Τι περιλαμβάνεται στις επανεξετάσεις της πολιτικής πριν από τη διεύρυνση;
Η διεύρυνση της ΕΕ αποτελεί στρατηγική επένδυση στην ειρήνη, την ασφάλεια και την ευημερία της Ευρώπης. Αποφέρει σημαντικά πολιτικά και οικονομικά οφέλη τόσο για την Ένωση όσο και για τους εταίρους της διεύρυνσης. Για να απελευθερωθούν πλήρως αυτά τα οφέλη, η ΕΕ πρέπει να είναι έτοιμη να υποδεχθεί νέα μέλη.
Η σημερινή ανακοίνωση, με τίτλο «Προετοιμασία για μια ευρύτερη Ένωση», περιγράφει τους πολιτικούς προσανατολισμούς και τα πρακτικά βήματα που απαιτούνται για την προετοιμασία της ΕΕ για μελλοντικές διευρύνσεις.
Η επανεξέταση της πολιτικής πριν από τη διεύρυνση προβλέπει σαφείς δράσεις προτεραιότητας σε τέσσερις βασικούς τομείς: διακυβέρνηση, αξίες, πολιτικές και προϋπολογισμός. Οι επισκοπήσεις δείχνουν ότι η Ένωση μπορεί να φιλοξενήσει μεγαλύτερη συμμετοχή μέσω στοχευμένων προσαρμογών εντός του υφιστάμενου πλαισίου των Συνθηκών και των συνθηκών προσχώρησης.
Η δέσμη επιβεβαιώνει ότι η διεύρυνση παραμένει μια αξιοκρατική διαδικασία, η οποία καθορίζει την πρόοδο της μεταρρύθμισης κάθε προσχωρούσας χώρας.
Η σημερινή δέσμη μέτρων θα τροφοδοτήσει τη στρατηγική συζήτηση μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με τη διεύρυνση και τις μεταρρυθμίσεις, μεταξύ άλλων στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Οκτωβρίου.
Γιατί η διεύρυνση της ΕΕ αποτελεί προτεραιότητα τώρα;
Ο επιθετικός πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, παράλληλα με την αυξανόμενη αστάθεια στις γειτονικές χώρες της Ευρώπης και τον ευρύτερο παγκόσμιο ανταγωνισμό, υπογράμμισε τη σημασία μιας ισχυρότερης και πιο ενωμένης Ευρώπης. Στο πλαίσιο αυτό, η διεύρυνση δεν αποτελεί μόνο πολιτικό στόχο, αλλά και γεωπολιτική επένδυση στην ειρήνη, την ασφάλεια και τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα σε ολόκληρη την ήπειρο. Με την επέκταση της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και της ευημερίας σε ολόκληρη την ήπειρό μας, η διεύρυνση μπορεί να ενισχύσει την ενιαία αγορά, να δημιουργήσει νέες ευκαιρίες για εμπόριο και επενδύσεις και να αυξήσει την οικονομική ανθεκτικότητα και το πολιτικό βάρος της ΕΕ.
Για τους ευρωπαίους πολίτες και τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, τα οφέλη είναι συγκεκριμένα. Η διεύρυνση μπορεί να στηρίξει την οικονομική ανάπτυξη, να δημιουργήσει θέσεις εργασίας, να βελτιώσει τις υποδομές, να ενισχύσει τη συνδεσιμότητα και να καταστήσει ασφαλέστερες τις αλυσίδες εφοδιασμού. Μπορεί επίσης να βοηθήσει την ΕΕ και τους εταίρους της να ανταποκριθούν αποτελεσματικότερα σε κοινές προκλήσεις όπως η ενεργειακή ασφάλεια, η μετανάστευση, η κλιματική αλλαγή και οι εξωτερικές απειλές.
Τελικά, η διεύρυνση αφορά την οικοδόμηση μιας ασφαλέστερης, ισχυρότερης και πιο ευημερούσας Ευρώπης, ενωμένης με κοινές αξίες και κοινά συμφέροντα.
Πώς θα προσαρμόσει η ΕΕ τη διακυβέρνησή της για τα νέα μέλη;
Στο τρέχον γεωπολιτικό περιβάλλον, η ΕΕ πρέπει να προσαρμόσει τη διακυβέρνησή της ώστε η λήψη αποφάσεων να καταστεί ταχύτερη και αποτελεσματικότερη. Η Ένωση θα πρέπει να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητες που προσφέρουν οι ισχύουσες Συνθήκες για την ενίσχυση της ικανότητάς της να ενεργεί και να προετοιμάζεται για τη μελλοντική διεύρυνση.
