Τι είναι η έκθεση σύγκλισης;

Η Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Σύγκλιση παρέχει μια αξιολόγηση της προόδου που έχουν σημειώσει τα κράτη-μέλη εκτός της ζώνης του ευρώ προς την υιοθέτηση του ευρώ. Η έκθεση για τη σύγκλιση αποτελεί τη βάση της πρότασης της Επιτροπής για απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με την υιοθέτηση του ευρώ από ένα κράτος μέλος.

Όλα τα κράτη μέλη εκτός της ζώνης του ευρώ, εκτός από τη Δανία, έχουν δεσμευτεί νομικά να ενταχθούν στη ζώνη του ευρώ. Ως εκ τούτου, η Δανία, η οποία διαπραγματεύτηκε συμφωνία αυτοεξαίρεσης, δεν καλύπτεται από την έκθεση.

Η Επιτροπή εκδίδει εκθέσεις σύγκλισης ανά διετία ή όταν υπάρχει συγκεκριμένο αίτημα από ένα κράτος μέλος να αξιολογήσει την ετοιμότητά του να ενταχθεί στη ζώνη του ευρώ.

Η τελευταία τακτική έκθεση δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2024.

Η έκθεση σύγκλισης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δημοσιεύεται παράλληλα με τη χωριστή έκθεση σύγκλισης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ).

Ποια είναι τα κριτήρια σύγκλισης;

Τα κράτη μέλη που υιοθετούν το ευρώ πρέπει να έχουν επιτύχει υψηλό επίπεδο διατηρήσιμης οικονομικής σύγκλισης, το οποίο εξετάζεται στην Έκθεση για τη Σύγκλιση με βάση τα κριτήρια σύγκλισης. Τα κριτήρια αυτά (γνωστά και ως «κριτήρια του Μάαστριχτ») καθορίζονται στο άρθρο 140 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ). Σκοπός τους είναι να διασφαλίσουν ότι μια χώρα και η οικονομία της είναι έτοιμες να υιοθετήσουν το ευρώ.

Η βιωσιμότητα αποτελεί βασική πτυχή της αξιολόγησης των κριτηρίων του Μάαστριχτ, πράγμα που σημαίνει ότι η πρόοδος που σημειώνεται πρέπει να βασίζεται σε διαρθρωτικά στοιχεία που εγγυώνται τη βιωσιμότητά της και όχι σε προσωρινούς παράγοντες.

Απεικονισμένα με απλουστευμένο τρόπο, τα κριτήρια είναι τα εξής:

Η Συνθήκη προβλέπει επίσης την εξέταση της συμβατότητας της εθνικής νομοθεσίας ενός κράτους-μέλους με τη Συνθήκη και με το Καταστατικό του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών (ΕΣΚΤ) και της ΕΚΤ. Η νομική συμβατότητα αφορά κυρίως τρεις τομείς: την ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας, την απαγόρευση της νομισματικής χρηματοδότησης και την ενσωμάτωση της εθνικής κεντρικής τράπεζας στο ΕΣΚΤ.

Επιπλέον, η Συνθήκη απαιτεί επίσης την εξέταση και άλλων παραγόντων που σχετίζονται με την οικονομική ολοκλήρωση και σύγκλιση, όπως η ολοκλήρωση των αγορών εργασίας, προϊόντων και χρηματοπιστωτικών αγορών και η εξέλιξη του ισοζυγίου πληρωμών. Η αξιολόγηση πρόσθετων παραγόντων θεωρείται σημαντική ένδειξη του κατά πόσον η ένταξη ενός κράτους μέλους στη ζώνη του ευρώ θα προχωρήσει ομαλά.

Τι σημαίνει η εκπλήρωση των κριτηρίων σύγκλισης;

Η εκπλήρωση αυτών των κριτηρίων δείχνει ότι η οικονομία μιας χώρας έχει επιτύχει εύλογο βαθμό σύγκλισης με εκείνη της ζώνης του ευρώ. Αντικατοπτρίζει την ικανότητα της χώρας να διατηρήσει την οικονομική σταθερότητα και να ενταχθεί στο οικονομικό πλαίσιο της ζώνης του ευρώ.

Τα κριτήρια οικονομικής σύγκλισης έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε να διασφαλίζουν ότι η οικονομία ενός κράτους μέλους είναι επαρκώς προετοιμασμένη για την υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος και μπορεί να ενσωματωθεί ομαλά στο νομισματικό καθεστώς της ζώνης του ευρώ χωρίς κίνδυνο διαταραχής για το κράτος μέλος ή τη ζώνη του ευρώ στο σύνολό της.

