Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε δύο ειδικές στρατηγικές, μία για τα νησιά της ΕΕ και μία για τις παράκτιες κοινότητες της ΕΕ, καθορίζοντας για πρώτη φορά μια συντονισμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση για τη στήριξη και των δύο τύπων εδαφών και την απελευθέρωση του μακροπρόθεσμου δυναμικού τους.

Οι δύο πρωτοβουλίες εισάγουν μια στοχευμένη προσέγγιση, αφιερωμένη στις ειδικές ανάγκες και τις μοναδικές προκλήσεις:

• 17 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε περισσότερα από 4 000 νησιά σε 16 κράτη μέλη της ΕΕ·
• 95 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν κατά μήκος των 70.000 χιλιομέτρων των ακτών της ΕΕ και σε παράκτιες περιοχές σε 22 κράτη μέλη της ΕΕ.

Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή προτείνει μια συνεκτική, ολιστική προσέγγιση που θα αντιμετωπίζει την οικονομία, τη συνδεσιμότητα, την ενέργεια, το περιβάλλον, τη δημογραφία και την ασφάλεια με ολοκληρωμένο τρόπο, με στόχο τη μετατροπή των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι εν λόγω περιοχές σε ευκαιρίες και διαρκή πλεονεκτήματα. Αυτό περιλαμβάνει τη διασφάλιση ότι οι ειδικές ανάγκες τους αντικατοπτρίζονται πλήρως στις μελλοντικές προτάσεις και ευθυγραμμίζονται με τις ευρύτερες προτεραιότητες της ΕΕ.

Τα περισσότερα νησιά της ΕΕ αντιμετωπίζουν κοινές προκλήσεις που επηρεάζουν την οικονομική βιωσιμότητα και την ποιότητα ζωής τους, όπως η γεωγραφική απομόνωση, η περιορισμένη συνδεσιμότητα, το υψηλό κόστος μεταφοράς και ο χρόνος ταξιδίου, οι μικρές και κατακερματισμένες αγορές, η υπερβολική εξάρτηση από τον τουρισμό, η υπερβολική εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, η ευπάθεια στην κλιματική αλλαγή, η δημογραφική μείωση, η λειψυδρία, η μειωμένη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες και άλλες πρόσθετες δαπάνες λόγω του νησιωτικού χαρακτήρα.

Στο σταυροδρόμι μεταξύ ξηράς και θάλασσας, οι παράκτιες κοινότητες της Ευρώπης αποτελούν ζωτικό πλεονέκτημα. Συνδυάζουν πλούσια περιβαλλοντική, πολιτιστική και θαλάσσια κληρονομιά με μεγάλες δυνατότητες προώθησης μιας βιώσιμης γαλάζιας οικονομίας. Ταυτόχρονα, οι παράκτιες κοινότητες της Ευρώπης βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής αλλαγής, της απώλειας θαλάσσιας και παράκτιας βιοποικιλότητας και της θαλάσσιας ρύπανσης, οι οποίες επηρεάζουν τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητά τους και την οικονομική τους ανάπτυξη.  Ορισμένες αντιμετωπίζουν επίσης πρόσθετες πιέσεις, συμπεριλαμβανομένου του ανισόρροπου τουρισμού, της έλλειψης οικονομικά προσιτής στέγασης, της εποχικότητας της οικονομικής δραστηριότητας και των περιορισμένων ευκαιριών απασχόλησης, με αποτέλεσμα τη μετανάστευση των νέων και την οικονομική αστάθεια.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είναι απαραίτητη μια προσαρμοσμένη προσέγγιση. Οι δύο στρατηγικές λειτουργούν παράλληλα, ενισχύοντας η μία την άλλη για την αντιμετώπιση των κοινών πιέσεων, ενώ παράλληλα ανταποκρίνονται στη μοναδική πραγματικότητα τόσο των νησιών όσο και των παράκτιων κοινοτήτων.

Αναγνωρίζοντας αυτές τις αλληλένδετες πιέσεις, η ΕΕ έχει αναπτύξει τις δύο συμπληρωματικές στρατηγικές για την οικοδόμηση ενός συνεκτικού πλαισίου εντός των υφιστάμενων πολιτικών και της χρηματοδότησης, με σκοπό την ενίσχυση των οικονομικών ευκαιριών, της ποιότητας ζωής και της ανθεκτικότητας.