Η Επιτροπή συνιστά τη χρήση των υφιστάμενων μηχανισμών της Συνθήκης, όπως οι ρήτρες «γέφυρας» και η ενισχυμένη συνεργασία. Η Επιτροπή προτείνει τη χρήση ρητρών p asserelle για τη μετάβαση σε ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία σε επιλεγμένους τομείς, όπως οι κυρώσεις, η αντιμετώπιση της φορολογικής απάτης και τα φορολογικά μέτρα στον τομέα της ενεργειακής πολιτικής. Αυτό θα μπορούσε να συνοδεύεται από κατάλληλα μέτρα ασφαλείας για ουσιώδη εθνικά συμφέροντα, με αποτελεσματικότερη λήψη αποφάσεων, με παράλληλο σεβασμό των ουσιωδών εθνικών συμφερόντων των κρατών μελών. Η Επιτροπή συνιστά επίσης τη χρήση της ψηφοφορίας με ειδική πλειοψηφία για το άνοιγμα των διαπραγματευτικών ομάδων και τη λήψη ενδιάμεσης απόφασης στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις.
Όταν οι στόχοι μιας πολιτικής της Ένωσης δεν μπορούν να επιτευχθούν εντός εύλογου χρονικού διαστήματος από την Ένωση στο σύνολό της, οι Συνθήκες προβλέπουν ένα άλλο μέσο για την προώθηση των στόχων αυτών: ενισχυμένη συνεργασία. Η ενισχυμένη συνεργασία επιτρέπει σε ομάδα τουλάχιστον εννέα κρατών μελών να καθιερώσουν στενότερη συνεργασία σε συγκεκριμένο τομέα πολιτικής, υπό τους όρους που προβλέπονται στις Συνθήκες. Η Επιτροπή θα επανεξετάσει τις εκκρεμείς προτάσεις για να προσδιορίσει πού η ενισχυμένη συνεργασία θα μπορούσε να συμβάλει στην υπέρβαση ενός επίμονου εμποδίου.
Η Επιτροπή δεσμεύεται να συνεργαστεί με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για τις θεσμικές και επιχειρησιακές προσαρμογές που απαιτούνται για μελλοντικές προσχωρήσεις.
Πώς σχεδιάζει η ΕΕ να διασφαλίσει ότι τα νέα μέλη τηρούν τις αξίες και τους κανόνες της ΕΕ;
Η παρακολούθηση του κράτους δικαίου αρχίζει πριν από την προσχώρηση και συνεχίζεται μετά την προσχώρηση μιας χώρας στην Ένωση. Η Επιτροπή θα επεκτείνει σταδιακά την έκθεση για το κράτος δικαίου σε περαιτέρω υποψήφιες χώρες καθώς θα είναι έτοιμες, ενώ τα νέα κράτη μέλη θα καλύπτονται επίσης από την πλήρη εργαλειοθήκη της ΕΕ για το κράτος δικαίου μετά την προσχώρηση.
Όπως ανακοινώθηκε στην ανακοίνωση του 2025 σχετικά με την πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ, οι μελλοντικές συνθήκες προσχώρησης θα πρέπει να περιλαμβάνουν ισχυρότερες διασφαλίσεις κατά της σοβαρής οπισθοδρόμησης όσον αφορά τις δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν κατά τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις. Σήμερα, η Επιτροπή προτείνει ένα κοινό πλαίσιο για τις εν λόγω διασφαλίσεις. Οι μελλοντικές συνθήκες προσχώρησης θα προβλέπουν στοχευμένα διορθωτικά μέτρα όταν σοβαρές ελλείψεις κινδυνεύουν να υπονομεύσουν την εύρυθμη λειτουργία της Ένωσης.
Αυτό θα βασιστεί στα εργαλεία που είναι ήδη διαθέσιμα βάσει των Συνθηκών και των υφιστάμενων μηχανισμών που ισχύουν για τα σημερινά κράτη μέλη.
