Το Συμβούλιο εξέδωσε σύσταση σχετικά με τη σκιαγράφηση ενός νέου πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την επιστημονική διπλωματία. Το πλαίσιο αυτό αποσκοπεί να ενισχύσει τη θέση της Ένωσης ως παγκόσμιας πρωτοπορίας στην επιστήμη και την τεχνολογία και να χρησιμοποιήσει τη επιστημονική συνεργασία για να προωθήσει τους στόχους της εξωτερικής της πολιτικής.

Σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από γεωπολιτικό κατακερματισμό και ραγδαίες τεχνολογικές αλλαγές, η επιστημονική διπλωματία δεν αποτελεί πλέον περιφερειακή προσπάθεια — αποτελεί βασική στρατηγική επιταγή. Μέσω της οικουμενικής γλώσσας της επιστήμης και της δέσμευσης για ανοικτή αλλά ασφαλή συνεργασία, η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί όχι μόνο να προωθήσει τα συμφέροντα και τις αξίες της, αλλά και να διαμορφώσει έναν πιο ειρηνικό, ευημερούντα και βιώσιμο κόσμο· μια αυτόνομη Ένωση, ανοικτή στον κόσμο.

Νικόδημος Δαμιανού, Υφυπουργός Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής, Κυπριακή Δημοκρατία

Η επιστήμη ως διπλωματικό εργαλείο

Η σύσταση τονίζει ότι η επιστήμη αποτελεί παγκόσμιο δημόσιο αγαθό και ότι η επιστημονική συνεργασία μπορεί να οικοδομήσει εμπιστοσύνη και να διευκολύνει τον διάλογο με τρίτες χώρες. Τονίζει τη σημασία μιας ανοικτής και ασφαλούς διεθνούς συνεργασίας στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας, με βάση τη σύνδεση τρίτων χωρών με το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» και άλλες πρωτοβουλίες, όπως η πρωτοβουλία «Επιλέξτε την Ευρώπη για την επιστήμη».

Το νέο πλαίσιο ζητά να μεγιστοποιηθεί ο αντίκτυπος της επιστημονικής διπλωματίας όσον αφορά τη διαφύλαξη και την προώθηση των αξιών της Ένωσης, μεταξύ των οποίων η ελευθερία, η δημοκρατία, η ισότητα, το κράτος δικαίου και ο σεβασμός των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζει τον ρόλο της στην επιδίωξη των συμφερόντων ανταγωνιστικότητας της ΕΕ και την ανάγκη εξισορρόπησης των επιστημονικών στόχων με τα συμφέροντα της εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής ασφαλείας. Αυτό περιλαμβάνει αξιολόγηση κινδύνων και αξιοποίηση ευκαιριών σε τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η κβαντική τεχνολογία.

Ισχυρότερες εταιρικές σχέσεις

Η σύσταση εκφράζει τη δέσμευση του Συμβουλίου να ενισχύσει τις εταιρικές σχέσεις με τον παγκόσμιο Νότο για τη στήριξη της ερευνητικής ικανότητας και την αντιμετώπιση κοινών παγκόσμιων προκλήσεων. Συγκεκριμένα, η σύσταση ζητά τη δημιουργία μεσογειακού κέντρου επιστημονικής διπλωματίας.

Ενθαρρύνει επίσης τα κράτη μέλη να θεσπίσουν ρυθμίσεις στήριξης για τον συντονισμό της επιστημονικής διπλωματίας μεταξύ κυβερνήσεων και με τους συμφεροντούχους τους και να προωθήσουν δεσμούς μεταξύ διπλωματικών υπηρεσιών και ερευνητικών οργανισμών, πανεπιστημίων και άλλων ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, όπως των συμμαχιών ευρωπαϊκών πανεπιστημίων.

Το κείμενο που εγκρίθηκε σήμερα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ενσωμάτωση της επιστημονικής διπλωματίας στα προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης για την ευαισθητοποίηση των μελλοντικών γενεών.

Καλεί επίσης την Επιτροπή να ενισχύσει την παρακολούθηση ρηξικέλευθων παγκόσμιων εξελίξεων στην έρευνα, την τεχνολογία και την καινοτομία, όπως η αυξημένη χρήση της ΤΝ στην επιστήμη, και να αξιολογήσει τις επιπτώσεις τους.

Το πλαίσιο υπογραμμίζει επίσης ότι είναι σημαντικό να διατηρηθεί η ασφάλεια της έρευνας και να διασφαλισθεί ότι οι προσπάθειες επιστημονικής διπλωματίας ευθυγραμμίζονται με την εξωτερική δράση της Ένωσης.

Γενικό πλαίσιο

Ο όρος «επιστημονική διπλωματία» αναφέρεται στην άμεση ή έμμεση χρήση της επιστήμης, των επιστημονικών στοιχείων και της επιστημονικής συνεργασίας για την τεκμηρίωση και την υποστήριξη της εξωτερικής πολιτικής σε διάφορα επίπεδα, καθώς και η χρησιμοποίηση της διπλωματίας για τη στήριξη και την προώθηση της διεθνούς συνεργασίας και της επιστημονικής προόδου. Η διπλωματία αυτή είναι ένα ισχυρό εργαλείο για την προβολή ήπιας ισχύος και για την αποτελεσματικότερη επιδίωξη των οικονομικών συμφερόντων και των θεμελιωδών αξιών της ΕΕ, την κάλυψη της ζήτησης και του ενδιαφέροντος των χωρών εταίρων και την αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων της ΕΕ ως κινητήριας δύναμης στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας. Ορισμένα κράτη μέλη διαθέτουν ή αναπτύσσουν τις δικές τους στρατηγικές επιστημονικής διπλωματίας, οι οποίες θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν τη δημιουργία ειδικών λειτουργημάτων σε υπουργεία, όπως π.χ. επιστημονικοί σύμβουλοι, ανώτεροι επιστημονικοί αξιωματούχοι, ειδικοί απεσταλμένοι για την επιστημονική διπλωματία και πρεσβευτές τεχνολογίας.

Στα συμπεράσματά του σχετικά με την παγκόσμια προσέγγιση στην έρευνα και την καινοτομία, το Συμβούλιο κάλεσε την Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης να αναπτύξουν μια ευρωπαϊκή ατζέντα επιστημονικής διπλωματίας.

Στις 27 Φεβρουαρίου 2026, η Επιτροπή πρότεινε τη σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με ένα πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την επιστημονική διπλωματία ως μέρος μιας ευρύτερης δέσμης μέτρων για ανοικτή και ασφαλή διεθνή συνεργασία στην έρευνα και την καινοτομία.

Οι συστάσεις είναι μη δεσμευτικές πράξεις της ΕΕ που προβλέπονται στο άρθρο 288 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μολονότι οι συστάσεις δεν έχουν νομικές συνέπειες, παρέχουν καθοδήγηση σχετικά με την ερμηνεία ή το περιεχόμενο του δικαίου της ΕΕ.

Πηγή: consilium.europa.eu

Photo by Christian Lue on Unsplash