Ποιος ήταν ο σκοπός της ενδιάμεσης επανεξέτασης των προγραμμάτων της πολιτικής συνοχής;
Στην αρχή της περιόδου προγραμματισμού 2021-2027, διατέθηκαν στα κράτη μέλη ενδεικτικά εθνικά χρηματοδοτικά κονδύλια που κάλυπταν ολόκληρη την περίοδο. Τα κράτη μέλη διέθεσαν τα κονδύλια αυτά σε διάφορους επενδυτικούς τομείς και προγράμματα. Ωστόσο, καθώς οι πολιτικές προτεραιότητες έχουν αλλάξει ριζικά τα τελευταία χρόνια, η ΕΕ και τα κράτη μέλη χρειάστηκε να επανεξετάσουν τα επενδυτικά τους σχέδια. Η ανταγωνιστικότητα, η άμυνα και η πολιτική ετοιμότητα, η οικονομικά προσιτή και βιώσιμη στέγαση, η ανθεκτικότητα των υδάτων και η ενεργειακή συνδεσιμότητα, καθώς και η ανάγκη ενίσχυσης των δεξιοτήτων που σχετίζονται με τους τομείς αυτούς, έχουν αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια σε πολιτικές προτεραιότητες τόσο για την ΕΕ όσο και για τα κράτη μέλη της.
Η πολιτική συνοχής περιλαμβάνει έναν ενσωματωμένο μηχανισμό ευελιξίας —την ενδιάμεση επανεξέταση των προγραμμάτων— που επιτρέπει στα κράτη μέλη να προσαρμόζουν τα επενδυτικά τους σχέδια για τα τελευταία έτη της περιόδου υλοποίησης, ώστε να ανταποκρίνονται στις εξελισσόμενες ανάγκες.
Ωστόσο, στο πλαίσιο της ενδιάμεσης επανεξέτασης του 2025, κατόπιν πρότασης της Επιτροπής του Απριλίου 2025, οι συννομοθέτες ενέκριναν νέα μέτρα ενδιάμεσης επανεξέτασης που ενθαρρύνουν τα κράτη μέλη να επαναπρογραμματίσουν μέρος των κονδυλίων τους για την πολιτική συνοχής στις νέες πολιτικές προτεραιότητες. Με βάση τα μέτρα αυτά, τα κράτη μέλη που ανακατανέμουν τα ταμεία συνοχής τους σε αυτές τις προτεραιότητες θα μπορούσαν να επωφεληθούν από τη βελτίωση των οικονομικών συνθηκών. Μια ακόμη ευνοϊκότερη μεταχείριση προσφέρθηκε στις ανατολικές περιοχές της ΕΕ που συνορεύουν με τη Ρωσία, τη Λευκορωσία και την Ουκρανία.
Τι είδους οικονομικά κίνητρα προσφέρθηκαν στα κράτη μέλη για την ανακατανομή κονδυλίων στις νέες προτεραιότητες;
Ένα υψηλότερο ποσοστό προχρηματοδότησης (1,5% επιπλέον του κανονιστικού 0,5%) προσφέρεται σε προγράμματα που ανακατανέμουν σημαντικά ποσά στις νέες πολιτικές προτεραιότητες. Το ποσοστό αυτό μπορεί να φθάσει το 9,5 % για αναπρογραμματισμένα κονδύλια στις ανατολικές παραμεθόριες περιοχές. Οι νέες επενδύσεις επωφελούνται επίσης από υψηλότερα ποσοστά συγχρηματοδότησης από την ΕΕ (πρόσθετες 10 ποσοστιαίες μονάδες σε κάθε κατηγορία περιφερειών). Χάρη στα μέτρα αυτά, τα κράτη μέλη απολαμβάνουν υψηλότερη ρευστότητα και χαμηλότερη πίεση στους εθνικούς προϋπολογισμούς.
Τέλος, τα προγράμματα που ανακατανέμουν ένα ορισμένο επίπεδο κονδυλίων στις νέες προτεραιότητες επωφελούνται από ένα επιπλέον έτος επιλεξιμότητας των κονδυλίων.