Η εκπλήρωση αυτών των κριτηρίων δεν συνεπάγεται αυτομάτως την ένταξη στη ζώνη του ευρώ.

Ποια είναι η διαδικασία για την υιοθέτηση του ευρώ όταν το κράτος μέλος πληροί όλα τα αναγκαία κριτήρια;

Με βάση τη θετική αξιολόγηση της έκθεσης για τη σύγκλιση, η Επιτροπή υποβάλλει πρόταση στο Συμβούλιο, το οποίο – μετά από διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και συζήτηση στην Ευρωομάδα και μεταξύ των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων – αποφασίζει κατά πόσον η χώρα πληροί τις αναγκαίες προϋποθέσεις και μπορεί να υιοθετήσει το ευρώ.

Εάν η απόφαση είναι ευνοϊκή, το Συμβούλιο λαμβάνει τα αναγκαία νομικά μέτρα και θεσπίζει την τιμή μετατροπής με την οποία το εθνικό νόμισμα θα αντικατασταθεί από το ευρώ, το οποίο με τον τρόπο αυτό θα καθοριστεί αμετάκλητα.

Υποχρεούνται όλα τα κράτη μέλη εκτός της ζώνης του ευρώ να προσχωρήσουν στο ευρώ;

Όλα τα κράτη μέλη δεσμεύονται νομικά να προσχωρήσουν στη ζώνη του ευρώ, με εξαίρεση τη Δανία, η οποία διαπραγματεύτηκε ρύθμιση εξαίρεσης στη Συνθήκη του Μάαστριχτ. Ωστόσο, εναπόκειται στις επιμέρους χώρες να προσαρμόσουν την πορεία τους προς το ευρώ και δεν προβλέπεται χρονοδιάγραμμα.

Τα κράτη μέλη που προσχώρησαν στην ΕΕ το 2004, το 2007 και το 2013, μετά την εισαγωγή του ευρώ, δεν πληρούσαν τις προϋποθέσεις εισόδου στη ζώνη του ευρώ κατά τον χρόνο της προσχώρησής τους. Ως εκ τούτου, οι Συνθήκες Προσχώρησής τους στην ΕΕ τους παρέχουν χρόνο για να προβούν στις αναγκαίες προσαρμογές.

Η Έκθεση για τη Σύγκλιση καθοδηγεί τις χώρες στα εκκρεμή βήματά τους προς το ευρώ;

Η έκθεση για τη σύγκλιση παρέχει λεπτομερή ανάλυση και πληροφορίες σχετικά με την οικονομική σύγκλιση των ενδιαφερόμενων χωρών και μπορεί να προτείνει τομείς στους οποίους απαιτείται περαιτέρω βελτίωση.  Ωστόσο, δεν προβλέπει ειδικά μέτρα πολιτικής.

Η Έκθεση για τη Σύγκλιση είναι ένα κρίσιμο έγγραφο τόσο για τις χώρες που φιλοδοξούν να ενταχθούν στη ζώνη του ευρώ όσο και για τα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Διασφαλίζει τη διαφάνεια και παρέχει σαφή αξιολόγηση της ετοιμότητας των χωρών. Αυτό συμβάλλει στη διατήρηση της οικονομικής σταθερότητας και συνοχής εντός της ΕΕ.

Πώς σχετίζεται η έκθεση σύγκλισης με τη διαδικασία εισαγωγής του μηχανισμού συναλλαγματικών ισοτιμιών (ΜΣΙ ΙΙ);

Ο Μηχανισμός Συναλλαγματικών Ισοτιμιών (ΜΣΙ ΙΙ) δημιουργήθηκε την 1η Ιανουαρίου 1999 ως διάδοχος του αρχικού ΜΣΙ προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι διακυμάνσεις των συναλλαγματικών ισοτιμιών μεταξύ του ευρώ και άλλων νομισμάτων της ΕΕ δεν διαταράσσουν την οικονομική σταθερότητα εντός της ενιαίας αγοράς. Αποσκοπεί επίσης στη στήριξη των κρατών μελών που δεν ανήκουν στη ζώνη του ευρώ κατά την προετοιμασία τους για συμμετοχή στη ζώνη του ευρώ.

