Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επενδύει περισσότερα από 103 εκατ. ευρώ σε επτά στρατηγικά έργα σε ολόκληρη την Ευρώπη με χρηματοδότηση στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE. Θα συμβάλουν στην ενίσχυση της ευημερίας της ΕΕ, στην ενίσχυση της οικονομικής σταθερότητας, των συστημάτων τροφίμων και των περιβαλλοντικών οικοσυστημάτων, βελτιώνοντας παράλληλα τη δημόσια υγεία και την ποιότητα ζωής σε ολόκληρη την ήπειρο.

Τα επιλεγμένα έργα βρίσκονται στη Φινλανδία, τη Γαλλία , την Ελλάδα, τις Κάτω Χώρες, την Πορτογαλία, τη Σλοβακία και την Ισπανία. Στηρίζοντας και επιταχύνοντας την εφαρμογή των περιβαλλοντικών και κλιματικών πολιτικών της ΕΕ, τα έργα επικεντρώνονται κυρίως στην ανθεκτικότητα στο κλίμα και στα ύδατα, στην αποκατάσταση της φύσης, στην κυκλική οικονομία και στη βιώσιμη χρήση της γης. Τα μέτρα αυτά αναμένεται να κινητοποιήσουν πρόσθετες εθνικές δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις.

Επτά στρατηγικά έργα που ανατέθηκαν σε επτά κράτη μέλη της ΕΕ

Στη Φινλανδία, το ACWA LIFE αποσκοπεί στην αποκατάσταση και την προστασία των ρευμάτων, των λιμνών, των παράκτιων υδάτων, των λεκανών απορροής ποταμών και των υπόγειων υδάτων για τη διασφάλιση των υδάτινων πόρων και της υγείας των οικοσυστημάτων. Θα λάβει 16,5 εκατ. ευρώ από την ΕΕ.

Το LIFE ADAPT EST στη Γαλλία θα ενισχύσει την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή στην περιοχή Grand Est μέσω μεγαλύτερης εμπειρογνωμοσύνης σχετικά με το κλίμα, τη διακυβέρνηση των υδάτων και τις υποδομές που μπορούν να αποτρέψουν ακραία καιρικά φαινόμενα. Η ΕΕ θα διαθέσει 15,6 εκατ. ευρώ για το έργο αυτό.

Στην Ελλάδα, το LIFE SIP GR Blue επικεντρώνεται στην αποκατάσταση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και στη μείωση της ρύπανσης, των θαλάσσιων απορριμμάτων και του υποθαλάσσιου θορύβου στις ακτές και τα νησιά, στην ενίσχυση της υγείας των ωκεανών και των παράκτιων μέσων διαβίωσης. Η ΕΕ θα διαθέσει 8,9 εκατ. ευρώ για το έργο.

Στις Κάτω Χώρες, η  CEL4LIFE θα στηρίξει τη μετάβαση του Λιμβούργου σε μια κυκλική οικονομία. Με στόχο τη μείωση κατά το ήμισυ της χρήσης πρώτων υλών στις χημικές ουσίες, τη μεταποίηση και τις κατασκευές έως το 2030, το έργο θα λάβει 6,9 εκατ. ευρώ από την ΕΕ.

Στην Πορτογαλία, το έργο LIFE IP AGRILOOP θα εφαρμόσει κυκλικές λύσεις στις Αζόρες, σε όλη την αγροδασοκομία, τα αγροδιατροφικά προϊόντα και τον τουρισμό, ενισχύοντας την αποδοτική χρήση των πόρων στα νησιά. Θα λάβει χρηματοδότηση ύψους 15,8 εκατ. ευρώ από την ΕΕ.

Η NatAdaptSK στη Σλοβακία περιλαμβάνει λύσεις που βασίζονται στη φύση για το νερό, τη γεωργία, τα δάση και τη βιοποικιλότητα με σκοπό τη μείωση των κλιματικών κινδύνων για τις πληγείσες κοινότητες. Η ΕΕ θα διαθέσει 10,1 εκατ. ευρώ για το έργο.

Στην Ισπανία, το LIFE HumedalES είναι το μεγαλύτερο έργο που χρηματοδοτήθηκε ποτέ στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE. Το έργο αποσκοπεί στην αποκατάσταση περίπου 26.200 εκταρίων υγροτόπων σε 107 περιοχές Natura 2000, βελτιώνοντας την αντιπλημμυρική προστασία, την ασφάλεια των υδάτων και τη βιοποικιλότητα. Θα λάβει χρηματοδότηση από την ΕΕ ύψους 29,7 εκατ. ευρώ.

Ιστορικό

Το πρόγραμμα LIFE είναι το μόνο χρηματοδοτικό πρόγραμμα της ΕΕ που είναι εξ ολοκλήρου αφιερωμένο στους στόχους για το περιβάλλον, το κλίμα και την καθαρή ενέργεια. Έχει συγχρηματοδοτήσει περισσότερα από 6.500 έργα στους τομείς αυτούς από το 1992 σε ολόκληρη την ΕΕ και τις συνδεδεμένες χώρες. Η χρηματοδότηση των επτά στρατηγικών έργων που ανακοινώθηκαν σήμερα αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου προϋπολογισμού ύψους 5,43 δισ. ευρώ που διατίθεται στο πρόγραμμα LIFE στο πλαίσιο του μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027 (πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο). Το πρόγραμμα συμβάλλει ενεργά στην επίτευξη του στόχου της ΕΕ για κλιματική ουδετερότητα έως το 2050 στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού νομοθετήματος για το κλίμα. Τα εν λόγω στρατηγικά έργα στηρίζουν επίσης τους στόχους της στρατηγικής της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030, της οδηγίας-πλαισίου για τα ύδατα, της οδηγίας-πλαισίου για τη θαλάσσια στρατηγική και των σχεδίων βιώσιμης αστικής κινητικότητας, συμβάλλοντας στην καθαρή μετάβαση. Το πρόγραμμα LIFE τελεί υπό τη διαχείριση του Ευρωπαϊκού Εκτελεστικού Οργανισμού για το Κλίμα, τις Υποδομές και το Περιβάλλον (CINEA).

Στις προτάσεις της Επιτροπής για το προσεχές πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ), περιλαμβάνονται δράσεις του LIFE, οι οποίες τονίζουν την ενσωμάτωσή τους σε διάφορες συνιστώσες του ΠΔΠ και ιδίως στον τομέα της «καθαρής μετάβασης και της απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές» του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας, καθώς και στον «μηχανισμό της ΕΕ» στο πλαίσιο των εθνικών και περιφερειακών σχεδίων και προγραμμάτων.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Christian Lue on Unsplash

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τις πρώτες πρωτοβουλίες για την τόνωση των επενδύσεων σε εγχώριες λύσεις καθαρής ενέργειας, την αύξηση της ανθεκτικότητας και τη μείωση των τιμών της ενέργειας. Το τρέχον γεωπολιτικό πλαίσιο μας υπενθυμίζει και πάλι τους κινδύνους που σχετίζονται με την εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Οι πολίτες και οι βιομηχανίες δικαίως ανησυχούν για τις υψηλές τιμές της ενέργειας. Οι καθαρές πηγές ενέργειας παραμένουν οι πιο προσιτές και ασφαλείς και η μόνη μεσοπρόθεσμη απάντηση για τη μείωση της έκθεσής μας στην αστάθεια των τιμών.

Για να αξιοποιήσουμε στο έπακρο τις δικές μας πηγές ενέργειας, η Ευρώπη χρειάζεται μια ριζική αλλαγή στο ενεργειακό της σύστημα και τις υποδομές της. Η επενδυτική στρατηγική της Επιτροπής για την καθαρή ενέργεια ´ θα συμβάλει στη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ των ιδιωτικών κεφαλαίων που είναι επί του παρόντος διαθέσιμα και των επενδύσεων που απαιτούνται. Θα συμβάλει στην ελαχιστοποίηση των κινδύνων των έργων και στην κινητοποίηση ιδιωτικής χρηματοδότησης για δίκτυα, καινοτόμες τεχνολογίες καθαρής ενέργειας και ενεργειακή απόδοση. Η Επιτροπή θα υλοποιήσει τη στρατηγική αυτή σε στενή συνεργασία με τον όμιλο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, ο οποίος προτίθεται να παράσχει χρηματοδότηση άνω των 75 δισ. ευρώ κατά τα επόμενα 3 έτη για τη στήριξη των στόχων της μετάβασης σε καθαρές μορφές ενέργειας. Ειδικότερα, ο Όμιλος ΕΤΕπ θα αναλάβει δέσμευση με ενδεικτικό ποσό έως 500 εκατ. ευρώ για το Ταμείο Επενδύσεων Στρατηγικών Υποδομών. Αυτό θα παράσχει βασικό κεφάλαιο για επενδύσεις σε συγκεκριμένα έργα ενεργειακών υποδομών, παρέχοντας οικονομική ώθηση στους στόχους της ευρωπαϊκής δέσμης μέτρων για τα δίκτυα.

Η φθηνότερη ενέργεια είναι καίριας σημασίας για τη στήριξη της βιομηχανίας και της ανταγωνιστικότητάς μας. Ωστόσο, η Ευρώπη χρειάζεται επίσης ένα ενεργειακό σύστημα που θέτει τους πολίτες στο επίκεντρο - για την παροχή πιο προσιτής ενέργειας και τη στήριξη των πλέον ευάλωτων καταναλωτών. Με τη δέσμη μέτρων για την ενέργεια των πολιτών, η Επιτροπή προτείνει συγκεκριμένες δράσεις για τη μείωση των λογαριασμών ενέργειας, την ενδυνάμωση των πολιτών ώστε να παράγουν και να μοιράζονται τη δική τους καθαρή ενέργεια και την καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχειας. Οι καταναλωτές μπορούν να επωφεληθούν από ταχύτερη αλλαγή προμηθευτή, χαμηλότερους φόρους και εισφορές στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας και πιο διαφανείς πληροφορίες σχετικά με τους λογαριασμούς και τις συμβάσεις ενέργειας.

Οι εγχώριες τεχνολογίες καθαρής ενέργειας είναι καίριας σημασίας για τη διασφάλιση αξιόπιστης και οικονομικά προσιτής ενέργειας και την ενίσχυση της ηγετικής θέσης της ΕΕ στις τεχνολογίες μηδενικών καθαρών εκπομπών. Η ενίσχυση του ευρωπαϊκού περιεχομένου και η οικοδόμηση μιας ισχυρής αλυσίδας εφοδιασμού της ΕΕ θα είναι ουσιαστικής σημασίας για τη μείωση των εξαρτήσεων από τις εισαγωγές και τη διασφάλιση στρατηγικής αυτονομίας. Η στρατηγική για τους μικρούς δομοστοιχειωτούς αντιδραστήρες (SMR) προτείνει δράσεις που επιτρέπουν στα κράτη μέλη της ΕΕ που εφαρμόζουν αυτή την τεχνολογία να αναπτύξουν τους πρώτους επιχειρησιακούς SMR στις αρχές της δεκαετίας του 2030. Η στρατηγική θα στηρίξει τη βιομηχανία στην επιτάχυνση της ανάπτυξης και της εφαρμογής τους, ιδίως μέσω των εργασιών της Ευρωπαϊκής Βιομηχανικής Συμμαχίας για τους SMR.  Η Επιτροπή θα εξετάσει το ενδεχόμενο πρόσθετης συμπληρωματικής ενίσχυσης ύψους 200 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο του InvestEU από το Ταμείο Καινοτομίας έως το 2028 για τη στήριξη της ανάπτυξης αρχικών εμπορικών μονάδων καινοτόμων πυρηνικών τεχνολογιών μέσω εγγυήσεων ελαχιστοποίησης των κινδύνων. Η σημερινή στρατηγική θέτει ένα όραμα για την οικοδόμηση μιας πραγματικά κλιμακούμενης ευρωπαϊκής αλυσίδας εφοδιασμού. Αυτό είναι απαραίτητο για τη διασφάλιση της τεχνολογικής και βιομηχανικής υπεροχής στην ΕΕ και για την ανάπτυξη των κατάλληλων δεξιοτήτων και την ενίσχυση της ρυθμιστικής συνεργασίας, διασφαλίζοντας παράλληλα τα υψηλότερα πρότυπα ασφάλειας.

Τα προτεινόμενα μέτρα υλοποιούν το σχέδιο δράσης για την οικονομικά προσιτή ενέργεια με σκοπό την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης, τη μείωση των ενεργειακών εξαρτήσεων και την αύξηση της οικονομικής προσιτότητας για τα νοικοκυριά. Η Επιτροπή θα υποβάλει περαιτέρω μέτρα σε εύθετο χρόνο.

Ιστορικό

Οι πρωτοβουλίες που καθορίζονται στη δέσμη μέτρων απορρέουν από τις μακροχρόνιες και συνεχείς προσπάθειες για την αύξηση της ενεργειακής ασφάλειας, της ανταγωνιστικότητας και της οικονομικής προσιτότητας. Για την περαιτέρω ενίσχυση των προσπαθειών αυτών, η Επιτροπή περιέγραψε τον Οκτώβριο δράσεις για τη μείωση των τιμών της ενέργειας ώστε να ανακουφιστούν οι βιομηχανίες και οι καταναλωτές.

Το σχέδιο δράσης για οικονομικά προσιτή ενέργεια, που εγκρίθηκε τον Φεβρουάριο του 2025, παρουσίασε δράσεις για τη μείωση των λογαριασμών ενέργειας βραχυπρόθεσμα, στοχεύοντας παράλληλα σε πιο διαρθρωτικά μέτρα για τον εκσυγχρονισμό του ενεργειακού συστήματος της Ευρώπης, την επίτευξη σταθερού και προβλέψιμου ενεργειακού κόστους, την αύξηση της απόδοσης και την επέκταση της παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, διασφαλίζοντας ότι οι επιχειρήσεις μπορούν να παραμείνουν ανταγωνιστικές, ενώ οι καταναλωτές επωφελούνται από οικονομικά προσιτή ενέργεια. Η ΕΕ έχει σημειώσει πρόοδο σε πολλές από αυτές τις δράσεις, αρχίζοντας να δείχνει τις πρώτες επιτόπιες επιπτώσεις της. Τον Δεκέμβριο παρουσίασε τη δέσμη μέτρων για τα ευρωπαϊκά δίκτυα με σκοπό την αναβάθμιση των ενεργειακών υποδομών της ΕΕ και την αύξηση της ενεργειακής ασφάλειας. Η ΕΕ αυξάνει επίσης τη χρηματοδοτική στήριξη για υποδομές. Στο πλαίσιο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2028-2034, η Επιτροπή πρότεινε πενταπλάσια αύξηση του προϋπολογισμού του ΜΣΕ για την ενέργεια από 5,84 δισ. ευρώ σε 29,91 δισ. ευρώ.

Μαζί με τη δέσμη μέτρων, οι πρωτοβουλίες αυτές σηματοδοτούν μια νέα φάση για τη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας, όπου η βιομηχανική ισχύς και η οικονομική προσιτότητα της ενέργειας αλληλοενισχύονται ως κινητήριες δυνάμεις της μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας και ανθεκτικότητας της Ευρώπης.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Ian MacDonald on Unsplash

Τι επιδιώκει να επιτύχει η επενδυτική στρατηγική για καθαρή ενέργεια;

Για την υλοποίηση της μετάβασης σε καθαρές μορφές ενέργειας θα απαιτηθούν επενδύσεις ύψους 660 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2030, οι οποίες θα αυξηθούν σε 695 δισ. ευρώ ετησίως την επόμενη δεκαετία. Ενώ η δημόσια χρηματοδότηση διαδραματίζει ζωτικό ρόλο ως καταλύτης, δεν θα είναι αρκετή για την κάλυψη αυτών των αναγκών.  Η μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας θα απαιτήσει σημαντικά μεγαλύτερη κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων, τα οποία υπάρχουν ήδη. Οι θεσμικοί επενδυτές ελέγχουν περιουσιακά στοιχεία αξίας άνω των 12 τρισεκατομμυρίων ευρώ στην Ευρώπη και επιδιώκουν τις μακροπρόθεσμες, σταθερές αποδόσεις που μπορούν να προσφέρουν τα ενεργειακά έργα. Το βασικό ερώτημα είναι πώς μπορεί να διοχετευθεί αποτελεσματικά αυτό το κεφάλαιο στη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας.

Η επενδυτική στρατηγική για την καθαρή ενέργεια έχει σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης μέσω τεσσάρων συμπληρωματικών συνόλων δράσεων. Στόχος τους είναι να βελτιώσουν την πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές, να ελαχιστοποιήσουν τους κινδύνους των επενδύσεων με στοχευμένο τρόπο και να καθιερώσουν διαρθρωμένη συνεργασία με τη χρηματοπιστωτική κοινότητα. Οι πρωτοβουλίες αυτής της στρατηγικής θα στοχεύουν σε όλες τις τεχνολογίες καθαρής ενέργειας.

Η υλοποίηση των δράσεων θα πραγματοποιηθεί σε συνεργασία με τον όμιλο της ΕΤΕπ, ο οποίος προτίθεται να παράσχει χρηματοδότηση άνω των 75 δισ. ευρώ κατά την επόμενη τριετία, αξιοποιώντας το πλήρες φάσμα των χρηματοπιστωτικών προϊόντων και των συμβουλευτικών υπηρεσιών του.

Πώς θα κινητοποιήσει η στρατηγική θεσμικούς επενδυτές για τη χρηματοδότηση της μετάβασης σε καθαρές μορφές ενέργειας;

Για να προσελκύσει θεσμικούς επενδυτές, όπως συνταξιοδοτικά ταμεία, ασφαλιστές και κρατικά επενδυτικά ταμεία - τα οποία επί του παρόντος διαθέτουν μόνο ένα μικρό μέρος των χαρτοφυλακίων τους στην καθαρή ενέργεια - η στρατηγική προτείνει εξατομικευμένους χρηματοπιστωτικούς μηχανισμούς.

Μια προσέγγιση περιλαμβάνει την τιτλοποίηση μελλοντικών ροών εσόδων, όπως ρυθμιζόμενα τιμολόγια δικτύου ή πληρωμές ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, μετατρέποντάς τις σε διαπραγματεύσιμους τίτλους υψηλής ποιότητας, οι οποίοι προσφέρουν τις μακροπρόθεσμες και σταθερές αποδόσεις που απαιτούν οι θεσμικοί επενδυτές.

Μια άλλη λύση είναι η χρήση υβριδικών ομολόγων, επιτρέποντας στους διαχειριστές δικτύων και στις εταιρείες ενέργειας να αντλούν κεφάλαια χωρίς να υπερβαίνουν τα όρια χρέους, καθιστώντας αυτές τις επενδύσεις πιο ελκυστικές για τα ιδρύματα που αποφεύγουν τον κίνδυνο.

Τέλος, το νέο Ταμείο Επενδύσεων σε Στρατηγικές Υποδομές θα επενδύει απευθείας σε έργα παράλληλα με τα ταμεία υποδομών και τους διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων. Με την τυποποίηση αυτών των μέσων και τη διασφάλιση αξιόπιστων αξιολογήσεων πιστοληπτικής ικανότητας, η στρατηγική αποσκοπεί στην απελευθέρωση μιας σημαντικής νέας πηγής κεφαλαίων για την ενεργειακή μετάβαση.

Πώς θα συμβάλει η στρατηγική αυτή στη βελτίωση της πρόσβασης των διαχειριστών δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας σε κεφάλαια;

Οι διαχειριστές δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας (διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς και διανομής) αντιμετωπίζουν επίμονες δυσκολίες όσον αφορά την πρόσβαση σε μακροπρόθεσμα κεφάλαια λόγω ελλείψεων ιδίων κεφαλαίων, περιορισμών ρευστότητας και κατακερματισμού της αγοράς.

Για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος, το φάσμα παρέμβασης της στρατηγικής είναι διττό. Αφενός, θεσπίζει μέτρα για την ενίσχυση της οικονομικής θέσης των διαχειριστών δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας, ενισχύοντας τα ίδια κεφάλαια μέσω ενός νέου Ταμείου Στρατηγικών Επενδύσεων σε Υποδομές (SII) που υποστηρίζεται από την ΕΤΕπ και προτείνοντας μηχανισμό τιτλοποίησης εσόδων ύψους έως 500 εκατ. ευρώ. Από την άλλη πλευρά, η στρατηγική θα ενισχύσει τη δανειοδοτική ικανότητα των τραπεζών με την επέκταση της τιτλοποίησης δανείων και τη στήριξη μικρότερων φορέων μέσω δανειοδότησης με διαμεσολάβηση που υποστηρίζεται από την ΕΤΕπ.

Τα μέτρα αυτά ευθυγραμμίζονται με τις συστάσεις της έκθεσης Draghi και διασφαλίζουν ότι η επέκταση του δικτύου συμβαδίζει με την αυξημένη ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αποτρέποντας μελλοντικά σημεία συμφόρησης.

Θα ληφθούν μέτρα στο πλαίσιο της στρατηγικής για την ενεργειακή απόδοση;

Παρά τον καίριο ρόλο της στη στροφή της ΕΕ προς την καθαρή ενέργεια, η ενεργειακή απόδοση εξακολουθεί να υποχρηματοδοτείται, ιδίως στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) και στον στεγαστικό τομέα. Για να καλυφθεί αυτό το κενό, η στρατηγική εισάγει ένα πιλοτικό πρόγραμμα για τη μόχλευση επενδύσεων ύψους 500 εκατ. ευρώ το 2026. Επικεντρώνεται στην κλιμάκωση των μοντέλων «ενέργειας ως υπηρεσίας», όπου οι πάροχοι παρέχουν αναβαθμίσεις απόδοσης χωρίς αρχικό κόστος για τους τελικούς χρήστες, ανακτώντας τα έξοδα μέσω μεριδίου της προκύπτουσας εξοικονόμησης ενέργειας.

Επιπλέον, η Επιτροπή, από κοινού με τον όμιλο της ΕΤΕπ, εργάζεται για την ενίσχυση της εγγύησης βιωσιμότητας του InvestEU —που παρέχεται μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων (ΕΤΕ)— για τη στήριξη έργων απανθρακοποίησης και αποδοτικότητας των ΜΜΕ, μειώνοντας τους κινδύνους για τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

Όσον αφορά το μέλλον, η Επιτροπή θα αναπτύξει επίσης ένα μέσο επιτάχυνσης της ενεργειακής απόδοσης που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τα μέσα του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας για τη συγκέντρωση και την κλιμάκωση των επενδυτικών διαύλων, βελτιώνοντας την πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές για πρωτοβουλίες με γνώμονα την αποδοτικότητα.   

Τι είναι το επερχόμενο Συμβούλιο Επενδύσεων Ενεργειακής Μετάβασης (ETIC);

Το Συμβούλιο Επενδύσεων για την Ενεργειακή Μετάβαση (ETIC), το οποίο θα δρομολογηθεί το δεύτερο τρίμηνο του 2026, θα χρησιμεύσει ως μόνιμη πλατφόρμα διαλόγου μεταξύ των υπευθύνων χάραξης πολιτικής, των κρατών μελών και των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ), των εθνικών αναπτυξιακών τραπεζών και των ιδιωτών επενδυτών.

Βασικός σκοπός του είναι να ευθυγραμμίσει τις ενεργειακές πολιτικές και τα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ με τις ανάγκες των επενδυτών. Το ETIC θα συζητά τακτικά για επενδύσεις που σχετίζονται με την ενέργεια, θα ανταλλάσσει εμπειρίες, θα εντοπίζει σημεία συμφόρησης και θα διατυπώνει προτάσεις για βέλτιστες λύσεις χρηματοδότησης. Μια ειδική ομάδα εργασίας θα επικεντρωθεί στην ενίσχυση των μηχανισμών χρηματοδότησης υπό την καθοδήγηση των δημόσιων τραπεζών για την τόνωση της κινητοποίησης ιδιωτικών κεφαλαίων. Ενώ επικεντρώνεται στις προκλήσεις των ενεργειακών επενδύσεων, το ETIC θα αποφύγει την αλληλεπικάλυψη με μελλοντικά πλαίσια διακυβέρνησης στο πλαίσιο του επόμενου μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ, όπως το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας.

Ποιος θα είναι ο ρόλος του Ομίλου ΕΤΕπ στη στρατηγική;

Ο Όμιλος ΕΤΕπ (ΕΤΕπ) είναι βασικός εταίρος στην εφαρμογή της στρατηγικής, παρέχοντας τόσο χρηματοδοτική δύναμη πυρός όσο και τεχνική εμπειρογνωμοσύνη για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων των έργων και την προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων. Η EIBG αναμένεται να χορηγήσει δάνεια, εγγυήσεις, επενδύσεις σε υβριδικά και πράσινα ομόλογα, επιχειρηματικά δάνεια και μετοχικό κεφάλαιο ύψους 75 δισ. ευρώ κατά τα επόμενα 3 έτη. Θα στηρίξει, μεταξύ άλλων, την παραγωγή καθαρής ενέργειας, τις υποδομές διανομής, την ενεργειακή απόδοση, τη λύση ευελιξίας χωρίς ορυκτά καύσιμα και τις καινοτόμες τεχνολογίες.

Θα περιλαμβάνει διάφορα μέσα για τα δίκτυα. Για παράδειγμα, ο Όμιλος ΕΤΕπ θα παράσχει βασικό κεφάλαιο ύψους έως 500 εκατ. ευρώ για επενδύσεις σε συγκεκριμένα έργα υποδομής μέσω του νέου Ταμείου Επενδύσεων σε Στρατηγικές Υποδομές (Ταμείο SII). Η EIBG θα συνεργαστεί με την Επιτροπή για την ανάπτυξη μηχανισμού τιτλοποίησης φορέων εκμετάλλευσης και θα συνεχίσει να αγοράζει υβριδικά ομόλογα για τη μείωση των περιορισμών χρέους για τους φορείς εκμετάλλευσης.

Ο Όμιλος ΕΤΕπ θα εντείνει επίσης τη νέα πρωτοβουλία του για την ενίσχυση της ικανότητας των τοπικών τραπεζικών δικτύων να δανείζουν σε μικρούς φορείς διανομής μέσω δανεισμού με διαμεσολάβηση.

Όσον αφορά την ενεργειακή απόδοση, η ΕΤΕπ θα κινητοποιήσει επενδύσεις ύψους έως και 500 εκατ. ευρώ μέσω ενός πιλοτικού προγράμματος για μοντέλα «ενέργειας ως υπηρεσίας» και προγράμματα απαλλαγής των ΜΜΕ από τις ανθρακούχες εκπομπές, ενώ η εγγύηση βιωσιμότητας του InvestEU —που παρέχεται μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων— θα βελτιώσει την πρόσβαση των μικρότερων επιχειρήσεων.

Όσον αφορά την καινοτομία, η ΕΤΕπ θα συνεισφέρει μέσω επιχειρηματικών χρεωστικών και μετοχικών μέσων που μπορούν να είναι επιλέξιμα για στήριξη στο πλαίσιο του InvestEU. Πέραν της χρηματοδότησης, η ΕΤΕπ μπορεί να παρέχει τεχνική βοήθεια μέσω του συμβουλευτικού κόμβου InvestEU για τη διάρθρωση έργων με δυνατότητα τραπεζικής χρηματοδότησης, διασφαλίζοντας την ευθυγράμμιση με τους στόχους της ΕΕ για την ενέργεια και το κλίμα.

Ποια είναι τα μέτρα για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων που ενέχουν οι καινοτόμες τεχνολογίες καθαρής ενέργειας;

Οι τεχνολογίες καθαρής ενέργειας αιχμής είναι ζωτικής σημασίας για τη μακροπρόθεσμη απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές, αλλά οι υψηλότεροι οικονομικοί κίνδυνοι συχνά αποθαρρύνουν τους ιδιώτες επενδυτές. Για να ξεπεραστεί αυτό, η Επιτροπή, από κοινού με τον όμιλο της ΕΤΕπ, θα εντείνει τη στήριξη για καινοτόμες τεχνολογίες και λύσεις καθαρής ενέργειας, όπως η αποθήκευση ενέργειας μακράς διάρκειας, η πλωτή αιολική και ηλιακή ενέργεια, η ωκεάνια ενέργεια, τα αγροβολταϊκά και η γεωθερμική ενέργεια. Ο Όμιλος ΕΤΕπ μπορεί να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο μέσω επιχειρηματικών δανείων και ιδίων κεφαλαίων μέσω του InvestEU, βοηθώντας τις καινοτομίες να διασχίσουν την «κοιλάδα του θανάτου» μεταξύ της ανάπτυξης και της διείσδυσης στην αγορά. Τα μέτρα αυτά θα επιταχύνουν την εμπορευματοποίηση και θα μειώσουν το κόστος χρηματοδότησης για ελπιδοφόρες τεχνολογίες υψηλού δυναμικού.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Peter Beukema on Unsplash

Ποια είναι τα κύρια πλεονεκτήματα των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (SMR);

Οι SMR είναι μικρότεροι τόσο σε μέγεθος όσο και σε απόδοση σε σύγκριση με τους παραδοσιακούς πυρηνικούς αντιδραστήρες. Ο αρθρωτός σχεδιασμός τους επιτρέπει είτε να κατασκευαστούν πλήρως σε εργοστάσιο και στη συνέχεια να μεταφερθούν στο χώρο λειτουργίας τους είτε να συναρμολογηθούν επιτόπου από εξαρτήματα που κατασκευάζονται σε άλλο χώρο.

Οι μικροί δομοστοιχειωτοί αντιδραστήρες μπορούν να χωριστούν σε τρεις κύριες κατηγορίες:

1) SMR ελαφρού ύδατος, τα οποία έχουν συνήθως αναπτυχθεί από υφιστάμενους υδρόψυκτους πυρηνικούς αντιδραστήρες·

2) προηγμένοι δομοστοιχειωτοί αντιδραστήρες (AMR), οι οποίοι χρησιμοποιούν καινοτόμες ιδέες και σχέδια επόμενης γενιάς (Generation IV) με διαφορετικά ψυκτικά μέσα (υγρό μέταλλο, τετηγμένο άλας ή αέριο υψηλής θερμοκρασίας) ή νέους τύπους πυρηνικών καυσίμων· και

3) Οι μικροαντιδραστήρες, οι οποίοι παράγουν συνήθως λιγότερο από 10 μεγαβάτ ηλεκτρικής ενέργειας, έχουν μακροχρόνιους κύκλους ανεφοδιασμού και μπορούν να μεταφερθούν. Οι αρχικές επενδύσεις που απαιτούνται αναμένεται να είναι χαμηλότερες από εκείνες των μεγάλων αντιδραστήρων, με την ευελιξία να προστεθούν περισσότερες μονάδες στην ίδια θέση με την αύξηση της ζήτησης.

Μόλις τεθούν σε λειτουργία οι πρώτες στο είδος τους μονάδες SMR, οι χρόνοι κατασκευής για τις πρόσθετες μονάδες θα πρέπει να είναι μικρότεροι από ό,τι για τους συμβατικούς πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής.

Ποιος είναι ο ρόλος των ΚΑΔ στη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας;

Για τα κράτη μέλη που αποφασίζουν να ενσωματώσουν την πυρηνική ενέργεια στο μείγμα τους, οι SMR πρόκειται να αποτελέσουν βασικό συστατικό, παράλληλα με τους παραδοσιακούς πυρηνικούς αντιδραστήρες μεγάλης κλίμακας. Μπορούν να συμβάλουν στη στήριξη ενός ευέλικτου, ασφαλούς και αποδοτικού ενεργειακού συστήματος, ενσωματώνοντας παράλληλα ένα αυξανόμενο μερίδιο καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας.

Οι ΚΑΔ θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως αξιόπιστη πηγή όχι μόνο καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και απανθρακοποιημένης θερμότητας για αστικές περιοχές και συγκεκριμένες βιομηχανίες που είναι δύσκολο να μειωθούν, συμπεριλαμβανομένων των χημικών βιομηχανιών, της παραγωγής χάλυβα, των διυλιστηρίων πετρελαίου, των θαλάσσιων μεταφορών, της άμυνας και της τηλεθέρμανσης, μετριάζοντας παράλληλα την πίεση που ασκείται στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας από την αυξανόμενη ζήτηση, μεταξύ άλλων από κέντρα δεδομένων, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής υδρογόνου χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών. Επιπλέον, οι ΚΑΔ θα μπορούσαν να αποφέρουν ηλεκτρική και θερμική ενέργεια σε περιοχές όπου οι οικονομικοί, γεωγραφικοί ή σχετικοί με το δίκτυο περιορισμοί καθιστούν τη χρήση συμβατικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής μη οικονομικά βιώσιμη. 

Οι ΚΑΔ μπορούν επίσης να ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια και αυτονομία της ΕΕ μειώνοντας την εξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα, συμπληρώνοντας παράλληλα τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ως εκ τούτου, οι SMR αποτελούν σημαντική ευκαιρία για την επόμενη βιομηχανική επανάσταση της Ευρώπης, τηρώντας παράλληλα τα υψηλότερα πρότυπα πυρηνικής ασφάλειας, προστασίας και διασφαλίσεων για την προστασία των Ευρωπαίων πολιτών και του περιβάλλοντος.

Η στήριξη των SMR (και των AMR) θα συμβάλει επίσης στη διατήρηση και την περαιτέρω ανάπτυξη ικανοτήτων παγκόσμιας κλάσης στον πυρηνικό τομέα εντός της ΕΕ, επιτρέποντάς μας να ανταγωνιστούμε επιτυχώς στην παγκόσμια αγορά τα επόμενα χρόνια. 

Πόσος χρόνος θα χρειαστεί για την κατασκευή και τη θέση σε λειτουργία των πρώτων SMR;

Στην ΕΕ, έχουν ήδη ξεκινήσει προπαρασκευαστικές εργασίες για τα πρώτα έργα ΚΑΔ. Η ανάπτυξη και λειτουργία των πρώτων SMR στην Ευρώπη θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 2030.  Η επιτυχία αυτών των έργων εξαρτάται από την πρόσβαση σε κεφάλαια, τις ρυθμιστικές εγκρίσεις, την ανάπτυξη ισχυρών αλυσίδων εφοδιασμού, καθώς και από την ύπαρξη των αναγκαίων ανθρώπινων πόρων.

Στο πλαίσιο της συνολικής προσπάθειας, πρέπει να αναπτυχθεί μια ανταγωνιστική ευρωπαϊκή αλυσίδα εφοδιασμού για την εξασφάλιση υψηλού βαθμού τοπικού περιεχομένου και ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας σε όλα τα έργα ΚΑΔ.  

Ποιος είναι ο ρόλος των SMR στη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από τις εισαγωγές ρωσικών πυρηνικών καυσίμων;

Οι SMR που έχουν προγραμματιστεί να αναπτυχθούν στην ΕΕ βασίζονται όλες σε δυτικές τεχνολογίες και αναμένεται να χρησιμοποιούν καύσιμα που παράγονται είτε στην ΕΕ είτε σε χώρες εταίρους που συμμερίζονται τις ίδιες απόψεις. Ως εκ τούτου, θα συμβάλουν στη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από τις εισαγωγές ενέργειας από τη Ρωσία.

Στην ΕΕ αναπτύσσονται σχέδια μικροβιακής αντοχής, του λεγόμενου τύπου τέταρτης γενιάς, ορισμένα από τα οποία βασίζονται στην έννοια του κλειστού κύκλου καυσίμου. Αυτό σημαίνει ότι θα μπορούσαν να επαναχρησιμοποιήσουν πυρηνικά υλικά μέσω της ανακύκλωσης. Αυτά τα σχέδια αντιδραστήρων θα βελτιώσουν σημαντικά τη χρήση καυσίμων και θα συμβάλουν στην ελαχιστοποίηση των αποβλήτων υψηλής ραδιενέργειας, σύμφωνα με τους στόχους της κυκλικής οικονομίας. Θα μειώσει επίσης την ανάγκη προμήθειας νέων καυσίμων.

Παρέχει η ΕΕ κονδύλια στις ΚΑΔ;

Στόχος της δημόσιας χρηματοδότησης θα πρέπει να είναι η κινητοποίηση διαθέσιμων ιδιωτικών κεφαλαίων μέσω κατάλληλων μέσων, όπως εγγυήσεις για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων των επενδύσεων σε πρωτοποριακά έργα SMR και στην ανάπτυξη πρώτων εμπορικών μονάδων.

Υπό το πρίσμα των αποτελεσμάτων της εν εξελίξει πρόσκλησης υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο του Ταμείου Καινοτομίας όσον αφορά τα έργα SMR, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εξετάσει το ενδεχόμενο πρόσθετης προσωρινής συμπληρωματικής ενίσχυσης του InvestEU ύψους 200 εκατ. ευρώ έως το 2028 για την περαιτέρω στήριξη —μέσω εγγυήσεων ελαχιστοποίησης των κινδύνων— της ανάπτυξης των αρχικών εμπορικών μονάδων καινοτόμων πυρηνικών τεχνολογιών εντός της ΕΕ.

Επιπλέον, το νέο Ταμείο Scaleup Europe, το οποίο αποσκοπεί στην επένδυση στις πλέον ελπιδοφόρες ευρωπαϊκές εταιρείες σε στρατηγικούς τεχνολογικούς τομείς, θα μπορούσε να βοηθήσει τις καινοτόμες πυρηνικές τεχνολογίες να επιτύχουν ταχύτερη ανάπτυξη.

Τις τελευταίες δεκαετίες, το πρόγραμμα έρευνας και κατάρτισης της Ευρατόμ στήριξε ερευνητικές δραστηριότητες προς όφελος των ΚΑΔ. Οι πρωτοβουλίες αυτές ενίσχυσαν τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών και ενίσχυσαν την εμπειρογνωμοσύνη και την τεχνογνωσία στον πυρηνικό τομέα της ΕΕ. Το 2024 δρομολογήθηκαν πέντε ερευνητικά έργα της Ευρατόμ σχετικά με την ασφάλεια των SMR συνολικής αξίας 30 εκατ. ευρώ. Η Επιτροπή αναμένει να συνεχίσει να χρηματοδοτεί την έρευνα για την ασφάλεια των SMR με 15 εκατ. ευρώ στο πλαίσιο του προγράμματος έρευνας και κατάρτισης της Ευρατόμ κατά την περίοδο 2026-27 και στο πλαίσιο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2028-34. Επιπλέον, το ΣΕΚΕΕ για καινοτόμες πυρηνικές τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένων των SMR, το οποίο βρίσκεται επί του παρόντος στο στάδιο του σχεδιασμού του, θα διαδραματίσει καίριο ρόλο στη στήριξη των δραστηριοτήτων Ε&Α και θα προωθήσει την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα αυτό κατά τα επόμενα έτη.

Πώς θα επηρεάσουν οι ΚΑΔ τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας;

Οι ΚΑΔ έχουν τη δυνατότητα να κινητοποιήσουν ολόκληρες αξιακές αλυσίδες σε διάφορες χώρες της ΕΕ και σε διάφορους επιχειρηματικούς τομείς, συμπεριλαμβανομένης της μηχανικής, των προηγμένων υλικών και της ρομποτικής, και να ενεργοποιήσουν τα χρηματοπιστωτικά ενδιαφερόμενα μέρη. Μπορούν να ενισχύσουν την ηγετική θέση της ΕΕ στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας, να δημιουργήσουν νέες τεχνολογικές γνώσεις και ειδικευμένες θέσεις εργασίας, καθώς και μακροπρόθεσμη εξαγωγική ικανότητα.

Ποιος θα είναι ο ρόλος της διεθνούς συνεργασίας στην ανάπτυξη των SMR και των AMR στην Ευρώπη;

Η διεθνής συνεργασία με χώρες εταίρους που σχεδιάζουν να αναπτύξουν SMR στο εγγύς μέλλον είναι ουσιαστικής σημασίας, καθώς και η συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς όπως ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας και ο ΟΟΣΑ-Οργανισμός Πυρηνικής Ενέργειας. Η στενή συνεργασία με τις υποψήφιες και δυνάμει υποψήφιες χώρες και τις χώρες εταίρους στις νότιες γειτονικές μας χώρες θα αποτελέσει αναπόσπαστο στοιχείο της στρατηγικής.

Ορισμένα από τα σχέδια SMR που βρίσκονται πλησιέστερα στην ανάπτυξη προέρχονται από χώρες εκτός ΕΕ και η αγορά της ΕΕ παραμένει ανοικτή σε παράγοντες εκτός ΕΕ.  Ταυτόχρονα, η ενίσχυση του ευρωπαϊκού περιεχομένου και η οικοδόμηση μιας ισχυρής ευρωπαϊκής αλυσίδας εφοδιασμού θα είναι ουσιαστικής σημασίας για τη μείωση των ικανοτήτων εξάρτησης από τις εισαγωγές και τη διασφάλιση στρατηγικής αυτονομίας σε αυτή τη βασική τεχνολογία. Εκτός από τη βιομηχανική συνεργασία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των κρατών μελών και των χωρών εταίρων, υπάρχει περιθώριο για ενισχυμένο διάλογο σχετικά με τα κανονιστικά πλαίσια.

Σε ποιον βαθμό συμμετέχει η βιομηχανία της ΕΕ στη διαμόρφωση της ανάπτυξης των SMR;

Η βιομηχανία της ΕΕ αποτελεί την κινητήρια δύναμη για την ανάπτυξη των SMR στην Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολόγησε την Ευρωπαϊκή Βιομηχανική Συμμαχία για τους SMR τον Φεβρουάριο του 2024, στην οποία συμμετείχαν σχεδόν 400 οργανισμοί, συμπεριλαμβανομένων εταιρειών, ερευνητικών ιδρυμάτων, κυβερνητικών φορέων και μη κυβερνητικών οργανώσεων.

Πρωταρχικός στόχος της συμμαχίας είναι να διευκολύνει την ανάπτυξη έργων SMR και να δημιουργήσει τις βέλτιστες συνθήκες για την ανάπτυξή τους στην ΕΕ και πέραν αυτής. Τα μέλη της Συμμαχίας ενέκριναν τον περασμένο Σεπτέμβριο το στρατηγικό σχέδιο δράσης της Συμμαχίας, έναν οδικό χάρτη συγκεκριμένων δράσεων που θα υλοποιηθούν κατά την επόμενη πενταετία (2025-2029). Στόχος είναι οι πρώτες ΚΑΔ να λειτουργούν στην ΕΕ έως τις αρχές της δεκαετίας του 2030.

Πηγή: ec.europa.eu

Photo by Simone Hutsch on Unsplash