Το Συμβούλιο οριστικοποίησε τη θέση του σχετικά με νομοθετική πράξη της ΕΕ για την επιτάχυνση και την απλούστευση των διαδικασιών επιστροφής των προσώπων που διαμένουν παράνομα στα κράτη μέλη. Ο κανονισμός θεσπίζει διαδικασίες σε επίπεδο ΕΕ για την επιστροφή τους, επιβάλλει υποχρεώσεις σε όσα πρόσωπα δεν έχουν δικαίωμα παραμονής και θέτει εργαλεία για τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών. Παρέχει επίσης τη δυνατότητα στα κράτη μέλη να δημιουργήσουν κέντρα επιστροφής σε τρίτες χώρες.
Η συμφωνία μεταξύ των κρατών μελών έρχεται μόλις έξι μήνες αφότου το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, στις 26 Ιουνίου, ζήτησε να ενταθούν οι προσπάθειες για τη διευκόλυνση, την αύξηση και την επιτάχυνση των επιστροφών.
Υποχρεώσεις των παρανόμως διαμενόντων
Ο κανονισμός για τις επιστροφές θα επιβάλλει αυστηρές υποχρεώσεις στους επιστρέφοντες· πρωτίστως να συμμορφώνονται με την υποχρέωση να εγκαταλείπουν το έδαφος του εν λόγω κράτους μέλους και να συνεργάζονται με τις αρχές. Άλλες υποχρεώσεις περιλαμβάνουν το να παραμένουν διαθέσιμοι για τις αρχές, να παρέχουν σε αυτές έγγραφο ταυτότητας ή ταξιδιωτικό έγγραφο, να παρέχουν τα βιομετρικά δεδομένα τους και να μην εναντιώνονται δολίως στη διαδικασία επιστροφής.
Επίσης, θα επέρχονται συνέπειες όταν τα πρόσωπα που έχουν διαταχθεί να επιστρέψουν δεν συνεργάζονται. Τα κράτη μέλη μπορούν να αποφασίζουν την άρνηση ή την αφαίρεση ορισμένων παροχών και επιδομάτων, την άρνηση ή την ανάκληση αδειών εργασίας ή την επιβολή ποινικών κυρώσεων οι οποίες, σύμφωνα με τη θέση του Συμβουλίου, θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνουν φυλάκιση.
Δυνατότητα κέντρων επιστροφής
Ο κανονισμός διευκρινίζει ότι «χώρα επιστροφής» μπορεί να είναι μια χώρα με την οποία υπάρχει συμφωνία ή ρύθμιση βάσει της οποίας το πρόσωπο που δεν έχει δικαίωμα παραμονής στα κράτη μέλη γίνεται δεκτό. Καθορίζει επίσης τις προϋποθέσεις για τη σύναψη των εν λόγω συμφωνιών ή ρυθμίσεων. Μπορούν, για παράδειγμα, να συνάπτονται μόνο με τρίτη χώρα που σέβεται τα διεθνή πρότυπα και αρχές για τα ανθρώπινα δικαιώματα σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της αρχής της μη επαναπροώθησης. Επιπλέον, θα περιλαμβάνουν διαδικασίες για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων προσώπων, τους όρους διαμονής τους στην τρίτη χώρα και τις συνέπειες σε περίπτωση μη τήρησης της συμφωνίας ή της ρύθμισης. Τέτοια κέντρα επιστροφής μπορούν να λειτουργούν τόσο ως κέντρα για την περαιτέρω επιστροφή προς την τελική χώρα επιστροφής όσο και ως τελικός προορισμός.
Επιστροφή ατόμων που θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια
Ο κανονισμός θεσπίζει ειδικά μέτρα για τα άτομα που συνιστούν κίνδυνο για την ασφάλεια. Μπορεί, για παράδειγμα, να τους επιβληθεί απαγόρευση εισόδου η οποία υπερβαίνει τη συνήθη μέγιστη περίοδο των δέκα ετών, ή ακόμη και επ’ αόριστον απαγόρευση εισόδου. Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να επιβάλουν κράτηση, συμπεριλαμβανομένης της κράτησης σε φυλακή. Αυτή η κράτηση μπορεί επίσης να είναι για μεγαλύτερο διάστημα από ό,τι προβλέπεται συνήθως.