Το κριτήριο σύγκλισης για τη σταθερότητα της συναλλαγματικής ισοτιμίας απαιτεί τη συμμετοχή στον ΜΣΙ ΙΙ. Η συμμετοχή είναι προαιρετική, αλλά το κριτήριο της συναλλαγματικής ισοτιμίας για την είσοδο στη ζώνη του ευρώ ορίζει ότι μια χώρα πρέπει να συμμετέχει στον μηχανισμό χωρίς σοβαρές εντάσεις για τουλάχιστον δύο έτη πριν από την υιοθέτηση του ευρώ. Στο πλαίσιο του ΜΣΙ ΙΙ, η συναλλαγματική ισοτιμία ενός κράτους μέλους εκτός της ζώνης του ευρώ είναι σταθερή έναντι του ευρώ και επιτρέπεται να κυμαίνεται μόνο εντός καθορισμένων ορίων.

Η είσοδος στον ΜΣΙ ΙΙ αποφασίζεται κατόπιν αιτήματος κράτους μέλους εκτός της ζώνης του ευρώ με αμοιβαία συμφωνία όλων των συμμετεχόντων στον ΜΣΙ ΙΙ: τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ, την ΕΚΤ και τα κράτη μέλη εκτός της ζώνης του ευρώ που συμμετέχουν ήδη στον μηχανισμό, δηλ. επί του παρόντος η Δανία.

Κανένα κράτος μέλος με παρέκκλιση, δηλαδή κράτος μέλος που δεν έχει ακόμη υιοθετήσει το ευρώ, δεν συμμετέχει επί του παρόντος στον ΜΣΙ ΙΙ.

Ποια είναι τα κύρια πορίσματα της έκθεσης σύγκλισης του 2026;

Με βάση την αξιολόγησή της σχετικά με τη νομική συμβατότητα και την εκπλήρωση των κριτηρίων σύγκλισης, και λαμβάνοντας υπόψη τους πρόσθετους παράγοντες που σχετίζονται με την οικονομική ολοκλήρωση και σύγκλιση, η Επιτροπή κατέληξε στα ακόλουθα συμπεράσματα:

Η Τσεχία δεν πληροί τις προϋποθέσεις για την υιοθέτηση του ευρώ.

Μολονότι η Τσεχία πληροί το κριτήριο της σταθερότητας των τιμών, των δημόσιων οικονομικών και της μακροπρόθεσμης σταθερότητας των επιτοκίων, δεν πληροί το κριτήριο της συναλλαγματικής ισοτιμίας και η νομοθεσία της δεν είναι πλήρως συμβατή με το καθήκον συμμόρφωσης βάσει του άρθρου 131 της ΣΛΕΕ.

Η Ουγγαρία δεν πληροί τις προϋποθέσεις για την υιοθέτηση του ευρώ.

Ειδικότερα, δεν πληροί τα κριτήρια για τη σταθερότητα των τιμών, τα δημόσια οικονομικά, τη συναλλαγματική ισοτιμία και τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα των επιτοκίων. Επιπλέον, η νομοθεσία της δεν είναι πλήρως συμβατή με την υποχρέωση συμμόρφωσης βάσει του άρθρου 131 της ΣΛΕΕ.

Η Πολωνία δεν πληροί τις προϋποθέσεις για την υιοθέτηση του ευρώ.

Ειδικότερα, δεν πληροί τα κριτήρια για τη σταθερότητα των τιμών, τα δημόσια οικονομικά, τη συναλλαγματική ισοτιμία και τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα των επιτοκίων. Επιπλέον, η νομοθεσία της δεν είναι πλήρως συμβατή με την υποχρέωση συμμόρφωσης βάσει του άρθρου 131 της ΣΛΕΕ.

Η Ρουμανία δεν πληροί τις προϋποθέσεις για την υιοθέτηση του ευρώ.

Ειδικότερα, δεν πληροί τα κριτήρια για τη σταθερότητα των τιμών, τα δημόσια οικονομικά, τη συναλλαγματική ισοτιμία και τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα των επιτοκίων. Επιπλέον, η νομοθεσία της δεν είναι πλήρως συμβατή με την υποχρέωση συμμόρφωσης βάσει του άρθρου 131 της ΣΛΕΕ.

Η Σουηδία δεν πληροί τις προϋποθέσεις για την υιοθέτηση του ευρώ.

Ενώ η Σουηδία πληροί τα κριτήρια για τη σταθερότητα των τιμών, τα δημόσια οικονομικά και τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα των επιτοκίων, δεν πληροί το κριτήριο της συναλλαγματικής ισοτιμίας και η νομοθεσία της δεν είναι πλήρως συμβατή με το καθήκον συμμόρφωσης βάσει του άρθρου 131 της ΣΛΕΕ.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Ibrahim Boran on Unsplash