Ποιες είναι οι νέες διασφαλίσεις;
Η Επιτροπή προτείνει ένα σύνολο διασφαλίσεων που παρέχουν προσωρινά και στοχευμένα διορθωτικά μέτρα για τους κινδύνους που εντοπίστηκαν κατά τις προετοιμασίες προσχώρησης. Ειδικότερα, η Επιτροπή προτείνει να ενισχυθούν οι τρεις τομεακές διασφαλίσεις που χρησιμοποιήθηκαν σε προηγούμενες διευρύνσεις – που καλύπτουν την οικονομία, την εσωτερική αγορά και τη δικαιοσύνη και τις εσωτερικές υποθέσεις – παρατείνοντας σημαντικά την περίοδο κατά την οποία μπορούν να ενεργοποιηθούν.
Μια νέα θεσμική εγγύηση θα προσέθετε σοβαρές παραβιάσεις των αξιών του άρθρου 2 της ΣΕΕ και της αρχής της καλόπιστης συνεργασίας. Τα διαθέσιμα μέτρα θα μπορούσαν να επεκταθούν στην αναστολή των δικαιωμάτων ψήφου στις σοβαρότερες περιπτώσεις. Μια άλλη επιλογή αφορά τα δικαιώματα λήψης αποφάσεων κατά τα πρώτα έτη της προσχώρησης, όπου για περιορισμένο χρονικό διάστημα, ένα νέο κράτος μέλος θα δεσμευόταν επίσης να μην αντιταχθεί σε αποφάσεις της ΕΕ σχετικά με μελλοντικές διευρύνσεις ή διμερείς διαφορές.
Οι διασφαλίσεις αυτές θα συμπληρώσουν την προενταξιακή παρακολούθηση από την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων έως την προσχώρηση, επιτρέποντας τη λήψη διορθωτικών μέτρων, εάν χρειαστεί. Όλες οι διασφαλίσεις θα είναι προσωρινές, στοχευμένες, αναστρέψιμες και θα υπόκεινται σε τακτική επανεξέταση.
Πώς θα χρηματοδοτήσει η ΕΕ τη μελλοντική διεύρυνση διατηρώντας παράλληλα τις υφιστάμενες προτεραιότητες;
Το προτεινόμενο ΠΔΠ 2028-2034 παρέχει ήδη το κύριο δημοσιονομικό πλαίσιο για τη μελλοντική διεύρυνση, συμπεριλαμβανομένου ενός μηχανισμού αναθεώρησης κατά την προσχώρηση ενός νέου κράτους μέλους. Η πρωτοβουλία «Η Ευρώπη στον κόσμο» που προτείνεται στο πλαίσιο του ΠΔΠ θα παράσχει προσαρμοσμένη προενταξιακή στήριξη, συνδυάζοντας επιχορηγήσεις, δάνεια και εγγυήσεις, για την επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων. Η σταδιακή ενσωμάτωση των υποψήφιων χωρών στα προγράμματα της ΕΕ θα εξομαλύνει τη μετάβαση, ενώ οι μηχανισμοί αναθεώρησης του ΠΔΠ θα προσαρμόσουν τα κονδύλια εάν και όπως απαιτείται κατά τη στιγμή της προσχώρησης.
Η χρηματοδότηση βάσει στόχων είναι καίριας σημασίας για την προσέγγιση αυτή. Τα προενταξιακά μέσα, όπως τα σχέδια ανάπτυξης για τα Δυτικά Βαλκάνια και τη Μολδαβία και η διευκόλυνση για την Ουκρανία, συνδέουν ήδη τις εκταμιεύσεις με συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις, διασφαλίζοντας ότι οι υποψήφιες χώρες είναι έτοιμες να διαχειριστούν τα κονδύλια της ΕΕ κατά την προσχώρηση. Για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, τα σχέδια βάσει στόχων θα παραμείνουν το κύριο μέσο υλοποίησης για τους εταίρους της διεύρυνσης, συνδέοντας τις πληρωμές με την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων και, μόλις καταστούν κράτη μέλη, διευκολύνοντας επίσης την ευθυγράμμιση με τις σχετικές διατάξεις των σχεδίων εθνικής και περιφερειακής εταιρικής σχέσης.