Μια μακρόπνοη στρατηγική για τα νησιά της Ευρώπης

Η στρατηγική έχει ως στόχο να ενσωματώσει τις ανάγκες των νησιών και να αποτυπώσει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν σε ευρύτερες πολιτικές της ΕΕ προσαρμοσμένες στις ιδιαίτερες ανάγκες τους. Διαρθρώνεται γύρω από τέσσερις βασικούς πυλώνες:

• Οικονομική ανάπτυξη, συνδεσιμότητα, ανταγωνιστικότητα και καινοτομία: τόνωση της επιχειρηματικότητας, των διαφοροποιημένων τοπικών οικονομιών, του βιώσιμου τουρισμού και της ψηφιοποίησης, με παράλληλη αντιμετώπιση των κενών συνδεσιμότητας που περιορίζουν την οικονομική δραστηριότητα και τη ζωή των νησιών.
• Ενεργειακή ασφάλεια, προστασία του περιβάλλοντος και ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή: επιτάχυνση της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές, των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και της προστασίας της βιοποικιλότητας.
• Κοινότητες και δημογραφία: ενίσχυση των δημόσιων υπηρεσιών, της υγειονομικής περίθαλψης, της στέγασης, της εκπαίδευσης και της κοινωνικής ένταξης για την αντιστροφή της πληθυσμιακής συρρίκνωσης και τη διατήρηση των νέων.
• Ασφάλεια και ετοιμότητα για την αντιμετώπιση κρίσεων: ενίσχυση της ανθεκτικότητας έναντι φυσικών καταστροφών που συνδέονται με την κλιματική κρίση, τους θαλάσσιους κινδύνους και άλλες αναδυόμενες απειλές.

Η στρατηγική προωθεί την καθιέρωση τακτικού διαλόγου μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και των ενδιαφερόμενων μερών που εκπροσωπούν τα συμφέροντα των νησιών, καθώς και διάφορα μέτρα τεχνικής υποστήριξης, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης ικανοτήτων και της ανταλλαγής ορθών πρακτικών. Τα κράτη μέλη καλούνται να συμπεριλάβουν στοχευμένα μέτρα για την ανάπτυξη των νησιών στα μελλοντικά τους εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που συνδέονται με τον νησιωτικό χαρακτήρα σε τομείς όπως η συνδεσιμότητα, οι υπηρεσίες και οι υποδομές. Τα κράτη μέλη καλούνται επίσης να καταρτίσουν εδαφικά επενδυτικά εργαλεία για την προώθηση ολοκληρωμένων στρατηγικών για τα νησιά και τη διευκόλυνση της καλύτερης συνεργασίας.

Στρατηγική για ευημερούσες παράκτιες κοινότητες

Η στρατηγική για τις παράκτιες κοινότητες επικεντρώνεται σε τρεις προτεραιότητες:

• Για την προώθηση της ευημερίας, προωθεί μια δυναμική, ανταγωνιστική και διαφοροποιημένη γαλάζια οικονομία, προωθώντας την καινοτομία, νέα επιχειρηματικά μοντέλα —όπως ο πεσκατουρισμός, η βιοοικονομία και οι υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας— και δημιουργώντας ευκαιρίες απασχόλησης υψηλής ποιότητας.
• Για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας, ενισχύει την προσαρμοστικότητα στην κλιματική αλλαγή και τις ευρύτερες περιβαλλοντικές, οικονομικές, κοινωνικές προκλήσεις και προκλήσεις στον τομέα της ασφάλειας, ιδίως μέσω της εφαρμογής της πρωτοβουλίας OceanEye που παρουσιάστηκε πρόσφατα.
• Για την ενίσχυση της βιωσιμότητας, προωθεί ζωντανούς, συμπεριληπτικούς και ελκυστικούς τόπους όπου άνθρωποι όλων των ηλικιών μπορούν να ευδοκιμήσουν —εργαζόμενοι, ζώντας και απολαμβάνοντας το περιβάλλον τους— διαφυλάσσοντας παράλληλα τον θαλάσσιο πολιτισμό, την κληρονομιά και την τοπική ταυτότητα.