Έχουν αξιοποιήσει όλες οι χώρες της ΕΕ την ευκαιρία να επαναπρογραμματίσουν τα κονδύλια της πολιτικής συνοχής σε στρατηγικές προτεραιότητες;
Δύο κράτη μέλη —η Αυστρία και το Λουξεμβούργο— δεν ανακατανέμουν χρηματοδοτικούς πόρους σε νέες προτεραιότητες κατά την ενδιάμεση επανεξέταση της πολιτικής συνοχής. Η απόφαση αυτή προήλθε από την ήδη εκ των προτέρων εκτέλεση των κονδυλίων, η οποία άφησε ελάχιστα αχρησιμοποίητα ποσά. Ωστόσο, τα επενδυτικά σχέδια και στις δύο χώρες είναι σταθερά ευθυγραμμισμένα με τις προτεραιότητες ενδιάμεσης επανεξέτασης της πολιτικής συνοχής.
Πώς ανακατανεμήθηκαν τα κονδύλια για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης;
15,2 δισ. ευρώ διατέθηκαν για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης. Αυτό επιτρέπει την αύξηση των επενδύσεων στην πλατφόρμα στρατηγικών τεχνολογιών για την Ευρώπη (STEP), μειώνοντας τα βασικά τρωτά σημεία και τις τεχνολογικές εξαρτήσεις από τρίτες χώρες. Θα ενισχύσει επίσης τις προσπάθειες για την απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές και την ανάπτυξη σχετικών δεξιοτήτων για τους εργαζομένους και τους επιχειρηματίες. Παράλληλα με τη διατήρηση της εστίασης στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, η στήριξη στο πλαίσιο της STEP επεκτάθηκε επίσης σε όλες τις επιχειρήσεις, ανεξάρτητα από το μέγεθός τους, σε όλες τις κατηγορίες περιφερειών (λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες, περιφέρειες μετάβασης και ανεπτυγμένες περιφέρειες). Αυτό περιλαμβάνει επενδύσεις στο πλαίσιο του σημαντικού έργου κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος και επενδύσεις που συνδέονται με τη βιομηχανική απαλλαγή των διαδικασιών παραγωγής και των προϊόντων από τις ανθρακούχες εκπομπές, μεταξύ άλλων στην αυτοκινητοβιομηχανία.
Πώς ανακατευθύνθηκαν τα κονδύλια για την άμυνα, την πολιτική ετοιμότητα και την ασφάλεια της Ευρώπης;
Κονδύλια συνοχής ύψους 11,9 δισ. ευρώ διοχετεύθηκαν στην άμυνα, την πολιτική ετοιμότητα και τη στρατιωτική κινητικότητα, δίνοντας προτεραιότητα σε επενδύσεις διπλής χρήσης, καθώς και στην ανάπτυξη δεξιοτήτων στον τομέα της πολιτικής ετοιμότητας και άμυνας. Σημαντικό μέρος των ανακατανομών στον τομέα αυτό θα ενισχύσει τη στρατιωτική κινητικότητα, ιδίως σε όλους τους διαδρόμους στρατιωτικής κινητικότητας της ΕΕ. Οι υποστηριζόμενες υποδομές μεταφορών θα χρησιμοποιηθούν τόσο κατά τη διάρκεια της ειρήνης όσο και κατά τη διάρκεια συγκρούσεων, διασφαλίζοντας τη συνδεσιμότητα και ενισχύοντας τη δυνατότητα ανάπτυξης και τη διαλειτουργικότητα των αμυντικών δυνάμεων και των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης σε επείγουσες καταστάσεις. Οι επενδύσεις θα στηρίξουν επίσης τις αμυντικές βιομηχανίες και τις βιομηχανίες διπλής χρήσης για την ανάπτυξη τεχνολογιών, προϊόντων και υπηρεσιών με εφαρμογές τόσο για στρατιωτικούς όσο και για μη στρατιωτικούς σκοπούς.