Αμοιβαία αναγνώριση των αποφάσεων επιστροφής
Μέσω της αμοιβαίας αναγνώρισης των αποφάσεων επιστροφής, τα κράτη μέλη θα μπορούν να αναγνωρίζουν και να εκτελούν απευθείας μια απόφαση επιστροφής που έχει εκδοθεί από άλλο κράτος μέλος για πρόσωπο το οποίο θα πρέπει να εγκαταλείψει το έδαφος των κρατών μελών, χωρίς να χρειάζεται να κινήσουν τη διαδικασία έκδοσης νέας απόφασης επιστροφής. Αυτό θα στείλει ένα ισχυρό μήνυμα στους παρανόμως διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών ότι δεν μπορούν να αποφύγουν την επιστροφή διαφεύγοντας σε άλλο κράτος μέλος.
Η αμοιβαία αναγνώριση απόφασης επιστροφής άλλης χώρας δεν είναι ακόμη υποχρεωτική. Σύμφωνα με τη θέση του Συμβουλίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αξιολογήσει τη λειτουργία της αμοιβαίας αναγνώρισης δύο έτη αφότου τεθεί σε εφαρμογή και, κατά περίπτωση, θα υποβάλει νομοθετική πρόταση για να καταστεί υποχρεωτική για όλα τα κράτη μέλη.
Ευρωπαϊκή εντολή επιστροφής:
Ο κανονισμός για τις επιστροφές θα εισαγάγει μια ευρωπαϊκή εντολή επιστροφής (ERO), ένα έντυπο στο οποίο τα κράτη μέλη θα πρέπει να περιλαμβάνουν τα βασικά στοιχεία της απόφασης επιστροφής. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να καταχωρούν την ευρωπαϊκή εντολή επιστροφής στο Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν —το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών για την ασφάλεια και τη διαχείριση των συνόρων στην ΕΕ. Αυτό θα διευκολύνει την αμοιβαία αναγνώριση, καθώς τα κράτη μέλη θα διαθέτουν τις απαραίτητες πληροφορίες για αναγνώριση απόφασης επιστροφής άλλου κράτους μέλους. Εάν ένα πρόσωπο που έχει λάβει εντολή να εγκαταλείψει την ΕΕ μετακινηθεί σε άλλο κράτος μέλος, η εν λόγω χώρα θα είναι σε θέση να εκτελέσει άμεσα την απόφαση επιστροφής που εκδόθηκε από το πρώτο κράτος μέλος βάσει της ευρωπαϊκής εντολής επιστροφής.
Τα κράτη μέλη αποφάσισαν ότι η ευρωπαϊκή εντολή επιστροφής θα εισαχθεί το αργότερο εντός δύο ετών από την έναρξη ισχύος του κανονισμού για τις επιστροφές.
Επόμενα βήματα
Η συμφωνία που επιτεύχθηκε σήμερα θα χρησιμεύσει στο Συμβούλιο ως βάση για την έναρξη διαπραγματεύσεων με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προκειμένου να συμφωνηθεί ένα τελικό νομικό κείμενο.
Ιστορικό πλαίσιο
Το σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο, το οποίο εγκρίθηκε τον Ιούνιο του 2024 και θα αρχίσει να εφαρμόζεται από τον Ιούνιο του 2026, αφορά σχεδόν όλες τις πτυχές της πολιτικής για τη μετανάστευση και το άσυλο, από τους ελέγχους υγείας και ασφάλειας και τις συνθήκες υποδοχής έως τις διαδικασίες ασύλου και τα μέτρα έκτακτης ανάγκης. Η πρόταση για κοινούς κανόνες όσον αφορά τις επιστροφές συμπληρώνει το σύμφωνο και υποβλήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Μάρτιο του 2025.
Πηγή: www.consilium.europa.eu
Photo by Predrag Pesic on Unsplash