Το χρηματοδοτικό πακέτο του Μαυροβουνίου που παρουσιάστηκε τον Ιούνιο του 2 026 καταδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο τα ειδικά ανά χώρα σχέδια θα γεφυρώσουν την προενταξιακή και τη μετενταξιακή χρηματοδότηση, αποφεύγοντας τα κενά εφαρμογής. Καθώς οι διαπραγματεύσεις πλησιάζουν στην ολοκλήρωσή τους, η Επιτροπή θα καθορίσει τη χρηματοδοτική μετάβαση σε ειδική χρηματοδοτική δέσμη για κάθε χώρα της διεύρυνσης.
Η στήριξη στο πλαίσιο των σχεδίων βάσει στόχων πρέπει να εξακολουθήσει να εξαρτάται από την πρόοδο των μεταρρυθμίσεων και τη βελτίωση των εθνικών διαδικασιών δημοσιονομικού ελέγχου, με αναστολή ή επανόρθωση όταν δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις.
Πώς θα ωφεληθούν οι υποψήφιες χώρες από τη σταδιακή ένταξη πριν από την προσχώρηση;
Η στενότερη ολοκλήρωση αναμένεται να αποφέρει απτά οφέλη στους πολίτες και τις επιχειρήσεις τόσο στην ΕΕ όσο και στις υποψήφιες χώρες, πολύ πριν από την πλήρη ένταξη. Μπορεί να βοηθήσει τις υποψήφιες χώρες να συμμετάσχουν σταδιακά σε επιλεγμένα τμήματα της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ και να επωφεληθούν από στενότερη συνεργασία σε στρατηγικούς τομείς, στηρίζοντας παράλληλα τις μεταρρυθμίσεις και ενισχύοντας την ετοιμότητά τους για προσχώρηση. Η πρόσβαση θα εξαρτηθεί από την πρόοδο των προετοιμασιών προσχώρησης, την ετοιμότητα της σχετικής πολιτικής και τη στρατηγική ευθυγράμμιση με την Ένωση.
Η Επιτροπή θα χαρτογραφήσει τα υφιστάμενα μέσα και θα εντοπίσει ευκαιρίες για την εμβάθυνση της ολοκλήρωσης σε στρατηγικούς τομείς όπως η ενέργεια, οι μεταφορές, ο ψηφιακός τομέας και η άμυνα, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της συνδεσιμότητας, των επενδύσεων και της ανθεκτικότητας. Η σταδιακή ολοκλήρωση θα συμπληρώσει και θα ενισχύσει τη διαδικασία προσχώρησης με την παροχή συγκεκριμένων κινήτρων για μεταρρυθμίσεις, την ανάπτυξη διοικητικής ικανότητας και την ενίσχυση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης. Η συμμετοχή θα εξακολουθήσει να εξαρτάται από την πρόοδο στους σχετικούς τομείς και να ευθυγραμμίζεται πλήρως με τις αρχές και τις απαιτήσεις της διαδικασίας προσχώρησης. Τα μέτρα θα πρέπει επίσης να παραμείνουν αναστρέψιμα όπου είναι αναγκαίο, διασφαλίζοντας ότι η στενότερη ολοκλήρωση συμβαδίζει με τη συνεχή πρόοδο των μεταρρυθμίσεων.
Για να στηρίξει την προσέγγιση αυτή, η Επιτροπή θα δρομολογήσει ετήσιους διαλόγους με τους εταίρους της διεύρυνσης για τον απολογισμό της προόδου, τον εντοπισμό περαιτέρω ευκαιριών σταδιακής ένταξης και την αντιμετώπιση των εναπομενόντων κενών ή φραγμών. Αυτό θα παράσχει ένα τακτικό πλαίσιο για την αξιολόγηση της εφαρμογής, την ενίσχυση της συνεργασίας και τη διασφάλιση ότι η σταδιακή ολοκλήρωση θα αποφέρει πρακτικά αποτελέσματα στην πράξη.
Ποια είναι τα επόμενα βήματα;
Η Επιτροπή καλεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο να προωθήσουν τις συζητήσεις και τις θεσμικές προετοιμασίες και τα μέτρα πολιτικής.
Στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων για τη διεύρυνση του 2026, η Επιτροπή θα παρουσιάσει ενδεικτικούς χάρτες πορείας για το Μαυροβούνιο, την Αλβανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία, υπό την προϋπόθεση ότι θα διατηρήσουν τη δυναμική των μεταρρυθμίσεων.
Πηγή: ec.europa.eu
Photo by Waldemar Brandt on Unsplash