Όσον αφορά την ετοιμότητα των πολιτών, οι επενδύσεις θα ενισχύσουν τις ικανότητες για την καλύτερη πρόβλεψη και αντιμετώπιση νέων κρίσεων, καταστάσεων έκτακτης ανάγκης και αναδυόμενων απειλών. Η στήριξη της ΕΕ θα αποσκοπεί στην ενίσχυση, μεταξύ άλλων, της κυβερνοασφάλειας και της κυβερνοανθεκτικότητας. Αυτό θα συμβάλει στην αποτροπή ανατρεπτικών επιθέσεων και στην ενίσχυση των κέντρων διαχείρισης κινδύνου καταστροφών, της ολοκληρωμένης παρακολούθησης πολλαπλών κινδύνων και των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης, καθώς και των συστημάτων έγκαιρης πρόληψης, με στόχο τη βελτίωση του χρόνου αντίδρασης και τον μετριασμό των επιπτώσεων των καταστροφών. Οι δεξιότητες που ενισχύονται μέσω νέων προγραμμάτων συνοχής είναι σημαντικές για την ετοιμότητα των πολιτών, την αμυντική βιομηχανία και την κυβερνοασφάλεια. Είναι ουσιαστικής σημασίας όχι μόνο σε στρατιωτικό πλαίσιο, αλλά και κατά τη διαχείριση φυσικών καταστροφών, καταστάσεων έκτακτης ανάγκης σε τομείς δημόσιου συμφέροντος και διαταραχών των υποδομών.
Τι σημαίνουν τα αποτελέσματα της ενδιάμεσης επανεξέτασης για τις επενδύσεις στη στέγαση;
Τα κονδύλια της πολιτικής συνοχής που ανακατανεμήθηκαν για οικονομικά προσιτή και βιώσιμη στέγαση ανήλθαν σε 3,3 δισ. ευρώ. Η χρηματοδότηση αυτή αποσκοπεί στη διευκόλυνση της πρόσβασης σε οικονομικά προσιτή στέγαση και στη διευκόλυνση της ενεργειακά αποδοτικής ανακαίνισης του υφιστάμενου αποθέματος κατοικιών, προς όφελος ευάλωτων ομάδων, όπως η κοινότητα των Ρομά, οι νέοι και οι ηλικιωμένοι, τα άτομα χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, τα άτομα με αναπηρία και οι άστεγοι, καθώς και τα άτομα σε αραιοκατοικημένες και αγροτικές περιοχές. Οι πρωτοβουλίες που αναπτύσσονται στο πλαίσιο του Νέου Ευρωπαϊκού Μπάουχαους μπορούν να αξιοποιήσουν αυτές τις νέες ευκαιρίες χρηματοδότησης. Οι επενδύσεις αυτές είναι τόσο διαρθρωτικές όσο και μακροπρόθεσμες και συνδυάζουν την κοινωνική ένταξη, την ενεργειακή μετάβαση, την οικονομική ανάπτυξη, καθώς και την εδαφική συνοχή και την ανταγωνιστικότητα, βασικές συνιστώσες των στόχων της πολιτικής συνοχής της ΕΕ.
Πώς ανακατανεμήθηκαν τα κονδύλια για τη διασφάλιση της ανθεκτικότητας των υδάτων;
3,1 δισ. ευρώ ανακατανεμήθηκαν σε 16 κράτη μέλη, με το μεγαλύτερο μέρος της στήριξης να προορίζεται για την κατασκευή ή την αναβάθμιση υποδομών λυμάτων και πόσιμου νερού, καθώς και για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των υδάτων και της βιώσιμης διαχείρισης των πόρων. Οι προγραμματισμένες επενδύσεις περιλαμβάνουν επίσης την ανάπτυξη νέων συστημάτων αποθήκευσης και διασυνδέσεων μεταξύ των υδατικών συστημάτων, την προστασία των υδάτινων οικοσυστημάτων και την αποκατάσταση περιοχών υψηλής περιβαλλοντικής αξίας. Περιλαμβάνουν επίσης συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για την πρόληψη των πλημμυρών, καθώς και βελτιωμένη αποδοτικότητα της παροχής νερού μέσω της ψηφιοποίησης, της αυτοματοποίησης και της βελτιστοποίησης.
Πώς ανακατανεμήθηκαν τα κονδύλια για την ενεργειακή μετάβαση;
Έχει κινητοποιηθεί στήριξη συνολικού ύψους 1,2 δισ. ευρώ σε έντεκα κράτη μέλη, η οποία επικεντρώνεται στην ανάπτυξη ενεργειακών διασυνδέσεων και υποστηρικτικών υποδομών. Οι προγραμματισμένες επενδύσεις στοχεύουν σε διασυνοριακές γραμμές ηλεκτρικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων των υποβρύχιων και υπόγειων διασυνδέσεων. Άλλες επενδύσεις θα επικεντρωθούν στην προστασία των κρίσιμων ενεργειακών υποδομών, στην εγκατάσταση σημείων φόρτισης για ηλεκτρικά οχήματα, στις υποδομές εναλλακτικών καυσίμων και στην ανάπτυξη έξυπνων ενεργειακών συστημάτων και της σχετικής αποθήκευσης. Οι επενδύσεις αυτές θα συμβάλουν στη βελτίωση της ασφάλειας του εφοδιασμού και στην καλύτερη ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στα ενεργειακά συστήματα, μειώνοντας έτσι τις τιμές της ενέργειας, μειώνοντας τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και ενισχύοντας το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της Ευρώπης.
Πώς βοήθησε ο αναπρογραμματισμός των κονδυλίων τις ανατολικές παραμεθόριες περιοχές να ανταποκριθούν στις προκλήσεις τους;
Μέσω της ενδιάμεσης επανεξέτασης και για τη στήριξη της εφαρμογής της στρατηγικής της Επιτροπής για τις ανατολικές παραμεθόριες περιοχές, οι περιοχές αυτές θα επωφεληθούν από ειδικούς ευνοϊκούς όρους. Οι επενδύσεις στις νέες στρατηγικές προτεραιότητες ενθαρρύνονται έντονα μέσω της υψηλότερης προχρηματοδότησης των προγραμμάτων και των ποσοστών συγχρηματοδότησης.
Σχεδόν 5,6 δισ. ευρώ έχουν ανακατανεμηθεί σε αυτές τις περιοχές, με έμφαση στη στρατιωτική κινητικότητα, την ανάπτυξη και την κατασκευή κρίσιμων τεχνολογιών και της αμυντικής βιομηχανίας, παράλληλα με επενδύσεις σε δεξιότητες, στέγαση και υποδομές ύδρευσης. Αυτό θα επιτρέψει στα ανατολικά σύνορα της ΕΕ να παραμείνουν ασφαλή και ανταγωνιστικά και να συνεχίσουν να προσελκύουν επενδυτές, παρέχοντας παράλληλα μελλοντικές ευκαιρίες στους κατοίκους τους. Η κατάρτιση, η αναβάθμιση των δεξιοτήτων και η επανειδίκευση σε εξειδικευμένες τεχνολογίες, μεταξύ άλλων στον τομέα της άμυνας, θα βοηθήσουν τους εργαζομένους να αγκαλιάσουν το μέλλον με μεγαλύτερη εμπιστοσύνη.
Οι επενδύσεις αυτές θα αποφέρουν δευτερογενή οφέλη σε ολόκληρη την ΕΕ μέσω των αλυσίδων εφοδιασμού και του εμπορίου. Θα αυξήσουν επίσης την ασφάλεια και τη σταθερότητα ολόκληρης της ηπείρου και θα συμβάλουν στον στόχο της πολιτικής συνοχής να μην μείνει καμία περιφέρεια στο περιθώριο.
Υπήρχε όριο στο ποσό των κονδυλίων που θα μπορούσαν να είχαν ανακατανεμηθεί στις νέες προτεραιότητες κατά την ενδιάμεση επανεξέταση;
Οι ανακατανομές στις νέες πολιτικές προτεραιότητες ήταν εθελοντικές. Για να επωφεληθούν από τα οικονομικά κίνητρα και τις δυνατότητες ευελιξίας στο πλαίσιο της ενδιάμεσης επανεξέτασης, τουλάχιστον το 10 % των χρηματοδοτικών πόρων των προγραμμάτων χρειάστηκε να ανακατανεμηθεί σε μία ή περισσότερες στρατηγικές προτεραιότητες μέσω τροποποιήσεων που υποβλήθηκαν έως το τέλος Δεκεμβρίου 2025. Μόνο τα κονδύλια που δεν είχαν ακόμη δεσμευθεί για συγκεκριμένα έργα ήταν, κατ' αρχήν, διαθέσιμα για ανακατανομή. Ενώ οι απαιτήσεις θεματικής συγκέντρωσης και συνεισφοράς για το κλίμα έπρεπε επίσης να τηρούνται, ήταν χαλαρές για τη στήριξη μεγαλύτερης κινητοποίησης κονδυλίων προς στρατηγικές προτεραιότητες.
Πηγή: ec.europa.eu
Photo by Antoine Schibler on Unsplash
