Οι εκπρόσωποι της Προεδρίας του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία όσον αφορά την επικαιροποίηση των κανόνων του ποινικού δικαίου της ΕΕ σχετικά με τη σεξουαλική κακοποίηση και τη σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών. Οι αναθεωρημένοι κανόνες θα καλύπτουν περισσότερα αδικήματα, θα προβλέπουν αυστηρότερες ποινές και θα εξασφαλίζουν αποτελεσματικότερες διώξεις, μεταξύ άλλων μέσω αυξημένων προθεσμιών παραγραφής. Για την καλύτερη προστασία των παιδιών, το νέο πλαίσιο προβλέπει σαφείς κανόνες σχετικά με το ζήτημα της συναίνεσης και ενισχύει την παροχή βοήθειας στα θύματα.

Η προσωρινή συμφωνία πρέπει να επιβεβαιωθεί και από τα δύο θεσμικά όργανα προτού υποβληθεί στη διαδικασία τυπικής έκδοσης.

Είναι καθήκον μας να προστατεύσουμε τα παιδιά από τη σεξουαλική κακοποίηση. Κάνουμε ένα αποφασιστικό βήμα για την ενίσχυση αυτής της προστασίας σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Με τα νέα αυτά μέτρα, τα παιδιά θα προστατεύονται καλύτερα από τη σεξουαλική κακοποίηση και εκμετάλλευση, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων στις οποίες οι δράστες χρησιμοποιούν αναδυόμενες τεχνολογίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη.

Οι δράστες θα αντιμετωπίζουν αυστηρότερη τιμωρία και θα προσάγονται στη δικαιοσύνη ακόμη και πολλά χρόνια μετά τη διάπραξη των εγκλημάτων τους. Ταυτόχρονα, ενισχύουμε τη στήριξη των θυμάτων, αναγνωρίζοντας ότι οι συνέπειες της κακοποίησης μπορούν να διαρκέσουν μια ολόκληρη ζωή.

Κώστας Φυτιρής, Υπουργός Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης της Κυπριακής Δημοκρατίας

Βασικά στοιχεία της συμφωνίας

Διευρυμένος ορισμός των ποινικών αδικημάτων

Οι νέοι κανόνες επικαιροποιούν τα υφιστάμενα ποινικά αδικήματα και δημιουργούν νέα, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι ποινικοποιούνται όλες οι μορφές σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης παιδιών, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης νέων τεχνολογικών εργαλείων για τη διάπραξη των εν λόγω αδικημάτων.

Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, η πληρωμή για πρόσβαση στη ζωντανή μετάδοση σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών θα τιμωρείται. Επιπλέον, ο σχεδιασμός ή η προσαρμογή συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) για την παραγωγή υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, καθώς και η διανομή τέτοιων συστημάτων, θα θεωρούνται ποινικά αδικήματα. Η επικαιροποίηση αυτή ήταν αναγκαία δεδομένης της αυξανόμενης εμφάνισης βαθυπαραποιημένου (deepfake) υλικού ή υλικού κακοποίησης που παράγεται από ΤΝ.

Η αθέμιτη προσέγγιση παιδιών, δηλαδή η προσέλκυση ανηλίκων που δεν έχουν φτάσει ακόμη σε ηλικία συναίνεσης με σκοπό την παραγωγή ή τον διαμοιρασμό υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, θα θεωρείται ποινικό αδίκημα. Μετά την ηλικία συναίνεσης, η εν λόγω προσέλκυση θεωρείται ποινικό αδίκημα αν υπάρχει εξαναγκασμός ή απειλή, καθώς επίσης αν ο δράστης παρουσιάζεται ψευδώς ως συνομήλικος.

Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να τιμωρούν τη σεξουαλική εκβίαση παιδιών, δηλαδή καταστάσεις στις οποίες ο δράστης απειλεί ένα παιδί ότι θα κοινολογήσει υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών με σκοπό την απόκτηση χρημάτων ή νέου υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών ως αντάλλαγμα.

Μία άλλη καινοτομία είναι ότι θα τιμωρείται πλέον η κατοχή και διανομή οδηγιών σχετικά με πώς μπορεί να διαπραχθεί σεξουαλική κακοποίηση παιδιών ή να παραχθεί υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών (για παράδειγμα μέσω βιβλίου, διαδικτυακού οδηγού ή prompt τεχνητής νοημοσύνης).

Διατάξεις σχετικά με τη συναίνεση

Οι τροποποιημένοι κανόνες ορίζουν σαφέστερα ότι η τέλεση σεξουαλικών πράξεων με παιδιά μετά την ηλικία συναίνεσης πρέπει να τιμωρείται εάν το παιδί δεν συναινεί.

Οι κανόνες διευκρινίζουν ότι δεν υπάρχει συναίνεση εάν το παιδί δεν συναινεί οικειοθελώς με βάση την ελεύθερη βούλησή του ή εάν το παιδί δεν μπορεί να σχηματίσει ελεύθερη βούληση, για παράδειγμα αν κοιμάται, δεν έχει τις αισθήσεις του ή αιφνιδιαστεί. Η σιωπή ή η μη αντίσταση του παιδιού δεν ισοδυναμεί από μόνη της με συναίνεση, ούτε τυχόν προηγούμενη ή υφιστάμενη σχέση με τον δράστη. Οι κανόνες καθιστούν επίσης σαφές ότι η συναίνεση μπορεί να ανακληθεί ανά πάσα στιγμή.

Όπως και στην ισχύουσα νομοθεσία, παραμένει εθνική αρμοδιότητα ο καθορισμός της ηλικίας σεξουαλικής συναίνεσης, δηλαδή η ηλικία κάτω από την οποία απαγορεύεται η τέλεση σεξουαλικών πράξεων με παιδί.

Μεγαλύτερες προθεσμίες παραγραφής - Ενίσχυση της δίωξης

Οι επικαιροποιημένοι κανόνες καθορίζουν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα κατά το οποίο τα αδικήματα μπορούν να διερευνώνται και να διώκονται μετά την ενηλικίωση του θύματος. Αυτό το χρονικό διάστημα φτάνει τα 32 έτη για τον βιασμό παιδιών είτε έχουν φτάσει σε ηλικία σεξουαλικής συναίνεσης είτε όχι, καθώς και για τον εξαναγκασμό παιδιού σε πορνεία. Με τον τρόπο αυτόν δίνεται η δυνατότητα στα θύματα σεξουαλικής κακοποίησης να προσφύγουν αποτελεσματικά στη δικαιοσύνη, δεδομένου ότι ενδέχεται να χρειάζονται μεγάλο χρονικό διάστημα για να καταγγείλουν τα αδικήματα που τελέστηκαν εναντίον τους όταν ήταν παιδιά.

Οι νέοι κανόνες θα συμβάλουν επίσης ώστε να καταστεί ευκολότερο για επαγγελματίες που εργάζονται με παιδιά να καταγγέλλουν περιπτώσεις σεξουαλικής κακοποίησης ή σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών.

Υψηλότερες ποινές

Οι ποινές για αρκετά από τα αδικήματα έχουν αυξηθεί, υπερβαίνοντας τα επίπεδα της ισχύουσας οδηγίας.

Ενισχυμένη στήριξη των θυμάτων

Θα βελτιωθεί η στήριξη των θυμάτων σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης παιδιών. Σύμφωνα με τους αναθεωρημένους κανόνες, οι τηλεφωνικές γραμμές βοήθειας θα ενημερώνουν τα θύματα σχετικά με τη στήριξη που έχουν στη διάθεσή τους. Τα παιδιά θύματα πρέπει να έχουν έγκαιρη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης, δωρεάν, καθώς και σε νομική συνδρομή. Η νέα οδηγία περιλαμβάνει επίσης κανόνες για την προσωρινή στέγαση των θυμάτων.

Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα θύματα σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών έχουν το δικαίωμα να αξιώσουν αποζημίωση από τον δράστη.

Επόμενα βήματα

Η προσωρινή συμφωνία θα πρέπει τώρα να προσυπογραφεί από το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο. Στη συνέχεια, θα ακολουθήσει η τυπική έκδοση από τα δύο θεσμικά όργανα, μετά την οριστική διατύπωση του κειμένου από τους γλωσσομαθείς νομικούς.

Οι εθνικές κυβερνήσεις θα έχουν προθεσμία τριών ετών για να προσαρμόσουν τους ποινικούς τους κώδικες ώστε να ευθυγραμμιστούν με την αναθεωρημένη οδηγία της ΕΕ.

Ιστορικό

Οι ισχύοντες κανόνες ποινικού δικαίου της ΕΕ για τη σεξουαλική κακοποίηση και τη σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών συμφωνήθηκαν το 2011. Η αυξημένη διαδικτυακή παρουσία παιδιών και οι τεχνολογικές εξελίξεις εγείρουν προκλήσεις για την επιβολή του νόμου και δημιουργούν νέες δυνατότητες κακοποίησης. Οι αναθεωρημένοι κανόνες που συμφωνήθηκαν σήμερα αποσκοπούν στην αντιμετώπιση αυτών των εξελίξεων.

Οι επικαιροποιημένοι κανόνες ποινικού δικαίου συμπληρώνουν την πρόταση με την οποία καθορίζονται υποχρεώσεις των διαδικτυακών εταιρειών περί εντοπισμού, αναφοράς και αφαίρεσης υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών που υπάρχει στις υπηρεσίες τους. Οι διαπραγματεύσεις για την πρόταση αυτή βρίσκονται σε εξέλιξη.

Πηγή: consilium.europa.eu

Photo by Ben Wicks on Unsplash