμενος κανονισμός για τον Frontex τέθηκε σε ισχύ το 2019. Έκτοτε, ο ρόλος του Frontex ενισχύεται συνεχώς, δεδομένων των πρωτοφανών προκλήσεων από την πανδημία COVID-19, τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και τις απόπειρες εργαλειοποίησης της μετανάστευσης στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.
Η αποδοτική ευρωπαϊκή ολοκληρωμένη διαχείριση των συνόρων και η αποτελεσματική πολιτική επιστροφών αλληλοενισχύονται και είναι καίριας σημασίας για τον χώρο Σένγκεν. Ο Frontex συμμετέχει αδιάλειπτα στην ανάπτυξη ικανοτήτων, ανταλλάσσοντας πληροφορίες και εμπειρογνωσία με όλα τα κράτη μέλη και με γειτονικές τρίτες χώρες που πλήττονται από τις μεταναστευτικές τάσεις και το διασυνοριακό έγκλημα. Πάντα με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, τα οποία αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εντολής και των επιχειρήσεων του Frontex.
Πηγή: ec.europa.eu
Photo by Flanker Lee on Unsplash
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε έρευνα του Ευρωβαρόμετρου που δείχνει την αυξανόμενη συνεργασία και τις απόψεις των νέων Ευρωπαίων σχετικά με τη δημοκρατία. Η έρευνα δείχνει επίσης τις αντιλήψεις τους για τις βασικές ανησυχίες που αντιμετωπίζουν οι νέοι, όπως η απασχόληση και το κόστος ζωής, καθώς και τον αντίκτυπο της ΕΕ στην καθημερινή τους ζωή, τις πολιτικές για τη νεολαία και τη δικαιοσύνη μεταξύ των γενεών. Τα πορίσματα αυτά έρχονται καθώς βρίσκονται σε εξέλιξη οι προετοιμασίες για τη στρατηγική της ΕΕ για τη νεολαία μετά το 2027.
Η έρευνα, που απευθύνεται σε ηλικίες μεταξύ 15 και 30 ετών, δείχνει αυξανόμενη συμμετοχή των νέων. Το 75 % των νέων έχουν συμμετάσχει στις δραστηριότητες ενός ή περισσότερων οργανισμών τους τελευταίους 12 μήνες, σε σύγκριση με 64 % το 2024. Οι δραστηριότητες αυτές διοργανώνονται συχνότερα από αθλητικό σύλλογο (26%) ή σύλλογο νεολαίας ή οργάνωση νεολαίας (20%). Η πλειονότητα (55 %) των νέων που συμμετείχαν στην έρευνα δηλώνουν ότι συμμετείχαν σε τουλάχιστον μία πρωτοβουλία για την επίτευξη κοινωνικών αλλαγών κατά το παρελθόν έτος, από 48 % το 2024.
Μεγάλος αριθμός νέων Ευρωπαίων —60 % (17 ποσοστιαίες μονάδες περισσότερο από ό,τι σε παρόμοια δημοσκόπηση του 2024)— δηλώνουν ότι έχουν συμμετάσχει σε δραστηριότητες σε άλλη χώρα της ΕΕ, όπως σπουδές, πολιτιστικές και αθλητικές ανταλλαγές και εθελοντισμός.
Η έρευνα δημοσιεύεται στο πλαίσιο της εκστρατείας της Επιτροπής «Προστασία των πραγμάτων - Η δημοκρατία μας», η οποία ενθαρρύνει τους πολίτες να αναλάβουν ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση της δημοκρατίας στην ΕΕ. Μια ειδική ομάδα ευρωπαίων πολιτών, με το ένα τρίτο των ατόμων μεταξύ 16 και 29 ετών, καταρτίζει συστάσεις για την προώθηση της δημοκρατικής ανθεκτικότητας στην Ευρώπη.
Το Ευρωβαρόμετρο δείχνει επίσης ότι η μεγάλη πλειονότητα των ερωτηθέντων (75%) θεωρούν ότι οι δράσεις που αναλαμβάνει η ΕΕ έχουν αντίκτυπο στην καθημερινή τους ζωή. Όταν ερωτήθηκαν τι αναμένουν από την ΕΕ να επιτύχει για τη γενιά τους, οι νέοι αναφέρουν συχνότερα τη διατήρηση της ειρήνης (33 %), την καταπολέμηση της φτώχειας και των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων (32 %) και την αύξηση των ευκαιριών απασχόλησης για τους νέους (31 %).
Επιπλέον, οι νέοι σε ολόκληρη την ΕΕ επιθυμούν οι πολιτικές για τη νεολαία να επικεντρώνονται πρωτίστως στα πραγματικά ζητήματα που αντιμετωπίζουν, όπως οι ευκαιρίες απασχόλησης και το κόστος ζωής (40%). Αυτό προηγείται της διασφάλισης ότι οι νέοι και οι οργανώσεις νεολαίας έχουν λόγο στις αποφάσεις (32 %), της παροχής χρηματοδοτικής στήριξης για προγράμματα και πρωτοβουλίες για τη νεολαία (32 %) και της διασφάλισης ότι οι νέοι γνωρίζουν τις πολιτικές και τις ευκαιρίες που έχουν στη διάθεσή τους (29 %).
Τέλος, οι νέοι θεωρούν ότι η ψήφος στις εκλογές και η συμμετοχή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι οι πιο αποτελεσματικοί τρόποι για να ακουστεί η φωνή τους, σύμφωνα με το 33% και το 32% των ερωτηθέντων, αντίστοιχα.
Το Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο για τη Νεολαία και τη Δημοκρατία πραγματοποιήθηκε μεταξύ της 19ης Ιουνίου και της 1ης Ιουλίου 2026, στοχεύοντας σε αντιπροσωπευτικό δείγμα 26 806 νέων ηλικίας 15 έως 30 ετών στα 27 κράτη μέλη. Η έρευνα διεξήχθη μέσω διαδικτυακών συνεντεύξεων με τη βοήθεια υπολογιστή (CAWI).
Τα πορίσματα έρχονται σε μια κρίσιμη στιγμή, καθώς η Επιτροπή προετοιμάζεται για την επόμενη φάση της πολιτικής της ΕΕ για τη νεολαία. Τα αποτελέσματα αυτού του Ευρωβαρόμετρου θα συμβάλουν στον εν εξελίξει προβληματισμό σχετικά με τη στρατηγική της ΕΕ για τη νεολαία μετά το 2027, παρέχοντας στοιχεία σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι Ευρωπαίοι βλέπουν τη συμμετοχή στον δημοκρατικό βίο, την κινητικότητα, τη διαγενεακή δικαιοσύνη και τον ρόλο της ΕΕ στη διαμόρφωση του μέλλοντός τους.
Πηγή: ec.europa.eu
Photo by Francesco Tarini on Unsplash
Το έργο συγχρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση