Γιατί ήταν αναγκαία μια νέα ανακοίνωση για την ανθρωπιστική βοήθεια;
Από την προηγούμενη ανακοίνωση σχετικά με την ανθρωπιστική δράση, που δημοσιεύτηκε το 2021, το διεθνές ανθρωπιστικό σύστημα έχει κλονιστεί στον πυρήνα του, λόγω της έξαρσης ένοπλων συγκρούσεων στην Ευρώπη, της καταστροφικής ανθρωπιστικής κατάστασης στη Γάζα, την Ουκρανία ή το Σουδάν και των σοβαρών περικοπών χρηματοδότησης που επηρεάζουν όλες τις πτυχές του ανθρωπιστικού έργου.
Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, 239 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο χρειάζονται ανθρωπιστική βοήθεια το 2026, δηλαδή περισσότεροι από 31 εκατομμύρια το 2006. Ο αριθμός των ατόμων που εκτοπίστηκαν βίαια ή ζήτησαν άσυλο έχει διπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία, φθάνοντας τα 117,3 εκατομμύρια το 2025.
Όχι μόνο οι ανθρωπιστικές ανάγκες φθάνουν σε καταστροφικά επίπεδα, αλλά δεν υπάρχει επίσης επαρκής χρηματοδότηση, αναγκάζοντας έτσι τους ανθρωπιστικούς φορείς να δώσουν δραστική προτεραιότητα. Η παροχή βοήθειας έχει επίσης γίνει πιο δύσκολη με τους εργαζόμενους στον τομέα της ανθρωπιστικής βοήθειας να δέχονται επιθέσεις, τους αμάχους παγιδευμένους σε εμπόλεμες ζώνες και το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο να παραβιάζεται με ανησυχητική συχνότητα.
Στο πλαίσιο αυτό, η νέα κοινή ανακοίνωση καθορίζει τη δέσμευση της ΕΕ να παραμείνει αξιόπιστος και αξιόπιστος ανθρωπιστικός εταίρος, προσαρμόζοντας παράλληλα τον τρόπο εργασίας της για τη μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας και του αντικτύπου και στηρίζοντας τις αναγκαίες αλλαγές που θα καταστήσουν το διεθνές ανθρωπιστικό σύστημα πιο ανθεκτικό.
Θα οδηγήσει η νέα ανακοίνωση σε πρακτικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η ΕΕ στον τομέα της ανθρωπιστικής βοήθειας;
Ναι. Προσαρμοζόμαστε στις μεταβαλλόμενες πραγματικότητες, τοποθετώντας την ΕΕ ως κινητήρια δύναμη μεταρρυθμίσεων. Θα εντείνουμε την προστασία του ανθρωπιστικού έργου και του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου· να βελτιώσουμε τις επιδόσεις της χρηματοδότησής μας και να συνεργαστούμε ευρύτερα με ευρύτερο φάσμα ενδιαφερόμενων μερών, αναγνωρίζοντας την ανάγκη για ευρύτερες λύσεις.
Τι εννοείτε με την «ανθρωπιστική διπλωματία»; Τι νέο υπάρχει στη στρατηγική προσέγγιση;
Η ανθρωπιστική διπλωματία της ΕΕ είναι η χρήση ανθρωπιστικών, πολιτικών, οικονομικών, σχετικών με την ασφάλεια ή διπλωματικών μέσων από επίσημους εκπροσώπους της ΕΕ για τη συμμετοχή φορέων λήψης αποφάσεων, μερών σε ένοπλες συγκρούσεις και των χορηγών ή επηρεαστών τους, με σκοπό τη συμβολή στην πρόληψη, τον μετριασμό και την επίλυση ανθρωπιστικών κρίσεων, τη βελτίωση της συμμόρφωσης των μερών με το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο και τις διεθνείς ανθρωπιστικές αρχές.
Στην πράξη, αυτό περιλαμβάνει την υποστήριξη και τις δεσμεύσεις της ΕΕ σε πολυμερή φόρουμ, διπλωματικά διαβήματα, πολιτικούς διαλόγους, διαλόγους για τα ανθρώπινα δικαιώματα, προσπάθειες διαμεσολάβησης και οικοδόμησης της ειρήνης, αποστολές και επιχειρήσεις κοινής πολιτικής ασφάλειας και άμυνας, στήριξη της δέσμευσης σε τοπικό επίπεδο και συντονισμό και συνένωση δυνάμεων με εταίρους σε παγκόσμιο επίπεδο για την επίτευξη ανθρωπιστικών στόχων.
Όταν η ανθρωπιστική πρόσβαση καταρρέει, η αστάθεια εξαπλώνεται πέρα από τα σύνορα. Όταν οι πολίτες αισθάνονται εγκαταλελειμμένοι, ο εξτρεμισμός βρίσκει γόνιμο έδαφος. Η ανθρωπιστική διπλωματία δεν είναι προαιρετική, είναι πολιτική και στρατηγική αναγκαιότητα.
Ανθρωπιστική διπλωματία σημαίνει επιμονή στην πρόσβαση, απαίτηση λογοδοσίας, υπεράσπιση του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου και διατήρηση των αμάχων στο επίκεντρο.
Γιατί να μεταρρυθμίσουμε τις ανθρωπιστικές αλυσίδες εφοδιασμού;
Οι ανθρωπιστικές αλυσίδες εφοδιασμού αντιπροσωπεύουν κατ' εκτίμηση το 60-80 % των συνολικών ανθρωπιστικών δαπανών παγκοσμίως, από την προμήθεια των ειδών αρωγής έως την τελική παράδοσή τους.
Με την πάροδο του χρόνου, οι οργανώσεις ανθρωπιστικής βοήθειας έχουν αναπτύξει παράλληλες αλυσίδες εφοδιασμού, οι οποίες λειτουργούν σε μεγάλο βαθμό χωριστά. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε περιττή αλληλεπικάλυψη των προσπαθειών, υψηλότερο κόστος και, σε ορισμένες περιπτώσεις, βραδύτερη παράδοση. Στο σημερινό πλαίσιο των αυξανόμενων ανθρωπιστικών αναγκών και της συρρίκνωσης των πόρων, μια συλλογική αλλαγή δεν είναι μόνο επιθυμητή, αλλά και αναγκαία.
Μια πιο συντονισμένη και συνεργατική προσέγγιση —από τις δημόσιες συμβάσεις έως την παράδοση «τελευταίου χιλιομέτρου»— είναι καίριας σημασίας για να διασφαλιστεί ότι η βοήθεια φτάνει σε περισσότερους ανθρώπους, ταχύτερα και πιο αξιόπιστα, μεταξύ άλλων στις πλέον δυσπρόσιτες περιοχές.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει:
- την από κοινού προμήθεια, μεταφορά και αποθήκευση μεταξύ οργανισμών, τη συγκέντρωση πόρων και εμπειρογνωμοσύνης για τη μείωση του κόστους, την αποφυγή επικαλύψεων και την επίτευξη περισσότερων αποτελεσμάτων για κάθε ευρώ που δαπανάται·
- συντονισμός της εκ των προτέρων τοποθέτησης των αποθεμάτων πριν από την εκδήλωση κρίσεων και όχι μετά·
- ανταλλαγή δεδομένων και χρήση κοινών πλατφορμών εφοδιαστικής σε ολόκληρο τον τομέα·
- ενδυνάμωση και διευκόλυνση των τοπικών φορέων ώστε να αναλάβουν μεγαλύτερο ρόλο·
- μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των ανθρωπιστικών επιχειρήσεων.
Πώς θα ενισχυθεί η δέσμευση της ΕΕ σε εύθραυστα πλαίσια;
Ευθραυστότητα είναι ο συνδυασμός της έκθεσης σε κινδύνους και της ανεπαρκούς ικανότητας αντιμετώπισης του κράτους, του συστήματος ή των κοινοτήτων για τη διαχείριση, την απορρόφηση ή τον μετριασμό των εν λόγω κινδύνων. Η ΕΕ έχει ως στόχο να αντιμετωπίσει τα βαθύτερα αίτιά της.
Αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο με την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας που σώζει ζωές, αλλά με την ενίσχυση της ανθεκτικότητας, της σταθερότητας, της ειρήνης και της βιώσιμης ανάπτυξης.
Αυτή η ολοκληρωμένη προσέγγιση συνεπάγεται συστηματικότερη και ισχυρότερη συνεργασία μεταξύ των υπηρεσιών της ΕΕ, αλλά και στενότερη συνεργασία με τα κράτη μέλη στο πλαίσιο μιας ισχυρής προσέγγισης της «Ομάδας Ευρώπη».
Επιπλέον, αυτό σημαίνει την ενίσχυση των εταιρικών μας σχέσεων με ευρύτερο φάσμα ενδιαφερόμενων μερών, ιδίως διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, τον ιδιωτικό τομέα, φιλανθρωπίες, τον ΟΗΕ και μη κυβερνητικούς εταίρους.
Η προσέγγιση αυτή θα αυξήσει την αποτελεσματικότητα, τον αντίκτυπο και τη μόχλευση των εξωτερικών πολιτικών σε ευαίσθητες καταστάσεις.
Αυτό θα οδηγήσει επίσης σε αύξηση της χρηματοδότησης της ανθρωπιστικής βοήθειας;
Η ανακοίνωση δεν καθορίζει από μόνη της το επίπεδο της χρηματοδότησης της ανθρωπιστικής βοήθειας. Η ετήσια χρηματοδότηση αποφασίζεται από την αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή (το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο) μέσω της ετήσιας διαδικασίας του προϋπολογισμού.
Για το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο, οι συζητήσεις βρίσκονται σε εξέλιξη. Εναπόκειται στην αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή να καθορίσει την κλίμακα των φιλοδοξιών για την ανθρωπιστική βοήθεια της ΕΕ κατά την επόμενη επταετία. Στόχος της Επιτροπής είναι να διασφαλίσει ότι η ΕΕ παραμένει αξιόπιστος και προβλέψιμος χορηγός ανθρωπιστικής βοήθειας, ικανός να παρέχει βοήθεια βάσει αρχών και αναγκών όπου οι ανάγκες είναι μεγαλύτερες.
Το 2026, ο προϋπολογισμός ανθρωπιστικής βοήθειας της ΕΕ ξεκίνησε σε περίπου 1,9 δισ. ευρώ, σε γενικές γραμμές σύμφωνα με το 2025. Μετά την κινητοποίηση 345 εκατ. ευρώ σε πρόσθετα αποθεματικά, ο τρέχων προϋπολογισμός ανέρχεται σε περίπου 2,3 δισ. ευρώ.
Συνολικά, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της παραμένουν οι κορυφαίοι χορηγοί ανθρωπιστικής βοήθειας παγκοσμίως, παρέχοντας από κοινού περίπου το 34 % της ανθρωπιστικής χρηματοδότησης παγκοσμίως το 2025.
Ωστόσο, η υλοποίηση των δράσεων που καθορίζονται στην παρούσα κοινή ανακοίνωση μπορεί σαφώς να οδηγήσει σε σημαντική εξοικονόμηση κόστους και δημοσιονομική αποδοτικότητα — είτε μέσω της μεταρρύθμισης των ανθρωπιστικών αλυσίδων εφοδιασμού, της τοπικής προσαρμογής, της ολοκληρωμένης προσέγγισης της αστάθειας είτε μέσω συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
Πηγή: ec.europa.eu