Κύρια στοιχεία της συμφωνίας

Μεταβατική φάση για τις υφιστάμενες συμβάσεις προμήθειας

Οι συννομοθέτες επιβεβαίωσαν ότι οι εισαγωγές ρωσικού αερίου αγωγών και ΥΦΑ θα απαγορευτούν έξι εβδομάδες μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού, ενώ διατηρείται παράλληλα μεταβατική περίοδος για τις υφιστάμενες συμβάσεις. Ειδικότερα:

• για τις βραχυπρόθεσμες συμβάσεις προμήθειας που έχουν συναφθεί πριν από τις 17 Ιουνίου 2025, η απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού αερίου θα εφαρμοστεί από τις 25 Απριλίου 2026 για το ΥΦΑ και από τις 17 Ιουνίου 2026 για το αέριο αγωγών
• για τις μακροπρόθεσμες συμβάσεις για τις εισαγωγές ΥΦΑ, η απαγόρευση θα εφαρμοστεί από την 1η Ιανουαρίου 2027, σύμφωνα με την 19η δέσμη κυρώσεων
• όσον αφορά τις μακροπρόθεσμες συμβάσεις για τις εισαγωγές αερίου αγωγών, η απαγόρευση θα αρχίσει να ισχύει στις 30 Σεπτεμβρίου 2027, το αργότερο δε την 1η Νοεμβρίου 2027, υπό την προϋπόθεση ότι τα κράτη μέλη οδεύουν προς την υλοποίηση των στόχων πλήρωσης των εγκαταστάσεων αποθήκευσης αερίου που προβλέπονται στον κανονισμό για την αποθήκευση αερίου

Τροποποιήσεις υφιστάμενων συμβάσεων θα επιτρέπονται μόνο για αυστηρά καθορισμένους επιχειρησιακούς σκοπούς και δεν μπορούν να οδηγούν σε αύξηση των ποσοτήτων.

Τελωνειακές διαδικασίες και αδειοδότηση

Οι συννομοθέτες συμπεριέλαβαν την απαίτηση να υπόκεινται και οι δύο κατηγορίες εισαγωγών αερίου σε καθεστώς εκ των προτέρων αδειοδότησης προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η απαγόρευση θα λειτουργήσει στην πράξη:

• για το ρωσικό αέριο και τις εισαγωγές που εμπίπτουν στη μεταβατική περίοδο, οι πληροφορίες που απαιτούνται για την αδειοδότηση πρέπει να υποβάλλονται τουλάχιστον έναν μήνα πριν από την είσοδο
• για το μη ρωσικό αέριο, η απόδειξη πρέπει να παρέχεται τουλάχιστον πέντε ημέρες πριν από την είσοδο και 7 ημέρες για το αέριο που εισάγεται μέσω του σημείου διασύνδεσης Strandzha 1.

Προκειμένου να μειωθεί ο διοικητικός φόρτος, τα κράτη μέλη συμφώνησαν ότι η εν λόγω διαδικασία εκ των προτέρων αδειοδότησης δεν θα εφαρμόζεται στις εισαγωγές από χώρες οι οποίες πληρούν ορισμένα κριτήρια, όπως οι μεγάλες χώρες παραγωγής αερίου που εξήγαγαν περισσότερα από 5 bcm φυσικού αερίου στην ΕΕ το 2024, και οι οποίες είτε απαγορεύουν είτε περιορίζουν την εισαγωγή ρωσικού αερίου, ή χώρες που δεν διαθέτουν υποδομή εισαγωγής αερίου.Με βάση τη συνεχή παρακολούθηση από τις τελωνειακές αρχές και τις αρχές αδειοδότησης, η Επιτροπή μπορεί να επικαιροποιεί τον κατάλογο των εξαιρούμενων χωρών και, εάν είναι αναγκαίο, να αφαιρεί χώρες από τον κατάλογο, π.χ. σε περίπτωση τεκμηριωμένης καταστρατήγησης.

Εθνικά σχέδια διαφοροποίησης

Ο κανονισμός αναθέτει σε όλα τα κράτη μέλη να υποβάλουν εθνικά σχέδια διαφοροποίησης στα οποία θα περιγράφονται τα μέτρα για τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού τους με αέριο και οι ενδεχόμενες προκλήσεις, με σκοπό τον έγκαιρο τερματισμό όλων των εισαγωγών αερίου από τη Ρωσία εντός των προθεσμιών που προβλέπονται στον κανονισμό. Ταυτόχρονα, η συμφωνία ενισχύει την εποπτεία της Επιτροπής, απαιτώντας από τα κράτη μέλη να κοινοποιήσουν στην Επιτροπή, εντός ενός μηνός από την έναρξη ισχύος του κανονισμού, αν έχουν συνάψει συμβάσεις προμήθειας ρωσικού αερίου ή έχουν θεσπίσει εθνικές νομικές απαγορεύσεις.

Η ίδια απαίτηση υποβολής εθνικού σχεδίου διαφοροποίησης θα ισχύει για τα κράτη μέλη που εξακολουθούν να εισάγουν ρωσικό πετρέλαιο, με σκοπό τη διακοπή των εισαγωγών αυτών. Ο κανονισμός θα συνοδεύεται από δήλωση της Επιτροπής σχετικά με την πρόθεση υποβολής νομοθετικής πρότασης για τη σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού πετρελαίου στην ΕΕ το αργότερο έως το τέλος του 2027.

Άλλα στοιχεία

Σε σύγκριση με την πρόταση της Επιτροπής, οι συννομοθέτες θέσπισαν διατάξεις για αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με τα μέτρα που ορίζονται στον κανονισμό, συμπεριλαμβανομένου ανώτατου ορίου κυρώσεων τόσο για τις εταιρείες όσο και για τους ιδιώτες.

Το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο διατήρησαν τη ρήτρα αναστολής, η οποία παρέχει τη δυνατότητα προσωρινής αναστολής της εφαρμογής του κανονισμού σε περίπτωση αιφνίδιων εξελίξεων που απειλούν την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού ενός ή περισσότερων κρατών μελών. Συγκεκριμένα, οι συννομοθέτες συμφώνησαν να αυστηροποιήσουν τους όρους υπό τους οποίους η Επιτροπή ενεργοποιεί την προσωρινή άρση της απαγόρευσης εισαγωγών, ήτοι απόλυτη ανάγκη, κατάσταση έκτακτης ανάγκης που κηρύσσεται από ένα κράτος μέλος και μόνο για περιορισμένο χρονικό διάστημα και βραχυπρόθεσμες συμβάσεις προμηθειών.

Προκειμένου να αξιολογηθεί ο αντίκτυπος του κανονισμού, οι συννομοθέτες ζήτησαν επίσης από την Επιτροπή να επανεξετάσει την εφαρμογή του κανονισμού εντός δύο ετών από την έναρξη ισχύος του, συμπεριλαμβανομένων των διατάξεων σχετικά με τις διαδικασίες εκ των προτέρων αδειοδότησης.

Επόμενα βήματα

Η προσωρινή συμφωνία θα προσυπογραφεί τώρα από το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο, ώστε στη συνέχεια να εκδοθεί τυπικά.

Ιστορικό

Μετά τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, οι ηγεσίες της ΕΕ συμφώνησαν, στη Διακήρυξη των Βερσαλλιών τον Μάρτιο του 2022, να καταργήσουν σταδιακά την εξάρτηση από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα το συντομότερο δυνατόν.

Κατά συνέπεια, οι εισαγωγές φυσικού αερίου και πετρελαίου από τη Ρωσία στην ΕΕ έχουν μειωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, ενώ οι εισαγωγές πετρελαίου μειώθηκαν σε λιγότερο από 3% το 2025 χάρη στο ισχύον καθεστώς κυρώσεων, το ρωσικό φυσικό αέριο εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει περίπου το 13% των εισαγωγών της ΕΕ το 2025, αξίας άνω των 15 δισ. ευρώ ετησίως. Αυτό σημαίνει ότι η ΕΕ παραμένει εκτεθειμένη σε σημαντικούς κινδύνους ως προς το εμπόριο και την ενεργειακή της ασφάλεια.

Πηγή: www.consilium.europa.eu

Photo by Eugene Uhanov on Unsplash