Ποια είναι τα κύρια πλεονεκτήματα των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (SMR);
Οι SMR είναι μικρότεροι τόσο σε μέγεθος όσο και σε απόδοση σε σύγκριση με τους παραδοσιακούς πυρηνικούς αντιδραστήρες. Ο αρθρωτός σχεδιασμός τους επιτρέπει είτε να κατασκευαστούν πλήρως σε εργοστάσιο και στη συνέχεια να μεταφερθούν στο χώρο λειτουργίας τους είτε να συναρμολογηθούν επιτόπου από εξαρτήματα που κατασκευάζονται σε άλλο χώρο.
Οι μικροί δομοστοιχειωτοί αντιδραστήρες μπορούν να χωριστούν σε τρεις κύριες κατηγορίες:
1) SMR ελαφρού ύδατος, τα οποία έχουν συνήθως αναπτυχθεί από υφιστάμενους υδρόψυκτους πυρηνικούς αντιδραστήρες·
2) προηγμένοι δομοστοιχειωτοί αντιδραστήρες (AMR), οι οποίοι χρησιμοποιούν καινοτόμες ιδέες και σχέδια επόμενης γενιάς (Generation IV) με διαφορετικά ψυκτικά μέσα (υγρό μέταλλο, τετηγμένο άλας ή αέριο υψηλής θερμοκρασίας) ή νέους τύπους πυρηνικών καυσίμων· και
3) Οι μικροαντιδραστήρες, οι οποίοι παράγουν συνήθως λιγότερο από 10 μεγαβάτ ηλεκτρικής ενέργειας, έχουν μακροχρόνιους κύκλους ανεφοδιασμού και μπορούν να μεταφερθούν. Οι αρχικές επενδύσεις που απαιτούνται αναμένεται να είναι χαμηλότερες από εκείνες των μεγάλων αντιδραστήρων, με την ευελιξία να προστεθούν περισσότερες μονάδες στην ίδια θέση με την αύξηση της ζήτησης.
Μόλις τεθούν σε λειτουργία οι πρώτες στο είδος τους μονάδες SMR, οι χρόνοι κατασκευής για τις πρόσθετες μονάδες θα πρέπει να είναι μικρότεροι από ό,τι για τους συμβατικούς πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής.
Ποιος είναι ο ρόλος των ΚΑΔ στη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας;
Για τα κράτη μέλη που αποφασίζουν να ενσωματώσουν την πυρηνική ενέργεια στο μείγμα τους, οι SMR πρόκειται να αποτελέσουν βασικό συστατικό, παράλληλα με τους παραδοσιακούς πυρηνικούς αντιδραστήρες μεγάλης κλίμακας. Μπορούν να συμβάλουν στη στήριξη ενός ευέλικτου, ασφαλούς και αποδοτικού ενεργειακού συστήματος, ενσωματώνοντας παράλληλα ένα αυξανόμενο μερίδιο καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας.
Οι ΚΑΔ θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως αξιόπιστη πηγή όχι μόνο καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και απανθρακοποιημένης θερμότητας για αστικές περιοχές και συγκεκριμένες βιομηχανίες που είναι δύσκολο να μειωθούν, συμπεριλαμβανομένων των χημικών βιομηχανιών, της παραγωγής χάλυβα, των διυλιστηρίων πετρελαίου, των θαλάσσιων μεταφορών, της άμυνας και της τηλεθέρμανσης, μετριάζοντας παράλληλα την πίεση που ασκείται στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας από την αυξανόμενη ζήτηση, μεταξύ άλλων από κέντρα δεδομένων, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής υδρογόνου χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών. Επιπλέον, οι ΚΑΔ θα μπορούσαν να αποφέρουν ηλεκτρική και θερμική ενέργεια σε περιοχές όπου οι οικονομικοί, γεωγραφικοί ή σχετικοί με το δίκτυο περιορισμοί καθιστούν τη χρήση συμβατικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής μη οικονομικά βιώσιμη.
Οι ΚΑΔ μπορούν επίσης να ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια και αυτονομία της ΕΕ μειώνοντας την εξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα, συμπληρώνοντας παράλληλα τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ως εκ τούτου, οι SMR αποτελούν σημαντική ευκαιρία για την επόμενη βιομηχανική επανάσταση της Ευρώπης, τηρώντας παράλληλα τα υψηλότερα πρότυπα πυρηνικής ασφάλειας, προστασίας και διασφαλίσεων για την προστασία των Ευρωπαίων πολιτών και του περιβάλλοντος.
Η στήριξη των SMR (και των AMR) θα συμβάλει επίσης στη διατήρηση και την περαιτέρω ανάπτυξη ικανοτήτων παγκόσμιας κλάσης στον πυρηνικό τομέα εντός της ΕΕ, επιτρέποντάς μας να ανταγωνιστούμε επιτυχώς στην παγκόσμια αγορά τα επόμενα χρόνια.
Πόσος χρόνος θα χρειαστεί για την κατασκευή και τη θέση σε λειτουργία των πρώτων SMR;
Στην ΕΕ, έχουν ήδη ξεκινήσει προπαρασκευαστικές εργασίες για τα πρώτα έργα ΚΑΔ. Η ανάπτυξη και λειτουργία των πρώτων SMR στην Ευρώπη θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 2030. Η επιτυχία αυτών των έργων εξαρτάται από την πρόσβαση σε κεφάλαια, τις ρυθμιστικές εγκρίσεις, την ανάπτυξη ισχυρών αλυσίδων εφοδιασμού, καθώς και από την ύπαρξη των αναγκαίων ανθρώπινων πόρων.
Στο πλαίσιο της συνολικής προσπάθειας, πρέπει να αναπτυχθεί μια ανταγωνιστική ευρωπαϊκή αλυσίδα εφοδιασμού για την εξασφάλιση υψηλού βαθμού τοπικού περιεχομένου και ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας σε όλα τα έργα ΚΑΔ.
Ποιος είναι ο ρόλος των SMR στη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από τις εισαγωγές ρωσικών πυρηνικών καυσίμων;
Οι SMR που έχουν προγραμματιστεί να αναπτυχθούν στην ΕΕ βασίζονται όλες σε δυτικές τεχνολογίες και αναμένεται να χρησιμοποιούν καύσιμα που παράγονται είτε στην ΕΕ είτε σε χώρες εταίρους που συμμερίζονται τις ίδιες απόψεις. Ως εκ τούτου, θα συμβάλουν στη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από τις εισαγωγές ενέργειας από τη Ρωσία.
Στην ΕΕ αναπτύσσονται σχέδια μικροβιακής αντοχής, του λεγόμενου τύπου τέταρτης γενιάς, ορισμένα από τα οποία βασίζονται στην έννοια του κλειστού κύκλου καυσίμου. Αυτό σημαίνει ότι θα μπορούσαν να επαναχρησιμοποιήσουν πυρηνικά υλικά μέσω της ανακύκλωσης. Αυτά τα σχέδια αντιδραστήρων θα βελτιώσουν σημαντικά τη χρήση καυσίμων και θα συμβάλουν στην ελαχιστοποίηση των αποβλήτων υψηλής ραδιενέργειας, σύμφωνα με τους στόχους της κυκλικής οικονομίας. Θα μειώσει επίσης την ανάγκη προμήθειας νέων καυσίμων.
Παρέχει η ΕΕ κονδύλια στις ΚΑΔ;
Στόχος της δημόσιας χρηματοδότησης θα πρέπει να είναι η κινητοποίηση διαθέσιμων ιδιωτικών κεφαλαίων μέσω κατάλληλων μέσων, όπως εγγυήσεις για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων των επενδύσεων σε πρωτοποριακά έργα SMR και στην ανάπτυξη πρώτων εμπορικών μονάδων.
Υπό το πρίσμα των αποτελεσμάτων της εν εξελίξει πρόσκλησης υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο του Ταμείου Καινοτομίας όσον αφορά τα έργα SMR, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εξετάσει το ενδεχόμενο πρόσθετης προσωρινής συμπληρωματικής ενίσχυσης του InvestEU ύψους 200 εκατ. ευρώ έως το 2028 για την περαιτέρω στήριξη —μέσω εγγυήσεων ελαχιστοποίησης των κινδύνων— της ανάπτυξης των αρχικών εμπορικών μονάδων καινοτόμων πυρηνικών τεχνολογιών εντός της ΕΕ.
Επιπλέον, το νέο Ταμείο Scaleup Europe, το οποίο αποσκοπεί στην επένδυση στις πλέον ελπιδοφόρες ευρωπαϊκές εταιρείες σε στρατηγικούς τεχνολογικούς τομείς, θα μπορούσε να βοηθήσει τις καινοτόμες πυρηνικές τεχνολογίες να επιτύχουν ταχύτερη ανάπτυξη.
Τις τελευταίες δεκαετίες, το πρόγραμμα έρευνας και κατάρτισης της Ευρατόμ στήριξε ερευνητικές δραστηριότητες προς όφελος των ΚΑΔ. Οι πρωτοβουλίες αυτές ενίσχυσαν τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών και ενίσχυσαν την εμπειρογνωμοσύνη και την τεχνογνωσία στον πυρηνικό τομέα της ΕΕ. Το 2024 δρομολογήθηκαν πέντε ερευνητικά έργα της Ευρατόμ σχετικά με την ασφάλεια των SMR συνολικής αξίας 30 εκατ. ευρώ. Η Επιτροπή αναμένει να συνεχίσει να χρηματοδοτεί την έρευνα για την ασφάλεια των SMR με 15 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο του προγράμματος έρευνας και κατάρτισης της Ευρατόμ κατά την περίοδο 2026-27 και στο πλαίσιο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2028-34. Επιπλέον, το ΣΕΚΕΕ για καινοτόμες πυρηνικές τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένων των SMR, το οποίο βρίσκεται επί του παρόντος στο στάδιο του σχεδιασμού του, θα διαδραματίσει καίριο ρόλο στη στήριξη των δραστηριοτήτων Ε&Α και θα προωθήσει την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα αυτό κατά τα επόμενα έτη.
Πώς θα επηρεάσουν οι ΚΑΔ τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας;
Οι ΚΑΔ έχουν τη δυνατότητα να κινητοποιήσουν ολόκληρες αξιακές αλυσίδες σε διάφορες χώρες της ΕΕ και σε διάφορους επιχειρηματικούς τομείς, συμπεριλαμβανομένης της μηχανικής, των προηγμένων υλικών και της ρομποτικής, και να ενεργοποιήσουν τα χρηματοπιστωτικά ενδιαφερόμενα μέρη. Μπορούν να ενισχύσουν την ηγετική θέση της ΕΕ στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας, να δημιουργήσουν νέες τεχνολογικές γνώσεις και ειδικευμένες θέσεις εργασίας, καθώς και μακροπρόθεσμη εξαγωγική ικανότητα.
Ποιος θα είναι ο ρόλος της διεθνούς συνεργασίας στην ανάπτυξη των SMR και των AMR στην Ευρώπη;
Η διεθνής συνεργασία με χώρες εταίρους που σχεδιάζουν να αναπτύξουν SMR στο εγγύς μέλλον είναι ουσιαστικής σημασίας, καθώς και η συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς όπως ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας και ο ΟΟΣΑ-Οργανισμός Πυρηνικής Ενέργειας. Η στενή συνεργασία με τις υποψήφιες και δυνάμει υποψήφιες χώρες και τις χώρες εταίρους στις νότιες γειτονικές μας χώρες θα αποτελέσει αναπόσπαστο στοιχείο της στρατηγικής.
Ορισμένα από τα σχέδια SMR που βρίσκονται πλησιέστερα στην ανάπτυξη προέρχονται από χώρες εκτός ΕΕ και η αγορά της ΕΕ παραμένει ανοικτή σε παράγοντες εκτός ΕΕ. Ταυτόχρονα, η ενίσχυση του ευρωπαϊκού περιεχομένου και η οικοδόμηση μιας ισχυρής ευρωπαϊκής αλυσίδας εφοδιασμού θα είναι ουσιαστικής σημασίας για τη μείωση των ικανοτήτων εξάρτησης από τις εισαγωγές και τη διασφάλιση στρατηγικής αυτονομίας σε αυτή τη βασική τεχνολογία. Εκτός από τη βιομηχανική συνεργασία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των κρατών μελών και των χωρών εταίρων, υπάρχει περιθώριο για ενισχυμένο διάλογο σχετικά με τα κανονιστικά πλαίσια.
Σε ποιον βαθμό συμμετέχει η βιομηχανία της ΕΕ στη διαμόρφωση της ανάπτυξης των SMR;
Η βιομηχανία της ΕΕ αποτελεί την κινητήρια δύναμη για την ανάπτυξη των SMR στην Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολόγησε την Ευρωπαϊκή Βιομηχανική Συμμαχία για τους SMR τον Φεβρουάριο του 2024, στην οποία συμμετείχαν σχεδόν 400 οργανισμοί, συμπεριλαμβανομένων εταιρειών, ερευνητικών ιδρυμάτων, κυβερνητικών φορέων και μη κυβερνητικών οργανώσεων.
Πρωταρχικός στόχος της συμμαχίας είναι να διευκολύνει την ανάπτυξη έργων SMR και να δημιουργήσει τις βέλτιστες συνθήκες για την ανάπτυξή τους στην ΕΕ και πέραν αυτής. Τα μέλη της Συμμαχίας ενέκριναν τον περασμένο Σεπτέμβριο το στρατηγικό σχέδιο δράσης της Συμμαχίας, έναν οδικό χάρτη συγκεκριμένων δράσεων που θα υλοποιηθούν κατά την επόμενη πενταετία (2025-2029). Στόχος είναι οι πρώτες ΚΑΔ να λειτουργούν στην ΕΕ έως τις αρχές της δεκαετίας του 2030.
Πηγή: ec.europa.eu
Photo by Simone Hutsch on Unsplash