Η στρατηγική δίνει έμφαση σε εξατομικευμένες λύσεις υπό τοπική καθοδήγηση, αναγνωρίζοντας τις ποικίλες ανάγκες των παράκτιων κοινοτήτων —από τα απομακρυσμένα αλιευτικά χωριά έως τις μεγάλες πόλεις-λιμένες.

Τα βασικά μέτρα περιλαμβάνουν:

• Ενδυνάμωση των παράκτιων κοινοτήτων στον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό μέσω του επικείμενου νόμου για τους ωκεανούς, προώθηση της βιώσιμης χρήσης του φυσικού κεφαλαίου των ωκεανών, προώθηση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και απελευθέρωση ευκαιριών για βιώσιμη ανάπτυξη.
• Στήριξη συνεργατικών σχηματισμών και αλυσίδων εφοδιασμού γαλάζιας βιοοικονομίας σε παράκτιες περιοχές μέσω έργων με πρωτοβουλία τοπικών κοινοτήτων, στο πλαίσιο της μελλοντικής πρωτοβουλίας καινοτομίας της ΕΕ για τη γαλάζια βιοοικονομία.
• Ανάπτυξη συστήματος πιστοποίησης για τα πιστωτικά μόρια γαλάζιου άνθρακα με σκοπό τη δημιουργία νέων ευκαιριών για υπηρεσίες γαλάζιας οικονομίας και εισόδημα για τις παράκτιες κοινότητες.
• Προώθηση της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή μέσω της αύξησης των εκτιμήσεων κινδύνου, της χαρτογράφησης των επενδύσεων και της στήριξης της ανάπτυξης ικανοτήτων για την προσαρμογή των ακτών, με τη συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και των αποστολών της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και την αποκατάσταση των ωκεανών και των υδάτων μας.

Ιστορικό

Η ΕΕ φιλοξενεί πάνω από 4 000 κατοικημένα νησιά σε 16 κράτη μέλη—συμπεριλαμβανομένων των τριών νησιωτικών εθνών της Κύπρου, της Ιρλανδίας και της Μάλτας—όπου ζουν περίπου 17 εκατομμύρια άνθρωποι. Τα νησιά αυτά αποτελούν ζωτικό μέρος της ταυτότητας, της οικονομίας, της ιστορίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς της ΕΕ. Η στρατηγική της ΕΕ για τα νησιά βασίζεται σε εκτεταμένη δημόσια διαβούλευση, συμπεριλαμβανομένων των συνεισφορών των ενδιαφερόμενων μερών σε πρόσκληση υποβολής στοιχείων, καθώς και των εισηγήσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της Επιτροπής των Περιφερειών, της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και των νησιωτικών κοινοτήτων, οι οποίες είχαν από καιρό ταχθεί υπέρ ενός ειδικού πλαισίου πολιτικής.

Εν τω μεταξύ, 95 εκατομμύρια άνθρωποι —το 21 % του πληθυσμού της ΕΕ— κατοικούν κατά μήκος των 70.000 χιλιομέτρων ακτογραμμής της ΕΕ ή σε παράκτιες περιοχές σε 22 κράτη μέλη. Η στρατηγική της ΕΕ για τις παράκτιες κοινότητες ενημερώθηκε ομοίως μέσω δημόσιας πρόσκλησης υποβολής στοιχείων, διασφαλίζοντας ότι οι τοπικές φωνές διαμόρφωσαν την ανάπτυξή της.

Και οι δύο στρατηγικές ευθυγραμμίζονται με το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τους Ωκεανούς (που δρομολογήθηκε το 2025) και συμπληρώνουν τις ευρύτερες πολιτικές της ΕΕ για τη δράση για το κλίμα, τη συνοχή και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Ωστόσο, οι εξόχως απόκεντρες περιοχές της ΕΕ δεν καλύπτονται από τις εν λόγω προτάσεις, καθώς εξετάζονται στο πλαίσιο χωριστής ειδικής στρατηγικής — αναγνωρίζοντας το μοναδικό καθεστώς τους βάσει του άρθρου 349 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η στρατηγική αυτή θα παρουσιαστεί αργότερα φέτος.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Lisha Riabinina on Unsplash